Кіріспе

Лен Дейтонның соғыс романы. "Бомбардировка" – Лен Дейтонның 1970 жылы Ұлыбританияда жарық көрген романы. Бұл 1943 жылдың 31 маусымындағы (қасақана болмаған күні) Германия үстінен RAF бомбалаушысының соңғы рейсіне қатысты оқиғалардың көркемделіп баяндалуы. Батыс Германияның Рур аймағына жасалған RAF бомбалау шабуылы дұрыс болмайды. Әр тарауда оқиғаның дамуы жанжалдың екі тарапындағы басты кейіпкерлердің көзқарасымен көрсетіледі. "Бомбардировка" романы IBM MT/ST сөз өңдегішінде жазылған алғашқы кітап болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сэм Ламберт – тәжірибелі RAF Бомбардировщиктер командасының Avro Lancaster ұшқышы, Шығыс Англияда дислокацияланған. Соғыс басталғалы Германия үстінен Біріккен бомбалау шабуылының аясында ол шамамен елу бомбалау миссиясын орындады. Ламберт өзінің қызметінің соңына жақындағанда шаршағандығын сезіне бастайды. Ламберт – шебер крикетші, ал станция командирі қарсыластарына қарсы жеңіске жету үшін оның қатысуын қажет етеді. Ламберттің бас тартуы оның ұшқыштар командирі, амбициялы және принципсіз ұшқыш лейтенантты, Ламберттің ең жақсы экипажын нашар орындаушылармен алмастырып, оны ұшудан шеттетуге мәжбүр етеді. Сонымен қатар, оның экипажы оны құрметтейді және олардың аман қалуын қамтамасыз ететін жалғыз фактор оның екеніне сенеді. Солтүстік теңіздің ар жағында, Рейхті қорғау кезінде RAF бомбалаушыларын ұстап алатын Junkers Ju 88 түнгі жойғышының ұшқышы, обер-лейтенант Виктор Лёвенгерц Отанды билейтін нацистік варварларды жек көреді. Оның әріптес ұшқышы, унтер-офицер Кристиан Химмель, концлагерьдегі тұтқындарға қатысты нацистердің адамдық тәжірибелерін жүргізіп жатқан Люфтваффе дәрігерлерінің бар екенін білгенде ашуға булығады. Химмель тәжірибенің нәтижелерін ұрлап, оның көшірмелерін басқа офицерлерге, соның ішінде Герман Герингке жібереді; ол рейхсмаршал әуе күштерінің абыройына нұқсан келтіретін мұндай әрекеттерді тоқтатарына сенімді, бірақ Лёвенгерц мұның орын алуына күмәнданады. Голландия шекарасына жақын, Германияның шағын Альтгартен қаласы соғыстың барысы туралы хабардар, бірақ Кёльн және Рур аймағындағы басқа да ірі қалалар сияқты бомбаға түспеген. Оберлейтенант Август Бах Голландия жағалауындағы Freya радарлық бөлімшесіне басшылық етеді, ол Германияға қарсы түнгі рейдтерде британдық бомбалаушыларды қадағалайды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың жоғары марапатталған ветераны, ол майданнан алыс, төменгі шендегі офицер ретінде ерікті түрде қызмет етеді, ол жесір және оның үлкен ұлы Шығыс майданында. Бах Альтгартендегі үйіне қысқа уақытқа келген кезде кіші ұлын күтіп отырған жас "Иман және сұлулық қоғамының" мүшесіне үйлену ұсынысын жасайды. Альтгартенде бургомистр өзінің туған күнін тойлау үшін ортағасырлық қала алаңындағы мейрамханада дайындықтарды аяқтайды. Қалалық аурухана соғыс жарақатын емдесе, оның TENO (Technische Nothilfe немесе "Азаматтық қорғаныс") инженерлері көбінесе Рурда жұмыс істейді және әуе шабуылдарымен тәжірибе жинаған, бірақ өрт сөндіру бөлімінде мұндай тәжірибе жоқ. RAF Рур аймағындағы Крефелдке ірі рейд ұйымдастырып жатыр. Бомбалаушылар демалып, қиындыққа дайындалады. Адамдар, ұшақтар, қару-жарақ, жауапкершілік, көзқарастар, ойлар және қорқыныштар туралы егжей-тегжейлі мәлімет беріледі. Ауа райы, метеорологиялық құбылыстар және болжамдар туралы жиі айтылады, бұл сюжеттегі алалау сезімін күшейтеді. Ланкастерлерге бомбалар салынады, неміс радарлары "қыздырылады", ұшқыштар түнгі көруді реттейді. Соғысшылар дайындыққа келгенде ырым-жырымдар, рәсімдер мен салтылар сақталады. Британдық бомбалаушылар ағыны қалыптасады және белгілі қарсыластық концентрацияларынан және із шашу мұнараларынан аулақ болады. Мұқият жоспарлауға қарамастан, бірден қиындықтар туындайды: Ланкастер ұшып көтерілгенде апатқа ұшырайды; Ju 88 IJsselmeer үстінде құс соққаннан кейін теңізге құлады; тағы біреуі дос flak кемесімен атып түсіріледі. Неміс радары бомбалаушыларды қадағалап отырғанда, 88 мм-лік зениттік снарядтың ұсақ сынықтары Ланкастерлерді жояды, олардың әрқайсысы 42 000 фунт стерлингтен (шамамен 6 мың теңге) астам тұрады. Жол көрсетуші Mosquito атып түсіріледі және ол тасымалдаған маркерлік бомбалар Альтгартеннің оңтүстік-шығысында жарылады; аздаған қарсыластық және жақсы бомбалау жағдайларымен Рождестволық ағаш маркерлік пиротехникасы дұрыс емес нысанаға орналастырылады. Creepback 5000 тұрғыны бар қаланың қала үшін жоспарланған күштермен шашыратылған бомбалауына әкеледі. Рейдтің екі толқыны Альтгартенді жоятын от дауылға әкеледі; екі жақтағы көптеген басты кейіпкерлер өледі немесе жақындарынан айырылады. Шабуыл өндірістік нысананы мүлдем жіберіп алғанына қарамастан, ешкім сәтсіздік үшін жазаланбайды, бірақ Химмель мен Ламберт, тиісінше, жауынгерлік емес себептермен жазаланады және төмендетіледі. Кітап эпилогпен аяқталады, онда басты кейіпкерлердің рейдтен кейінгі өмірі туралы мәліметтер беріледі.

Мұра

"Бомбардировщик" кейбір сыншылардың пікірінше, өте құнды роман. Энтони Берджесс "Тоқсан тоғыз роман" атты кітабында оны 1939 жылдан бері ағылшын тілінде жазылған ең жақсы 99 романның бірі деп көрсеткен. 1979 жылы Motörhead тобының вокалисі Лемми, топтың үшінші альбомын – "Bomber" романының авторы Лен Дейтонға арнады, себебі осы роман альбомының тақырыптық әніне шабыттандырған. 2010 жылдың 1 ақпанында "Бомбардировщик" 1970 жылғы "Жоғалған Ман Букер сыйлығының" іріктеу тізіміне енген жиырма бір кітаптың бірі болып жарияланды. Бұл сыйлық беру шарасы 40 жылға кешіктірілді, себебі сол жылы жаңадан құрылған бәйге ережелерінің өзгеруіне байланысты, жоғары сапалы әдеби туындылардың шамамен бір жылдық көлемі қарастырылмай қалды. Алайда, кітап финалдық тізімге ілікпеді.

Бейімделу

1995 жылы BBC-дің Radio 4 радиосы Дейтонның "Бомбар" деректі романының "нақты уақыт" драмалық қойылымын эфирге шығарды. Қойылым 1943 жылы RAF Ланкастер ұшағы О Оранжтың ұшып кеткен сәтінен бастап, оның нысанасы болған неміс қаласындағы өмір, бомбалау шабуылы және ұшақтың түнгі қайтысын қамтиды. Драма таңертеңнен түнгі жарыққа дейін жаңалықтар мен өзекті мәселелер туралы хабарлардың өзгермейтін кестесімен үйлесіп өрбіді. Том Бейкер баяндаушы, Франк Виндзор әуе маршалы Харрис, Сэмюэл Уэст Ламберт, Эмма Чемберс және Джек Шепард рөлінде ойнады. Қойылымда рейдтің көптеген адамдардың – британдықтар мен немістердің өмірін қалай "өзгертетіні" көрсетілді. Ол 2011 жылы Атыс тоқтаған күні Radio 4 Extra арнасында қайта көрсетілді.