Жаэль – Ескі өсиеттегі батыр қатын. Ол Израйілді Сисера басқарған Хазор әскерінен құтқарды. Есімі "жерсілкілдеген тау ешкісі" деген мағынаны білдіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаел (яяел) – Билер кітабының 4 және 5-тарауларында сипатталған Табор тауы шайқасының қаһарманы. Ол израильдіктерді Хазор қаласынан Каннан жерін билеген патша Ябиннің әскерінен босатады. Пайғамбар Дебораның кеңесімен Барақ шайқасқа баруға тартынғаннан кейін, Құдай Ябиннің әскерінің қолбасшысы Сисараны Жаелге аманаттап береді. Жаел оны өз шатырына шақырып алып, басына шатыр тіреуін қадап өлтіреді (Сотшылар 4:17-21 (NIV)), бұл оқиға Заанаимдегі үлкен ағашқа жақын жерде болған.
Biblical figure
Jael ('/dʒ//eɪ//əl/) or Yael ('/j//eɪ//əl/' Yāʿēl) is a heroine of the Battle of Mount Tabor, described in chapters 4 and 5 of the Book of Judges. In the account, she delivers the Israelites from the army of King Jabin of the city of Hazor in Canaan. After Barak demurs at the behest of the prophetess Deborah, God turns Sisera (commander of King Jabin's army) over to Jael, who kills him by driving a tent peg through his skull after he enters her tent (Judges 4:17 21 (NIV)) near the great tree in Zaanaim near Kedesh.
Атауы
Еврей тіліндегі ya'el сөзі білікті, сенімді тау ешкісін білдіреді, ол бұл аймаққа тән. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Яэль қазіргі Израильдегі ең көп кездесетін әйелдер есімдерінің бірі болды.
The Hebrew ya'el means ibex, a nimble, sure footed mountain goat native to that region. As of 2018, Yael was one of the most common female first names in contemporary Israel.
Отбасы
Кейбіреулер Яилді Хебер кенитінің әйелі деп түсінген. Дегенмен, осылай аударылған еврей тіліндегі сөз тіркесі "кениттер тобының әйелі" дегенді де білдіруі мүмкін. Кениттер көшпелі тайпа болған, бәлкім, мадияндықтардың бір тармағы болған. Еврей Киелі кітабында кениттер мен израильдіктер арасындағы аралас некелер туралы бірнеше деректер келтірілген.
Jael has often been understood to be the wife of Heber the Kenite. However, the Hebrew phrase translated this way could also mean "a woman of the group of the Kenites". The Kenites were a nomadic tribe—possible a subset of the Midianites—some of whom lived in close proximity to the Israelites. The Hebrew Bible records a number of cases of intermarriage between the Kenites and the Israelites.
Кеналық Хевер
Хавар кини (חבר הקיני), Билер кітабы бойынша, Мұсаның қайын атасы, мадияндық Етроның ұрпағы еді. Ол әйелі Жаелмен бірге басқа кеніттерден бөлініп, Нафталим руының жерінде Кедешке жақын орналасқан Занаим жазығына шатырын құрды. Джек Сассонның пікірінше, Билер кітабының 4-тарауында баяндалған оқиғалардың болғанына күмәндануға себептер бар.
Hever the Kenite (חבר הקיני) was, according to the Book of Judges, a descendant of Jethro the Midianite, the father in law of Moses. He had separated himself and his wife Jael from the other Kenites and pitched their tent in the plain of Zaanaim, which is near Kedesh in the territory of the Tribe of Naphtali. According to Jack Sasson, there are reasons to doubt whether the events narrated in Judges 4 ever occurred.
Жаел Билер кітабында
Дебора пайғамбар және соткер болған. Ол Бараққа Қанаан патшасы Ябинге қарсы соғысу үшін Нафталим және Забулон тайпаларын Табор тауына жинауға кеңес берді. Барақ тартынды, ол егер ол да бірге болса ғана баратынын айтты. Дебора келісті, бірақ Ябиннің әскерін жеңудің құрметі әйелге тиетінін болжады. Ябиннің әскерін Сисера басқарды (Төрелер 4:2 (NIV)). Әскерлер Эздрелон жазығында кездесті, онда Сисераның темірмен оралған көліктері түнгі құйрық жаңбырдан пайда болған лайға батып, Қишон өзенінің арнасынан асып толуына себеп болды. Қанаандықтар жеңілді, ал Сисера қашып кетті. Жайыл Сисераны шатырына кіргізіп, жамылғымен жапты. Сисера Жайылдан су сұрады, ал ол оған сүт берді. Ол Жайылға шатырды қарауға және біреу сұраса, ешкім жоқ деуге бұйырды. Тыныштықта Жайыл балғамен Сисераның басын қағып, оны ұйықтағанда өлтірді. Кейбір ғалымдар б.з.д. 12 ғасырға дейін санайды, ал басқалары б.з.д. 3 ғасырға дейін санайды (яғни, Екінші ғибадатхана кезеңі). Тілі мен мазмұнына сүйенсек, қазіргі консенсус ән б.з.д. 7 ғасырдан ертерек жазылмағанын көрсетеді.
Deborah, a prophetess and judge, advised Barak to mobilize the tribes of Naphtali and Zebulon on Mount Tabor to do battle against King Jabin of Canaan. Barak demurred, saying he would go, provided she would also. Deborah agreed, but prophesied that the honor of defeating Jabin's army would then go to a woman. Jabin's army was led by Sisera (Judges 4:2 (NIV)). The armies met on the Plain of Esdraelon, where Sisera's iron bound chariots became hampered by the mud caused by a downpour during the night that caused the Wadi Kishon to overflow its banks. The Canaanites were defeated, and Sisera fled the scene. welcomed Sisera into her tent and covered him with a blanket. Sisera asked Jael for a drink of water; she gave him milk instead. He commanded Jael to watch over the tent and tell any inquirers that no one was there. Quietly, Jael took a mallet and drove a tent peg through Sisera's temple into the ground while he was sleeping, killing him instantly. Although some scholars claim a date as early as the 12th century BC, others claim it to be as late as the 3rd century BC (i. e., the Second Temple period). Based on its language and content, the current consensus is that the song was written no earlier than the 7th century BC.
Комментарийлер
Билер 4:17-де Ханаандықтар мен Хебер әулеті арасында бейбітшілік болғаны айтылады. Израильдіктер оларды Мұса мен Йетро арасындағы байланыс арқылы білген, ал олардың металл өңдеудегі шеберлігі қоныстанған жерлерінің барлығында құрметпен қабылданды. Соғысқа қатысушы екі тарап та кениттерді бейтарап күш деп есептер еді. К.Е. Шенк атап көрсеткендей, Сисара Жаилдің қонағы болғандықтан, "оның үйінің қадірлі мекенінде болды және қонақжайлылық заңдарымен қорғалды". Герберт Локьердің пікірінше, ол іс жүзіндегі қажеттіліктен әрекет еткен болуы мүмкін. Сисара қашып, ал Барак оны қуа жұрды. Оның шатырында Сисараны Баракқа тапсыру ақылға сыймас еді. Ол Сисара қолға түссе, өлтірілетінін білді, сондықтан оны өзі өлтіріп, жеңімпазбен достық қарым-қатынас орнатуға тырысты. Әртүрлі діни түсіндірмелерде Жаилді батыр немесе одан да кем нәрсе деп қарастырған. Ньюсом мен Ринге оны күйеуінің саясатына тартылған, жағдайдан шығу үшін күрескен адам деп санайды. Яилдің іс-әрекеттері мен Эглонды өлтірген Эхудтың ісі арасындағы параллельдер ван Вийк Босты Яилдің Сисараны оның жеңімпаз әскерінің зорлауды пайдаланған тәсілімен ұқсас түрде өлтіргенін болжауға итермеледі. Эхуд сияқты, Жаил де Судьялар кітабында, қару-жарағы жақсы дайындалған жауларды және маргиналды батырларды ақыл-ойы мен жасырындық арқылы жеңгеннің мысалы болып табылады. Бұл Ставело Библиясында, Дармштадт спекулумында және басқа да көптеген мәтіндерде көрінеді. Ол көбінесе қолындағы балғасымен, кейде тікенегімен бейнеленген, осы арқылы оны тану оңай. Ренессанс кезеңіндегі туындыларда бұл сюжет "Әйелдердің күші" тақырыбында жиі кездеседі, оның ішінде Юдит немесе Далила сияқты ерлерді жеңген басқа да библиялық әйелдер де бейнеленген. Мұнда ол әйелдерге еріп жүрудің қаупін көрсету үшін пайдаланылды, оның ішінде Юдит Голоферннің басын кесетіндей оңтайлы бейнелер де болды, бірақ көбінесе әйелдердің күшті бейнеленген суреттері, мысалы, Филлис Аристотельге отырған, Самсон мен Далила, Салома және оның анасы Иродиада, сондай-ақ Сүлейменнің құлшыныстары. Жағдайдың жағымды жағынан айтқанда, Яил Ханс Бургкмайрдың гравюраларындағы сияқты әйелдердің тоғыз құрметтісінің құрамына енді. Кейде әйелдер өздерінің портреттерін Жаил ретінде салуды қалаған, бұл балға мен тікенекті ұстау арқылы жүзеге асырылды. Барокко дәуірінде Яил өнерде әдемі әйел ретінде бейнеленді. Грегорио Лаззарини мен Артемизия Джентилескидің туындылары жауды өлтіру кезінде бейнеленген тартымды Яилдің екі мысалы болып табылады. Яил Анри Андреани режиссерлік еткен "Жаил мен Сисара" (1911) атты француз тілдік нұсқаусыз фильмінде бейнеленген.
Judges 4:17 states that there was peace between the Canaanites and Heber's clan. They were familiar to the Israelites through the connection of Jethro to Moses, and their skill as metalworkers was welcomed wherever they camped. Both sides in the conflict would have considered the Kenites a neutral party. C. E. Schenk notes that Sisera was Jael's guest, "was in the sanctuary of her home, and protected by the laws of hospitality." According to Herbert Lockyer she may have acted out of practical necessity. Sisera was in flight and Barak in pursuit. It would not have been wise to allow Barak to find Sisera in her tent. She also knew that Sisera would be killed if captured; therefore, she would kill him and thus cement a friendship with the victor. Biblical commentaries have viewed Jael as either a heroine or someone much less so. Newsom and Ringe consider her a survivor caught up in her husband's politics. Parallels between the details of Jael's actions and Ehud's assassination of Eglon have led van Wijk Bos to propose Jael as killing Sisera in a manner similar to his conquering army's use of rape. Jael, along with Ehud, is an example in Judges of the contrast between marginal heroes and well armed enemies conquered by wit and stealth. This can be seen in the Stavelot Bible, the Speculus Darmstadt, as well as several other texts. When not shown in the act of killing Sisera, she carries her hammer and sometimes the spike, making her easy to identify. In Renaissance works the subject is one of the most commonly shown in the Power of Women topos, with other biblical women who triumphed over men, such as Judith or Delilah. Here she was used to show the risk for men in following women, in groupings including positive figures and scenes such as Judith beheading Holofernes, but mostly ones with females depicted as over powerful, such as Phyllis riding Aristotle, Samson and Delilah, Salome and her mother Herodias and the Idolatry of Solomon. More positively, Jael was included in sets of the female Nine Worthies, such as the prints by Hans Burgkmair. Ladies sometimes chose to have their portraits painted as Jael, a transformation achieved by holding a hammer and spike. In the Baroque period, Jael continued to be a sexual figure in art. Works by Gregorio Lazzarini and Artemisia Gentileschi are two examples of an attractive Jael, shown in the act of killing her foe. Jael is portrayed in the French silent film Jael and Sisera (1911), directed by Henri Andréani.
Танымал мәдениетте
Энтони Троллоптың «Барсеттің соңғы хроникасы» романында суретші Конвей Далримпл мұрагер Клара Ван Сиверді Сисераның басына «шеге» соғып жатқан Жаел ретінде бейнелейді. П. Г. Вудхаус өзінің бірнеше әңгімелерінде Жаелді еске алады. «The Code of the Woosters» кітабында Берти Вустер өзінің маңдайын қатқан сезімін былай сипаттайды: «Шын мәнінде, Джівс кірер алдында, мен кейбір балуандардың басыма тікенек қадап жатқанын армандадым – тек Хебердің әйелі Жаел қолданғандай қарапайым тікенек емес, қызыл ыстық тікенектер». Берти «Хебердің әйелі Жаелді» «Right Ho, Jeeves» кітабында да атайды: «Қонақ ұйықтағанда кокостың жаңғағына тікенек қазып, содан соң қыз сияқты жерді жауып жүрді. «Ой, әйел, әйел!» деуіне таң қалмаңыз». «Блэндингс қаласындағы Галахадта» қатты шаршаған Типтон Плимсолл басын шайқағанда, баяндаушы: «Кейде бас шайқағанда Хебердің әйелі Жаелмен кездескендей, оның наразылығын туғызғандай және оның әйгілі әдетіне кіріп кеткендей сезім туады» дейді. Фредерик Твистлтонның «Коктейль уақыты» еңбегінде «Дрондар клубының» бір мүшесінің «Бразилия жаңғағын Сисераның басына қадамақ болған Хебердің әйелі Жаел сияқты қуаныш пен мақтанышқа толы» көрінісі суреттеледі. «Хебердің әйелі Жаел» «Кішкентай еркек» кітабында да кездеседі. Джордж Финч болашақ қайын анасымен алғаш рет кездескенде, ол оған наразылық білдіретіндей көзбен қарайды. «Егер Сисера Хебердің әйелі Жаелдің шыршамен шабуылға кіріспей тұрып, оның көзіне түскен болса, онда ол таңғалар еді». Букер сыйлығының иегері А. С. Байаттың 1998 жылғы әңгімелер жинағы «Элементалдар: от пен мұз оқиғалары» құрамында «Жаел» атты әңгіме бар, ол Киелі кітаптағы Жаел туралы оқиғамен тығыз байланысты. 1948 жылғы жарты сағаттық радиодрама «Баттер в лордской тарелкеде» Агата Кристи өзінің басты кейіпкеріне адвокаттың кофесіне ұйықтатқыш дәрі қойғызады; өзінің кім екенін ашқаннан кейін, ол оның басына шеге қадап қояды. Л. П. Хартлидің 1960 жылғы антиутопиялық романы «Түс әділдігіндегі» басты кейіпкердің есімі Жаелдің құрметіне берілген. Арита ван Херктің «Қарау тіреу» романының орталық бейнесі Жаел мен Сисераның оқиғасына сілтеме жасайды. Мартин Шугарманның «Бейіктеу: Британдық яһудилердің Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери үлесі» (Валентин Митчелл, 2010) кітабының бір тарауы «Яелдің қыздары: SOE-нің екі еврей қаһарманы» деп аталады. Автор бұл есімді Францияда неміс желілерінің артында әрекет ету кезінде қаза тапқан АТС Дениз Блох пен WAAF Мюриел Бик арнайы операциялардың атқарушысының батылдығын көрсету үшін пайдаланады. Лорел Тэтчер Ульрихтің «Жақсы әйелдер» кітабының бір бөлімі «Жаел» деп аталады. Христиандық металкор тобы Oh, Sleeper-дің «Children of Fire» альбомында «Hush Yael» атты әні бар. Showtime Original Series WEEDS 2006 жылы Яэль Хоффман (Меитал Дохан) кейіпкерін ұсынды. Энди Ботвин (Джастин Кирк) әскери қызметтен қашу үшін раввиндік мектепке барады, онда ол Яэль Хоффманмен танысады. Бір эпизодта ол оған өзінің есімінің Киелі кітаптағы оқиғасын айтады. Стивен Винсент Бене өзінің «Джон Браунның денесі» поэмасында «қызыл қолдар шеге іздеп кеткенде» Жаел мен оның жауға деген ашуы туралы айтады. «Заң және тәртіп» сериалының алтыншы маусымының «Pro Se» эпизодында негізгі күдікті өзінің Шизофрения диагнозынан туындаған, өзін Сисера деп санайды және әйелдердің Жаел болуынан қорқады. «Waking the Dead» сериалының төртінші маусымының бірінші эпизодында («In Sight of the Lord») бірнеше адамдар үлкен шеге арқылы басына қадалған күйде өлтіріледі. Осы әрекеттің Киелі кітаптағы мағынасы қылмыстарды шешу барысында зерттеледі. Езра Гленннің 2020 жылы шыққан «Two Heel Sandwich» альбомынан «Сисера ұйықтап жатыр» әні Жаелдің әрекеттеріне сілтеме жасайды. Шарлотта Бронте «Вильетта» романының XII тарауында («Қошақ») Жаелді «мені қазіргі өмірден шығарып әкетер бір нәрсеге» деген сағынышты сипаттау үшін қолданады.
Anthony Trollope's novel The Last Chronicle of Barset contains a sub plot in which the painter Conway Dalrymple paints the heiress Clara Van Siever as Jael driving a "nail" through the head of Sisera. P. G. Wodehouse mentions Jael in several of his stories. In The Code of the Woosters, the narrator Bertie Wooster describes the hangover he is experiencing: "Indeed, just before Jeeves came in, I had been dreaming that some bounder was driving spikes through my head—not just ordinary spikes, as used by Jael the wife of Heber, but red hot ones." Bertie also mentions "Jael, wife of Heber" in Right Ho, Jeeves, "Well, as I say, look at Jael, the wife of Heber. Dug spikes into the guest’s coconut while he was asleep, and then went swanking about the place like a Girl Guide. No wonder they say, ‘Oh, woman, woman!" In Galahad at Blandings, when the severely hung over Tipton Plimsoll shakes his head, the narrator remarks, "There are times when shaking the head creates the illusion one has met Jael the wife of Heber, incurred her displeasure and started her going into her celebrated routine." In Cocktail Time, Frederick Twistleton describes the face of a member of the Drones Club with " a look of ecstasy and exaltation such as Jael, the wife of Heber, must have worn when about to hammer the Brazil nut into the head of Sisera ". "Jael the wife of Heber" also appears in The Small Bachelor. When George Finch meets his future mother in law for the first time she gives him a disapproving look. "It was the kind of look which Sisera might have surprised in the eye of Jael the wife of Heber, had he chanced to catch it immediately before she began operations with the spike." Booker Prize winner A. S. Byatt's 1998 collection of short fiction Elementals: Stories of Fire and Ice contains a short story entitled "Jael", which is intricately related to the biblical story of Jael. In a half hour radio drama, Butter in a Lordly Dish (1948), Agatha Christie has her protagonist drug a lawyer's coffee; after revealing her true identity, she hammers a nail into his head. The main character in L. P. Hartley's 1960 dystopian novel Facial Justice is named for Jael. The central image of Aritha van Herk's novel The Tent Peg refers to the story of Jael and Sisera. A chapter in Martin Sugarman's book Fighting Back: British Jewry's Military Contribution in the Second World War (Valentine Mitchell, 2010) is headed "Daughters of Yael: Two Jewish Heroines of the SOE". The author uses the name to illustrate the courage of ATS Denise Bloch and WAAF Muriel Byck of the Special Operation Executive, who were killed in action operating behind German lines in France. A section of Laurel Thatcher Ulrich's book Good Wives is entitled "Jael". The Christian metalcore band Oh, Sleeper has a song entitled "Hush Yael" on their album Children of Fire. Showtime Original Series WEEDS featured character Yael Hoffman (Meital Dohan) in 2006. Andy Botwin (Justin Kirk) goes to a Rabbinical school to dodge military service where he meets Yael Hoffman. In one episode she tells him the biblical story of her first name. Stephen Vincent Benét, in his poem John Brown's Body, refers to Jael and her anger at an enemy "when the hot dry hands went seeking the nail". In Law & Order's sixth season episode "Pro Se" the main suspect suffers from delusions – evoked by his diagnosed schizophrenia – that he is Sisera and is paranoid about women being Jael. In Waking the Dead s4ep1, "In Sight of The Lord", a series of murders are committed with a large nail through the head fixing the victim to the floor. The biblical meaning of the act is explored in the process of solving the murders. Ezra Glenn's song "Sisera Sleeps" from 2020's "Two Heel Sandwich" refers to Jael's actions. Charlotte Bronte in "Villette" Chapter XII "The Casket" uses Jael in an elaborate metaphor describing a longing " for something to fetch me out of my present existence ,".