Сандар кітабы

Кіріспе

Еврей Киелі кітаптарының төртінші кітабы

Сандар кітабы (грекше Ἀριθμοί, Arithmoi, сөзбе-сөз "сандар"; ивритше בְּמִדְבָּר, Bəmīḏbar; латынша Liber Numeri) – еврей Киелі жазбаларының төртінші кітабы және еврей Торасының бес кітабының төртіншісі. Кітаптың ұзақ және күрделі тарихы бар; оның соңғы түрі, мүмкін, ерте Персия кезеңінде (б.з.д. 5 ғасыр) жасалған, Яхвистік дереккөздің дін қызметкерлері тарапынан өңделуінің нәтижесі болуы мүмкін. Кітаптың аты Израиль халқының екі рет санаққа алынуынан шыққан. Сандар кітабы – бес кітаптың (Пятикнижие) ең жақсы сақталғандарының бірі. Сандар кітабынан үзінділер қамтылған Кетеф Хинном паршменттері б.з.д. VII ғасырдың соңына немесе VI ғасырының басына дейін даулануда. Бұл үзінділер – еврей Киелі кітаптары мәтінінің ең ерте табылған артефакттары. Сандар кітабы Синай тауынан басталады, онда израильдіктер Құдайдан заңдарын және Оның келісімін алған, ал Құдай олардың арасында, киелі орында мекен еткен. Олардың алдындағы міндет – Уәде етілген жерді иемдену. Халық саналып, жаңа сапарды бастауға дайындық жүргізіледі. Израильдіктер саяхатын бастайды, бірақ жол бойындағы қиындықтарға, сондай-ақ Мұса мен Харунның билігіне шағымданады. Олар Кәнаан шекарасына жетіп, он екі тыңшыны сол жерге жібереді. Тыңшылардың Кәнаандағы жағдай туралы қорқынышты есебін естігеннен кейін, израильдіктер оны иемденуден бас тартады. Құдай оларды жаңа ұрпақ өсіп, міндетін орындайтынша, шөлде өлуге үкім етеді. Бұған қоса, Мұсаға қарсы көтерілгендер де болды, олардың іс-әрекеттері үшін Құдай олардың шамамен 15 000-ын түрлі жолдармен жойды. Кітап Моав жазығындағы израильдіктердің жаңа буыны Иордан өзенінен өтуге дайын тұрған күйі аяқталады. Сандар кітабы – Израильдің Мысырдан құтылуының және олардың Құдай аталарына уәде етілген жерді иемдену сапарының оқиғасының мәнмәтіні болып табылады. Осылайша, ол Жаратылыс кітабында көтерілген және Шығу және Леуіліктер кітаптарында дамыған тақырыптарды қорытындылайды: Құдай израильдіктерге олардың үлкен (яғни көп) ұлтқа айналатынын, Оның олармен ерекше қарым-қатынасы болатынын және олар Кәнаан жерін иеленетінін уәде етті. Сандар кітабы қасиеттіліктің, адалдықтың және сенімнің маңыздылығын да көрсетеді: Құдайдың және оның дін қызметкерлерінің болуына қарамастан, Израильдің сенімі жеткіліксіз, ал жерді иемдену жаңа буынға қалдырылады.

The Book of Numbers (from Greek Ἀριθμοί, Arithmoi, lit. 'numbers'; , Bəmīḏbar, ; Liber Numeri) is the fourth book of the Hebrew Bible and the fourth of five books of the Jewish Torah. The book has a long and complex history; its final form is possibly due to a Priestly redaction (i. e., editing) of a Yahwistic source made sometime in the early Persian period (5th century BC). The name of the book comes from the two censuses taken of the Israelites. Numbers is one of the better preserved books of the Pentateuch. Fragments of the Ketef Hinnom scrolls containing verses from Numbers have been dated as far back as the late seventh or early sixth century BC. These verses are the earliest known artifacts to be found in the Hebrew Bible text. Numbers begins at Mount Sinai, where the Israelites have received their laws and covenant from God and God has taken up residence among them in the sanctuary. The task before them is to take possession of the Promised Land. The people are counted and preparations are made for resuming their march. The Israelites begin the journey, but complain about the hardships along the way and about the authority of Moses and Aaron. They arrive at the borders of Canaan and send twelve spies into the land. Upon hearing the spies' fearful report concerning the conditions in Canaan, the Israelites refuse to take possession of it. God condemns them to death in the wilderness until a new generation can grow up and carry out the task. Furthermore, there were some who rebelled against Moses and for these acts, God destroyed approximately 15,000 of them through various means. The book ends with the new generation of Israelites in the plains of Moab ready for the crossing of the Jordan River. Numbers is the culmination of the story of Israel's exodus from oppression in Egypt and their journey to take possession of the land God promised their fathers. As such it draws to a conclusion the themes introduced in Genesis and played out in Exodus and Leviticus: God has promised the Israelites that they shall become a great (i. e. numerous) nation, that they will have a special relationship with him, and that they shall take possession of the land of Canaan. Numbers also demonstrates the importance of holiness, faithfulness, and trust: despite God's presence and his priests, Israel lacks in faith and the possession of the land is left to a new generation.

Құрылымы

Көптеген түсіндірмешілер Сандар кітабын жергілікті орналасқан жерлеріне (Синай тауы, Кадеш-Барнеа және Моаб жазықтары) сүйене отырып үш бөлікке бөледі, олар екі саяхат бөлімдерімен байланыстырылған; алайда, оны шөлде өлуге үкімделген екі буын және Кәнаан жеріне кіретін жаңа буын айналасында құрылған деп қарастыруға болады, бұл бірінші буынның серкестігі мен екінші буынның бағынуы арасындағы теологиялық ерекшелікті көрсетеді. Осы кітапта күшті хронологиялық тәртіп пен үш географиялық орналасқан жердің айқын ажыратылуына қарамастан, Израиль халқының санағы және ескі және жаңа буын арасындағы параллелизмдер осы кітапты теологиялық тұрғыдан қарастырғанда жақсырақ түсіндіріледі, тарихи деректер жинағы ретінде емес.

Қорытынды

Құдай Мұсаға Синай шөлінде жиырма жастан асқан, қару-жараққа жарамды ер адамдарды санап, әр рудың үстінен басшылар тағайындауға бұйырды. Израильдіктердің барлығы 603 550 адам әскери қызметке жарамды болып табылды. Леви руы әскери қызметтен босатылғандықтан, санаққа енбеді. Мұса бұрынғы туған ұлдардың орнына левиліктерді Табұрнақтың қызметіне тағайындады. Левиліктер үш тайпаға бөлінді: Гершондықтар, Қохаттықтар және Мерариліктер, әрқайсысы жетекшісімен басқарылды. Қохаттықтарды Ааронның ұлы Елазар, ал Гершондықтар мен Мерариліктерді Ааронның тағы бір ұлы Итамар басқарды. Содан кейін олар Уәде етілген жерге сапарды жалғастыруға дайындық жасайды. Әр түрлі жарлықтар мен заңдар қабылданады. Израильдіктер Синайдан жолға шықты. Халық Құдайға қарсы шағымданып, отпен жазаланды; Мұса олардың мойынсұнбастығына шағымданады және Құдай оған халықты басқаруға көмектесу үшін жеті жүз елу қартты таңдауды бұйырады. Хазеротта Мириам мен Аарон Мұсаны қорлайды, бұл Құдайды ашуландырады; Мириам тері ауруымен жазаланады және жеті күнге кемпеден тыс шығарылады, содан кейін ізраилдіктер Қанаан шекарасындағы Паран шөліне жолға шығады. Қанаанға он екі барлаушы жіберіледі және Мұсаға хабарлап оралады. Барлаушылардың екеуі, Иешуа мен Халеп, жердің мол және "сүт пен бал ағып жатқан" жер екенін хабарлайды, бірақ қалған барлаушылар онда алыптар тұратынын айтады, ал ізраилдіктер сол жерге кіруден бас тартады. Яхве ізраилдіктердің сенімсіздігі үшін жазалап, қырық жыл шөлде саяхаттауға мәжбүр етеді. Құдай Мұсаға алтарьды жабу үшін тақташалар жасауды бұйырады. Израильдіктер Қорахтың адамдарының жойылғанына наразылық білдіріп, Мұса мен Ааронға қарсы шағымданады және 14 700-ге жуық адам індеттен қаза табады. Құдай Аарон мен оның отбасын киелі орынға қатысты жасалған кез келген күнәға жауапты деп жариялайды. Левиліктер қайтадан Табұрнақты күтіп-ұстауға тағайындалады. Левиліктер дін қызметкерлеріне өздеріне алынған оннан бір бөлігін беруге бұйырылады. Содан кейін ізраилдіктер Моавқа, Қанаанның шығыс шекарасына бет алады. Израильдіктер Мұсаны судың жетіспеушілігі үшін айыптайды. Мұсаға Құдай жартасқа сөйлеуді бұйырады, бірақ ол бастапқыда мойынсұнбайды және Қанаанға кірмейтіні туралы хабармен жазаланады. Эдом патшасы өз жерінен өтуге рұқсат бермейді, сондықтан олар оны айналып өтеді. Аарон Хор тауында қайтыс болады. Құдай мен Мұсаға қарсы сөйлегендіктен, ізраилдіктерді отты ұшқан жыландар шағады. Осы жыландардан сақтану үшін мыстан жылан жасалады. Израильдіктер Иерихоннан Иордан өзенінің арғы жағындағы Моав жазығына жетеді. Мұнда ізраилдіктер аморлықтармен және Башан патшасы Огпен соғысып, екеуін де жеңеді. Моав патшасы Балақ ізраилдіктерге қарсы соғысуға бел буып, оларды қарғасын деп Балағам есімді жерлестік балгерді шақырады. Алайда Құдай Балағамға оларды қарғамауын айтады. Балағам моавтық шенеуніктермен бірге Балаққа бара жатқанда, Құдай оның есегін тоқтатуға періштесін жібереді. Балағам ізраилдіктерді қарғап, оларға батасын бере алмайтынын түсінеді. Балақ ашуланып, оған Құдайдың айтқанын ғана айтатынын айтады. Израильдіктер Шиттим жазығында неғұрлым ұзақ уақыт тұрса, соғұрлым көп моавтықтармен некелеседі және жергілікті дінді қабылдап, Баал Пеор деп белгілі бір құдайға табынады. Құдай жаза ретінде індет жіберіп, Мұса билерге сол рәсімге қатысқандарды өлтіруді бұйырады. Ааронның немерелерінің бірі Пинехас симеондық әмірші Зимридің мадияндық Қозби деген әйелге үйленгенін білгенде, олардың шатырына кіріп, найзамен оларды қағып өлтіреді. Құдай оған ұрпақтарына мәңгілік діни қызмет сыйлайды. Құдай ізраилдіктерге мадияндықтарды жаулары деп санауды да тапсырады. Жаңа санақ бойынша жиырма жастан асқан ер адамдардың саны 601 730, ал бір айдан асқан левиліктердің саны 23 000 болып тіркелді. Жер жеребе арқылы бөлінеді. Салопахадтың ұлдары жоқ қыздары ғана жерді иемденуге құқылы болады. Құдай Мұсаға өзінің орнын басатын Иешуаны тағайындауды бұйырады. Әр түрлі мейрамдар мен құрбандықтарға қатысты ережелер келтірілген. Мұса ізраилдіктерге Баал Пеор оқиғасы үшін кек алу үшін мадияндықтарды өлтіруді бұйырады. Нақты айтқанда, бойжеткен қыздан басқа барлық мадияндық еркек, ұл-қыздар өлтіріледі. Бойжеткен мадияндық қыздар сақталды, бірақ ізраилдік әскерге сыйлық ретінде берілді. Рубен мен Ғад рулары Мұсадан Иордан өзенінің шығысындағы жерді оларға бөлуді сұрайды. Мұса олардың өтінішін Иорданның батысындағы жерді иемденуге көмектесуге уәде берген соң орындайды. Иордан өзенінің шығысындағы жер Рубен, Ғад руларына және Манаса руының жартысына бөлінеді. Мұса ізраилдіктердің қырық жыл бойы саяхаттаған жерлерін еске түсіріп, оларға қанаандықтарды жоюды және олардың жалған тәңірлерін қиратуды бұйырады. Жердің шекаралары белгіленді; жерді Елазар, Иешуа және әр рудан бір-бірден он екі руб басшылығымен бөлу керек.

God orders Moses, in the wilderness of Sinai, to number those able to bear arms—of all the men twenty years and older and to appoint princes over each tribe. A total of 603,550 Israelites are found to be fit for military service. The tribe of Levi is exempted from military service and therefore not included in the census. Moses consecrates the Levites for the service of the Tabernacle in the place of the first born sons, who hitherto had performed that service. The Levites are divided into three families, the Gershonites, the Kohathites, and the Merarites, each under a chief. The Kohathites were headed by Eleazar, son of Aaron, while the Gershonites and Merarites were headed by Aaron's other son, Ithamar. Preparations are then made for resuming the march to the Promised Land. Various ordinances and laws are decreed. The Israelites set out from Sinai. The people murmur against God and are punished by fire; Moses complains of their stubbornness and God orders him to choose seventy elders to assist him in the government of the people. Miriam and Aaron insult Moses at Hazeroth, which angers God; Miriam is punished with leprosy and is shut out of camp for seven days, at the end of which the Israelites proceed to the desert of Paran on the border of Canaan. Twelve spies are sent out into Canaan and come back to report to Moses. Joshua and Caleb, two of the spies, report that the land is abundant and is "flowing with milk and honey", but the other spies say that it is inhabited by giants, and the Israelites refuse to enter the land. Yahweh decrees that the Israelites will be punished for their loss of faith by having to wander in the wilderness for 40 years. God orders Moses to make plates to cover the altar. The children of Israel murmur against Moses and Aaron on account of the destruction of Korah's men and are stricken with the plague, with 14,700 perishing. Aaron and his family are declared by God to be responsible for any iniquity committed in connection with the sanctuary. The Levites are again appointed to help in the keeping of the Tabernacle. The Levites are ordered to surrender to the priests a part of the tithes taken to them. Miriam dies at Kadesh Barnea and the Israelites set out for Moab, on Canaan's eastern border. The Israelites blame Moses for the lack of water. Moses is ordered by God to speak to a rock but initially disobeys, and is punished by the announcement that he shall not enter Canaan. The king of Edom refuses permission to pass through his land and they go around it. Aaron dies on Mount Hor. The Israelites are bitten by fiery flying serpents for speaking against God and Moses. A brazen serpent is made to ward off these serpents. The Israelites arrive on the plains of Moab, across the River Jordan from Jericho. Here, the Israelites find themselves in conflict with the Amorites and Og, king of Bashan, both of whom they defeat. Balak, king of Moab decides to fight the Israelites as well, and summons a local diviner named Balaam to curse the Israelites. However, God tells Balaam not to curse them, and when Balaam attempts to travel to Balak with the Moabite officials God sends an angel to stop his donkey. Realising that he cannot curse the Israelites, Balaam blesses them instead, and foresees a figure whom he identifies as 'the Star of Jacob' who will defeat Israel's enemies. This angers Balak, but Balaam informs Balak that he cannot say anything except what God tells him to say. The longer the Israelites stay on the plains of Shittim, the more they intermarry with the local Moabites, and the more they participate in the local religion, worshipping a deity known as Baal Peor. God sends a plague in retaliation, and Moses tells the judges to kill anyone participating in this practice. When one of Aaron's grandsons, Phinehas, finds out a Simeonite prince named Zimri has married a Midianite woman named Cozbi, he enters their tent and runs a spear through them. God rewards him by giving his descendants an everlasting priesthood. God also tells the Israelites to consider the Midianites their enemies. A new census gives the total number of men from twenty years and upward as 601,730, and the number of the Levites from the age of one month and upward as 23,000. The land shall be divided by lot. The daughters of Zelophehad, who had no sons, are to share in the allotment. God orders Moses to appoint Joshua as his successor. Prescriptions for the observance of the feasts and the offerings for different occasions are enumerated. Moses orders the Israelites to massacre the people of Midian, in retaliation for the Baal Peor incident. Specifically, all Midianite men and boys and women who are not virgins are killed. Virgin Midianite women and girls are spared, but kept as prizes for the Israelite army. The Reubenites and the Gadites request Moses to assign them the land east of the Jordan. Moses grants their request after they promise to help in the conquest of the land west of the Jordan. The land east of the Jordan is divided among the tribes of Reuben, Gad, and the half tribe of Manasseh. Moses recalls the stations at which the Israelites halted during their forty years' wanderings and instructs the Israelites to exterminate the Canaanites and destroy their idols. The boundaries of the land are spelled out; the land is to be divided under the supervision of Eleazar, Joshua, and twelve princes, one of each tribe.

Құрамы

Қазіргі заманғы Киелі кітап зерттеушілерінің көпшілігі Тора – Жаратылыс, Шығу, Леуіліктер, Сандар және Екінші заң кітаптары – қазіргі түріне бұрынғы жазба және ауызша дәстүрлерге, сондай-ақ сол кездегі географиялық және саяси жағдайларға негізделген, Еврейлер жер аударылғаннан кейінгі кезеңде (яғни б.з.д. 520 жыл шамасында) жеткенін сенеді. Бес кітап көбінесе жеке адамдар емес, жазушылар мектептерінің еңбектері ретінде қарастырылатын төрт «көзден» алынған деп сипатталады: Яхвист және Элохист (көбінесе бір көз ретінде қарастырылады), Діни көз және Екінші заң авторы. Діни емес көздердің шығу тегі туралы пікірталас әлі де жалғасуда, бірақ Діни көздің жер аударылғаннан кейінгі кезеңде жазылғандығы туралы жалпы келісім бар. Төмендегі мәтін гипотезаның негізгі қағидаларын көрсетеді: Жаратылыс кітабы Діни және Діни емес материалдардан тұрады. Шығу кітабы Израиль халқының тарихының дерлік барлық кезеңдерінен алынған әртүрлі мәтіндердің жинағы. Леуіліктер кітабы толығымен Діни көзден алынған және жер аударылу/жер аударылғаннан кейінгі кезеңде жазылған. Сандар кітабы – Діни көздің Діни емес түпнұсқаның редакциясы (яғни өңделуі). Екінші заң кітабы, қазір Тораның соңғы кітабы, кітаптың басым бөлігін құрайтын діни заңдар жиынтығы ретінде басталды, б.з.д. 6 ғасырдың басында Деутерономикалық тарихқа (Ешуадан Патшаларға дейінгі кітаптар) кіріспе ретінде кеңейтілді, кейіннен сол тарихтан бөлініп, қайтадан кеңейтілді және өңделді, содан соң Тораға қосылды. Алайда, Кетеф-Хинном паршменттері Сандар кітабының 6-тарауы мен Екінші заң кітабының 7-тарауына қатысты мәтіндердің жер аударылудан бұрынғы жазба дәстүрінің болу мүмкіндігін көрсетеді. Бұл дәстүрдің бар екенін нақты дәлелдей алмайды, бірақ мұндай дәстүрдің болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Тақырыптар

Дэвид А. Клайнс өзінің ықпалды "Пятикнижәнең тақырыптары" (1978) кітабында бес кітаптың басты тақырыбын Құдай Ыбырайым, Ысқақ және Жақып ата-бабаларына берген уәдесінің ішінара орындалуы деп атады. Уәдеде үш элемент бар: ұрпақ (яғни ұрпақтар – Ыбырайымға оның ұрпақтары жұлдыздар сияқты сансыз болады деп айтылды), Құдайдың адаммен қарым-қатынасы (Исраил Құдайдың таңдап алған халқы болуы керек) және жер (Нұх Топан судан кейін дереу қарғаған Қанахан жері). Адамдар арасындағы Құдайдың қарым-қатынасы туралы тақырыпты Жаратылыс кітабынан бастап, 5-жазбаға дейін және одан да кейін жалғасқан келісімдер арқылы білдіреді. Біріншісі – Топан судан кейін бірден Нұх пен Құдайдың арасында жасалған келісім. Ал үшіншісі – Синай тауында Құдай мен бүкіл Исраил халқының арасындағы келісім. Бұл үшінші келісімде, алғашқы екеуінен айырмашылығы, Құдай исраилдіктерге сақтауы керек заңдардың (Шығу, Леуіліктер және Сандар арқылы таралған) күрделі жиынтығын береді; олар сондай-ақ Исраилдің құдайы Яхвеге адал болуға тиіс, яғни басқа нәрселермен қатар, олар оның көмегіне сенім артулары керек. Бұл заңның берілуінің бір себебі – Исраил халқын Яхве халқы ретінде бекіту еді. Заңдар мен нұсқаулар тек қана мойынсұнушылыққа ғана емес, жеке тұлғаға да қатысты болды. Яхве Исраил халқына әр түрлі нұсқаулар мен заңдарды беріп, олардың өз халқы екенін және оның атын алып жүретіндерін растады. Ұрпақтар тақырыбы Сандар кітабындағы алғашқы оқиғаға, Исраилдің жауынгерлерінің санағына нұсқайды: нәтижесінде шыққан үлкен сан (600 000-нан астам) Құдайдың Ыбырайымға берген сансыз ұрпақ туралы уәдесінің орындалғанын көрсетеді, сондай-ақ Қанаан жерінде Құдайдың жеңіске жетуіне кепілдік береді. 1-10 тараулардағы Құдайдың Исраилмен бірге болуы тақырыбы алға басады: бұл тараулар Исраилдің Қасиетті орынның айналасында, Құдайдың олардың арасында тұратын жері, леуіліктер мен діни қызметкерлердің қамқорлығымен, елді жаулауға дайындық ретінде қалай ұйымдастырылатынын сипаттайды. Исраилдіктер сол жерді иемденуге аттанды, бірақ олар бірден оған кіруден бас тартты. Содан Жаратқан Ие Мысырдан шыққан бүкіл ұрпақты шөл далада өлтіруге үкім шығарады. Бұл жерде айтылған хабар анық: бұл іс дайындықта болған қателіктерге байланысты емес, өйткені Яхве бәрін алдын ала білген еді, бірақ Исраилдің адалдықсыз күнәсі үшін. Соңғы бөлімде жаңа ұрпақтың исраилдіктері Яхведің Мұса арқылы берген нұсқауларын орындайды және барлық әрекеттерінде табысты болады. Соңғы бес тарауда тек қана жер мәселесі қарастырылады: қанахандықтарды жою туралы нұсқаулар, жердің шекарасын белгілеу, жерді қалай бөлу керектігі, леуіліктерге арналған қасиетті қалалар мен "қоныс қалалары", жерді қанмен ластау мәселесі және еркек мұрагер болмаған жағдайда мұрагерлік туралы ережелер. Сандар кітабындағы теологиялық тақырыптың үлкен бөлігі Құдайдың әділдігі мен киелілігі адамның бүлігіне қарсы тұру болып табылады. Бұл екі санақтан екі ұрпақтың әртүрлі әрекет еткені ғана емес, исраилдіктердің бүлік шығарып жатқанына қарамастан, Құдайдың адал болғаны да көрінеді. Кітаптың тақырыбы Құдайдың адалдығы мен киелілігіне көбірек назар аударуы керек, өйткені бұл Сандар кітабында ғана емес, бүкіл Пятикнижесінде кең таралған тақырып. Ал кейбір ғалымдар бұл жазбада нақты сан айтылмаған, "мың" деген сөзді топты немесе тайпаны білдіретін зат есім деп санайды. Алайда, бұл түсіндіру проблема тудырады, өйткені ол мәтіннің жарамдылығын әлсіретеді, "шығыстың және Сандардың барлық санақ тізімдеріндегі мәтінді дұрыс түсінбеуді және дұрыс түсінбеуді болжайды (басқа мәтіндерді айтпағанда) " және Сандар кітабында бірнеше сәйкессіздіктер тудырады. Бұл пікірді ұстанып жүрген ғалымдардың көбісі Исраилдің 20 мыңдай жауынгерінің саны аз деп есептейді. Тағы бір теория – бұл берілудегі қателік, Дж. В. Венхам "библиялық мәтіндер жиі сандарға нөлдерді қосу арқылы бұзылады" деп айтады, дегенмен бұл ұсыныстағы кемшілік "нөлдердегі қателік сандар сөзбен емес, сандармен бейнеленген жағдайда ғана оңай орын алады" және "библиялық кезеңде библиялық мәтіндерде сандар қолданылғанына дәлел аз немесе мүлдем жоқ". Кітаптың сипатына, салық төлеу туралы көптеген мәліметтерге, сондай-ақ жануарлар мен адамдардың тіршілігі туралы мәліметтерге сүйенсек, Сандар кітабы исраилдіктердің санағын нақты жазғанға ұқсайды. Кітапта айтылған үлкен санның мүмкін түсіндірілуі – қазіргі уақытта нақты сандық өлшемдер анықталмайды. Бұл бізге берілген мәндерді өзгертуге тырыспауды талап етеді, өйткені басқа нұсқалар мәселенің шешіміне көмектеспейді. Бұрынғы ғалымдар берілген сандардың дұрыстығына күмән келтірген, бірақ Құдайдың керемет "араласуын" шақырып, мәтіннің қатесіздігін қорғаған. Тимоти Р. Эшлидің талдауына сәйкес:

David A. Clines, in his influential The Themes of the Pentateuch (1978), identified the overarching theme of the five books as the partial fulfilment of a promise made by God to the patriarchs, Abraham, Isaac and Jacob. The promise has three elements: posterity (i. e., descendants – Abraham is told that his descendants will be as innumerable as the stars), divine human relationship (Israel is to be God's chosen people), and land (the land of Canaan, cursed by Noah immediately after the Deluge). The theme of the divine human relationship is expressed, or managed, through a series of covenants (meaning treaties, legally binding agreements) stretching from Genesis to Deuteronomy and beyond. The first is the covenant between God and Noah immediately after the Deluge in which God agrees never again to destroy the Earth with water. The next is between God and Abraham, and the third between God and all Israel at Mount Sinai. In this third covenant, unlike the first two, God hands down an elaborate set of laws (scattered through Exodus, Leviticus, and Numbers), which the Israelites are to observe; they are also to remain faithful to Yahweh, the god of Israel, meaning, among other things, that they must put their trust in his help. It is important to note that among the reasons this law was given was to establish the Israelite people as Yahweh's people. The laws and instructions were as much for identity as they were for obedience. Yahweh by providing all the different instructions and laws was affirming that the Israelite people were his and would bear his identity. The theme of descendants marks the first event in Numbers, the census of Israel's fighting men: the huge number which results (over 600,000) demonstrates the fulfillment of God's promise to Abraham of innumerable descendants, as well as serving as God's guarantee of victory in Canaan. As chapters 1–10 progress, the theme of God's presence with Israel comes to the fore: these chapters describe how Israel is to be organized around the Sanctuary, God's dwelling place in their midst, under the charge of the Levites and priests, in preparation for the conquest of the land. The Israelites then set out to conquer the land, but almost immediately they refuse to enter it, and Yahweh condemns the whole generation who left Egypt to die in the wilderness. The message is clear: failure was not due to any fault in the preparation, because Yahweh had foreseen everything, but due to Israel's sin of unfaithfulness. In the final section, the Israelites of the new generation follow Yahweh's instructions as given through Moses and are successful in all they attempt. The last five chapters are exclusively concerned with land: instructions for the extermination of the Canaanites, the demarcation of the boundaries of the land, how the land is to be divided, holy cities for the Levites and "cities of refuge", the problem of pollution of the land by blood, and regulations for inheritance when a male heir is lacking. A large part of the theological theme in Numbers is the righteousness and holiness of God being met with human rebellion. The two censuses not only show the different response of two generations but rather that God had remained faithful despite the rebellion of the Israelites. The theme of the book should seem to be more centrally focused on the faithfulness and holiness of God as this is a common theme that runs through the whole of the Pentateuch, not just the book of Numbers. On the other hand, some Biblical scholars speculate that the literature is not referring to the actual number, and that the word for "thousand" is actually referring to a noun signifying a group or clan. However, this interpretation poses a problem, as it undermines the validity of the text, "assumes a misunderstanding and mistrasmission of the text in all the census lists of Exodus and Numbers (not to mention other texts)" and produces several inconsistencies in the book of Numbers that cannot be resolved. Most scholars who hold this view posit a much lower number for the fighting men of Israel, closer to 20,000. Another theory is that of an error in transmission, with J. W. Wenham arguing that "biblical texts are often corrupted by the simple addition of zeroes to the numbers", although the flaw in this suggestion "is that the mistake in zeroes would easily occur only where numbers were represented by figures rather than by words", and there is "little or no evidence that figures were used in the biblical texts during the biblical period." Based on the nature of the book and the many accounts of tax payment and records of animals and persons, it is most likely that Numbers is referring to an actual account of a numerical tally of the Israelite people. A more likely explanation for the large number stated in the book is that the actual numerical metrics cannot really be established today. This requires us to take the values given as they are, as any other alternatives raises more problems than solutions. had questioned the veracity of the figures quoted, but defended the inerrancy of the text by invoking the miraculous "interference of God". According to Timothy R. Ashley's analysis:

"Ешбір жүйе барлық сұрақтарға жауап бермейді немесе барлық проблемаларды шешпейді. [ ] Қысқасы, мәтінде бұл мәселені шешуге қажетті материалдар жетіспейді. Барлығы айтылғаннан кейін, жауапты табу қиын екенін мойндау керек. Бәлкім, Р. К. Харрисон жасағандай, осы сандарды ежелгілерге таныс, бірақ қазіргі заманға белгісіз жүйеге негізделген деп қабылдаған жөн. Харрисонның сөзіне қарағанда, сандар "нақты күшті, жеңісті, маңызды сияқты символдық мәнге ие және оларды әдеби немесе бұзылған мәтін түрінде түсінуге болмайды".