Кіріспе
Таяу Шығыс қақтығысы 2006 2009 жылы басталған азаматтық соғыс 2006 жылдан 2008 жылға дейін Ирактағы азаматтық соғыс - бұл әртүрлі шиит және суннит қарулы топтары, мысалы, Ирактың Ислам мемлекеті және Махди армиясы, сонымен қатар Ирак үкіметі мен Америка бастаған коалициялық күштер арасындағы қарулы қақтығыстар. 2006 жылдың ақпан айында коалиция мен үкіметке қарсы көтеріліс он екі шииттің қасиетті жері деп саналатын Аль Аскари ғибадатханасының бомбаға ұшырауынан кейін діни азаматтық соғысқа айналды. АҚШ президенті Джордж Буш пен ирактық шенеуніктер бомбалауды ұйымдастырғаны үшін Ирақтағы "Әл-Қаиданы" (АҚИ) айыптады. AQI кез келген байланыстарды жоққа шығарды. Бұл оқиғадан кейін шиит жанкештілері шиит жанкештеріне шабуыл жасады. БҰҰ Бас хатшысы 2006 жылдың қыркүйегінде егер келіспеушілік пен зорлық-зомбылық үлгілері жалғаса берсе, Ирак мемлекетінің ыдырауы қаупі бар деп мәлімдеді. 2007 жылдың 10 қаңтарында Буш "Ирактың сектанттық зорлық-зомбылығының 80% -ы астанадан 30 миль (48 км) қашықтықта орын алады. Бұл зорлық-зомбылық Бағдадты сектанттық анклавтарға бөліп, барлық ирактықтардың сенімін шайқалтып отыр". 2007 жылдың соңында Ұлттық барлау есебінде қақтығыстың азаматтық соғыс элементтері бар деп сипатталды. 2008 жылы сүннилер оянуы мен АҚШ әскерлерінің көбейуі кезінде зорлық-зомбылық күрт төмендеді. Алайда, 2011 жылдың соңында АҚШ-тың Ирактан кетуінен кейін ИСИ-нің бүліктері жалғасты. 2014 жылдың маусым айында Ирактың Ислам мемлекеті мұрагері болған Ирак және Левант Ислам мемлекеті Ирак үкіметіне қарсы ірі әскери шабуыл жасап, өзін бүкіл әлем бойынша ислам халифаты деп жариялады. Бұл 2013 жылдан 2017 жылға дейін тағы бір толыққанды соғысқа әкелді, онда үкімет жеңіске жеткенін жариялады. 2006 жылдың қазан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖК) және Ирак үкіметі 2006 жылдан бері 370 000-нан астам ирактықтардың жер аударылғанын, бұл ирактық босқындардың жалпы санын 1,6 миллионнан асатынын болжады. 2008 жылы БҰҰ-ның бас қожалығы бұл көрсеткішті 4,7 миллионға дейін көтерді (халықтың шамамен 16%). Шетелде олардың саны 2 миллионға (CIA-ның болжамына жақын) және ел ішінде жер аударылғандардың саны 2,7 миллионға жетті. Қызыл Крест 2008 жылы Ирактағы гуманитарлық жағдай әлемдегі ең ауыр жағдайлардың бірі екенін, миллиондаған ирактықтар жеткіліксіз және сапасыз су көздеріне сүйенуге мәжбүр екенін мәлімдеді. Сыртқы саясат және Бейбітшілік қоры шығарған "Жиңіспеген мемлекеттер индексі" бойынша, 2005-2008 жылдар аралығында Ирак әлемдегі ең тұрақсыз 5 мемлекеттің бірі болды.
the civil war that started in 2006
The Iraqi civil war was an armed conflict from 2006 to 2008 between various sectarian Shia and Sunni armed groups, such as the Islamic State of Iraq and the Mahdi Army, in addition to the Iraqi government alongside American led coalition forces. In February 2006, the insurgency against the coalition and government escalated into a sectarian civil war after the bombing of Al Askari Shrine, considered a holy site in Twelver Shi'ism. US President George W. Bush and Iraqi officials accused Al Qaeda in Iraq (AQI) of orchestrating the bombing. AQI publicly denied any links. The incident set off a wave of attacks on Sunni civilians by Shia militants, followed by attacks on Shia civilians by Sunni militants. The UN Secretary General stated in September 2006 that if patterns of discord and violence continued, the Iraqi state was in danger of breaking up. On 10 January 2007, Bush said that "80% of Iraq's sectarian violence occurs within 30 mile (48 km) of the capital. This violence is splitting Baghdad into sectarian enclaves, and shakes the confidence of all Iraqis." By late 2007, the National Intelligence Estimate described the conflict as having elements of a civil war. In 2008, during the Sunni Awakening and the U. S. troop surge, violence declined dramatically. However, an insurgency by ISI continued to plague Iraq following the U. S. withdrawal in late 2011. In June 2014, the Islamic State of Iraq and the Levant, the successor to Islamic State of Iraq, launched a major military offensive against the Iraq government and declared a self proclaimed worldwide Islamic caliphate. This led to another full scale war from 2013 to 2017, in which the government declared victory. In October 2006, the Office of the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) and the Iraqi government estimated that more than 370,000 Iraqis had been displaced since 2006, bringing the total number of Iraqi refugees to more than 1.6 million. By 2008, the UNHCR raised the estimate to about 4.7 million (~16% of the population). The number estimated abroad was 2 million (a number close to CIA projections) and the number of internally displaced people was 2.7 million. The Red Cross stated in 2008 that Iraq's humanitarian situation was among the most critical in the world, with millions of Iraqis forced to rely on insufficient and poor quality water sources. According to the Failed States Index, produced by Foreign Policy and the Fund for Peace, Iraq was one of the world's top 5 unstable states from 2005 to 2008.
Қатысушылар
Көптеген топтар Ирактың көтерілісін құрды, ол жергілікті оқиғаларға, атап айтқанда АҚШ әскерінің Иракты бақылауға қабілетсіздігін түсіну арқылы реакция ретінде пайда болды. 2005 жылдан бастап көтерілісші күштер бірнеше негізгі топтардың, соның ішінде Ирактағы Ислам армиясы мен Ансар әл Сүннаның айналасында бірікті. Бұл топтардың саяси әрекеттерін қолдау үшін діни негіздеме қолданылды, сондай-ақ салафизмге айқын берілу, джихадқа қарсы шыққандарды сенбейтіндер деп атады. Бұл тәсіл діни топтар арасындағы зорлық-зомбылықтың көбеюіне ықпал етті. АҚШ әскері де бүлікші күштердің 5 пен 10% аралығында ирақтық емес арабтар бар деп есептеді. Тәуелсіз шиит ополчиялары өздерін діни идеологиямен таныстырды және әр түрлі деңгейдегі ықпал мен билікке ие болды. Кейбір отаршылар жер аударылу кезінде құрылып, Саддам Хусейн құлатылғаннан кейін ғана Иракқа оралды, мысалы Бадр ұйымы. Басқалары мемлекет құлағаннан кейін құрылды, олардың ішіндегі ең ірісі және ең біркелкісі Мұқтада әл-Садр құрған Махди армиясы болды және оның шамамен 50,000 жауынгері бар деп есептеледі. 2008 жылдың соңына қарай, азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін, азаматтық қаза тапқандардың саны азайып, этно-секталық қаза тапқандар саны да азайды. МФИ (I) -ның қолбасшысы генерал Раймонд Одиерно 2009 жылдың қыркүйек айында Конгресс палатасының Қарулы Күштер комитетінің алдында куәлік етіп, соңғы екі жылда жалпы шабуылдар 85%-ға, 2007 жылдың тамызындағы 4064-тен тамыз айында 594-ке дейін азайды деп мәлімдеді. 2009 жылы қыркүйек айында (563 шабуыл) 28 қыркүйекке дейін.
Бомба мен миномет шабуылдары
Әдетте, шииттер қалалары мен аудандарындағы базарлар мен мешіттер сияқты көпшілік орындарды бомбалаумен шабуылдар жасалатын. Кейде үйлестірілген бомбалаулар жиі өте көп зардап шекті. Мысалы, 2006 жылдың 23 қарашасында Бағдадтың Садр Сити ауданында болған бомбалаудан кем дегенде 215 адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды, бұл жазалау шабуылдарына әкелді, ал 2007 жылдың 3 ақпанында Бағдад базарда болған бомбалаудан кем дегенде 135 адам қаза тауып, 300-ден астам адам жарақат алды. 2004 жылғы 2 наурыздағы Ирактағы Ашура күніндегі бомбалау (автомобиль бомбаларын, жанкешті бомбалаушыларды және миномет, граната және зымыран шабуылдарын қоса алғанда) кем дегенде 178 адамды өлтірді және кем дегенде 500 адамды жарақаттады.
Өзін-өзі қазаға ұшыратқан бомбалар
2003 жылдың тамызынан бастап суниттік жанкештілер, негізінен әл-Каида экстремистері, бомбаға толы көліктерді қару ретінде көбірек қолданды. Әскери қызметте "көлікпен жасалған жарғыш құрылғылар" (VBIED) деп аталатын бомбалар тек азаматтық мақсаттарға ғана емес, сонымен қатар ирак полиция бекеттеріне және жауынгерлерді қабылдау орталықтарына қарсы бағытталған. Бұл көліктердің ИЭМ-ін көбінесе Сауд Арабиясы, Алжир, Египет және Пәкістан сияқты исламдық елдердің экстремистері жүргізді. Бірнеше жанкешті бомбалаудың нысаналары бірден жарылған бомбалар сияқты таралған: Ірак нысаналарына бірден және бірнеше рет жарылған бомбалардың шамамен төрттен үш бөлігі жіберілген.
Өлім отрядтары
Иракта өлім жасағының салт-дәстүрі бойынша жасалатын өлтірулер әр түрлі жолмен жүзеге асырылды. Ұрып-соғу, содан кейін жиі өте ауыр азаптау (мысалы, бұрғылармен адамдардың аяғына тесіктер бұрғылау) және кейде көпшілік алдында өлім жазасына кесу (кейбір жағдайларда, бас кесу) тағы бір тактика ретінде пайда болды. Кейбір жағдайларда үгіт-насихат мақсатында өлім жазасының кассеталары таратылды. Өлі денелер әдетте жолдың бойында немесе басқа жерлерде бір мезгілде бірнеше рет тасталды. Сондай-ақ, салыстырмалы түрде ірі масштабтағы бірнеше қырғын болды, мысалы, Хай әл-Джихад қырғыны, онда оншаған шииттерді өлтірген автокөлік бомбасына жауап ретінде шамамен 40 суннит өлтірілді. Өлім жасақтары көбінесе шииттерге қарсы болған, соның ішінде қауіпсіздік күштері мүшелері, олар шииттер басым үкіметке қарсы көтеріліске кінәлаған салдарынан болған реванш шабуылдары кезінде сунниттерді өлтірген. Шииттерден құралған өлім отрядтарының бар екендігі және олардың сүнниттерді өлтірудегі рөлі туралы мәлімдемелер Баян Джабр Ішкі істер министрлігін қолға алған кезде жариялана бастады, бірақ нақты дәлел жоқ. Сонымен қатар, Ирақтағы Иранға қолдау білдіретін Ислам революциясының Жоғарғы Кеңесінің әскери бөлімі Бадр бригадасы қазалаулардың артында тұр деп айыпталды. Ирактың дене санағы жобасының деректері Ирак соғысы кезінде қаза тапқан азаматтардың 33%-ы ұрланғаннан немесе тұтқынға алынғаннан кейін жазаға тартылған. Бұл қылмыстарды көбінесе беймәлім тұлғалар, соның ішінде көтерілісшілер, діни топтар мен қылмыскерлер жасаған. Мұндай өлтірулер 2006-2007 жылдардағы діни зорлық-зомбылық кезеңінде жиірек орын алды.
Ғибадат орындарына шабуыл
2006 жылдың 22 ақпанында шииттер дінінің ең қасиетті жерлерінің бірі - Ирактың Самара қаласындағы әл-Аскари мешітінде өте қоздырғышты жарылыс болды. "Сектанттық соғысты" тудыруды нақты стратегиялық мақсат етіп, әл-Зарқауи мұндай конфликт арқылы Ирактың сунниттерін Бағдадтағы шииттер үстемдік еткен үкіметке және АҚШ-тың оккупациясына қарсы ортақ мақсатпен жинап алуға үміттенді. Жарылыстан зардап шеккендер болмағанымен, мешіт қатты зақымдалды және бомбалау келесі күндері зорлық-зомбылыққа әкелді. Келесі күні оқ тигізілген 100 дененің денесі табылды, кем дегенде 165 адам қаза тапты деп күтілуде. Бұл шабуылдан кейін АҚШ әскері Бағдадтағы орташа адам өлтіру саны күн сайын 11 адамнан 33 адамға дейін үш есеге көтерілгенін есептеп шығарды. Бірнеше жағдайда экстремистер христиан шіркеулеріне де шабуыл жасады. Кейін 2007 жылдың маусым айында әл-Аскариде тағы бір бомба жарылысы болды. Ирактағы христиан азшылығы да теологтардың қарама-қайшылықтары себепті "Әл-Каиданың" сунниттерінің нысанасына айналды.
Сектанттық дезертирлік
Кейбір ирақтық әскерилер әскери қызметтен немесе полициядан бас тартты, ал басқалары жау аймақтарында қызмет етуден бас тартты. Мысалы, бір сектаның кейбір мүшелері басқа секталар басым тұрған аудандарда қызмет етуден бас тартты. Дезертирлер артында қару-жарақ, киім-кешек, ауыр қару-жарақтар салынған қоймалар қалдырды. Мосулдың құлауынан бұрын, ИҚҚ-ның күн сайын 300 сарбазы қашып кетуден және өлімнен зардап шегіп жатты.
Уақыт шкаласы
Белгілі бір жылдағы оқиғалар туралы қосымша ақпарат алу үшін, сәйкес уақыт сызығы бетіне қараңыз.
Босқындар қашуының өсуі
2008 жылға қарай БҰҰ-ның бас қашқын комиссары босқындардың жалпы санын шамамен 4,7 миллионға дейін көтерді, оның ішінде 2 миллион адам ішкі және 2,7 миллион адам сыртқы елде көшірілді. БҰҰ-ның мәліметінше, Ирактың орта таптарының шамамен 40% қашып кеткен. Олардың көбісі жүйелі түрде қуғын-сүргінден қашып жүрді және қайтып оралуға ниеттенген жоқ. Қауіпкерлер кедейшілікке ұшырап, оларды қабылдаған елдерде жұмыс істеуге тыйым салынған. 2007 жылдың 25 мамырында жарияланған мақалада өткен жеті айда тек 69 ирактыққа АҚШ-та босқын мәртебесі берілгені айтылған.