Кіріспе

1991–96 жылдар аралығындағы коалициялық күш-жігер – Персы шығанағы соғысының нәтижесінде туған күрд босқындарына азық-түлік пен баспана беруге бағытталған.

"Комфорт беру" және "Комфорт беру II" операциялары – 1991 жылдың сәуір айынан бастап Персы шығанағы соғысындағы АҚШ және басқа коалициялық елдер бастамасымен жүзеге асырылған әскери операциялар. Олардың мақсаты – Ирактың солтүстігіндегі үйлерінен қашқан күрд босқындарын қорғау және оларға гуманитарлық көмек жеткізу болды. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін құрылған ұшуға тыйым салынған аймақ, автономиялы Курдистан аймағының дамуына ықпал еткен маңызды факторлардың біріне айналды.

Қорытынды

"Хейвен операциясы" (Ұлыбританияның операция атауы) – АҚШ Парсы шығанағы аймағында әрі қарай әрекет етуге мүдделі болмаған кезде жүзеге асырылған Ұлыбритания бастаған жоба. Ұлыбритания премьер-министрінің басқа еуропалық мемлекеттерде лоббилеуі НАТО-ның қолдауын қамтамасыз етті, соның арқасында қажетті АҚШ әуе күштері қолданысқа алынды. Саддам Хусейннің жазалау шаралары күшейген кезде АҚШ жердегі және логистикалық қолдау көрсетуге де келісті. Бұл операция Ұлыбритания тарапынан басқарылды, онда 6000 адамдық күштер, оның ішінде 3-ші командалық бригадасы, Корольдік теңіз жаяу әскерлері, Ұлыбритания армиясы, Корольдік әуе күштері және басқа да одақтас елдердің бөлімдері болды. Сол кездегі жағдайды ескеретін болсақ, қауіпті болғанына қарамастан, операция өте табысты деп есептелді. "Хейвен" операциясы Иракқа тікелей "басып кірді". Коалицияның басты міндеті – Солтүстік Иракқа еніп, белгіленген аумақты ирактық қауіптен тазалау және күрд босқындарының үйлеріне қауіпсіз оралуы үшін жағдай жасау болды. Миссия әскери және гуманитарлық сипатта болды, себебі қауіпсіздік орнатылғаннан кейін АҚШ әуе көмегін және мамандарды, ал басқа да коалиция мүшелерімен бірге инфрақұрылымды жабдықтау және қайта құру жұмыстары басталды. Ирактағы жердегі миссияны аяқтауға 58 күн кетті. "Комфорт беру" операциясы (яғни Хейвен) 1991 жылдың 24 шілдесінде ресми түрде аяқталды, одан кейін "Ұшуға тыйым салынған аймақ" күрд халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен сақталды.

АҚШ қатысуы және іс-шаралар

1991 жылы Солтүстік Ирактағы көтеріліс Ирактың солтүстік және оңтүстік Ирактағы көтерілісшілерге қарсы әскери жауап шараларын тудырды. 1988 жылғы Анфал сияқты тағы бір геноцидтен сескеніп, миллиондаған күрдтер Иран және Түркия шекарасына қарай қашқан. 3 наурызда генерал Норман Шварцкопф ирактықтарды ескертіп, Коалицияның әуе күштері ел үстінен ұшып бара жатқан Ирак әскери ұшақтарын атып түсіретінін мәлімдеді. 20 наурызда АҚШ-тың F-15C Eagle истребителі Солтүстік Иракта Су-22 Fitter ирактық соғыс ұшағын атып түсірді. 22 наурызда тағы бір F-15 екінші Су-22 ұшағын жойды, ал Ирактың PC-9 оқу ұшағының пилоты АҚШ ұшақтары жақындағаннан кейін парашютпен секіріп құтылды. Полковник Люциус Делк басқаратын 18-ші әскери полиция бригадасының бөлімшелері, капитан Алан Махан және сержант-майор Эд Дийн басқаратын штабтың алдыңғы командалық тобы, 709-шы әскери полиция батальоны, 284-ші әскери полиция ротасы, 527-ші әскери полиция ротасы және 202-ші әскери полиция ротасының 3-ші взводы штабтың, күрд босқындары лагерінің және колонналардың қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Бригада операция аяқталғаннан кейін аймақтан соңғы болып кетті. 202-ші әскери полиция ротасының бірнеше өкілі, әскери полиция штабының лагерінен алыс емес, өзен жанындағы миналауда жараланған ирактық азаматты медициналық эвакуациялауға көмектескені үшін "Әскер медалімен" марапатталды. Desert Shield және Desert Storm операцияларын АҚШ Орталық командасы (CENTCOM) жүргізсе, Operation Provide Comfort операциясы АҚШ Еуропалық командасының (EUCOM) құзырында болды. Жердегі гуманитарлық көмекті 353-ші азаматтық істер командасы, оның 432-ші және 431-ші азаматтық істер батальондары қамтамасыз етті. Бұл бөлімшелер Кувейттегі міндеттерін аяқтағаннан кейін Түркия мен Солтүстік Иракқа көшірілді. 353-ші бөлімде сондай-ақ EUCOM штабына және Женевадағы БҰҰ-дағы АҚШ миссиясына тағайындалған байланыс офицерлері болды. Жақын арада 353-шіге Солтүстік Каролина штатының Форт-Брэгг қаласынан лейтенант-полковник Тед Сахлиннің 96-шы азаматтық істер батальоны (әуеде) қосылды, ол Сауд Арабиясы, Ирак және Кувейтке соңғы 10 ай бойы орналасқаннан кейін екі апта бұрын АҚШ-қа оралды. Курд босқындары үшін құрылған лагерьлер колледждердің талсмандарының құрметіне "Кэмп Джейхок" және "Кэмп Бэджер" деп аталды. Басқа лагерьлер Түркияның Силопи қаласында құрылды. Бірінші болып Германияның Битбург әуе базасынан 36-шы инженерлік эскадрилья келді. Осы мүшелермен бірге кішігірім "айырым" лагерьлер Ирактың Захо және Сирсенк қалаларында және олардың айналасында салынды, оларды Рамштейн әуе күштері базасынан капитан Дональд Глисон және RAF Бентвотерс пен RAF Лейкенхит әуе күштерінің қауіпсіздік қызметкерлері басқарды. Ол қазір Иракқа кірген алғашқы Әуе күштері тобы деп танылатын он бес адамнан тұратын команданы басқарды. Бұл лагерьлерге қажетті жабдықтар АҚШ-қа қайтып бара жатқан бөлімшелер, коалиция елдері, Еуропалық әскери қоры және АҚШ-тағы азаматтық мердігерлерден әртүрлі аймақтардан жеткізілді. Түркия үкіметінің шекара арқылы Иракқа кіруге қойған шектеулеріне байланысты көптеген жабдықтарды әуеден түсіруге тура келді. Сондай-ақ, Испанияның Рота қаласындағы негізгі орналасу орнынан Захоға Командир Дональд Хатчинс басқаратын Миссисипи штатының Галфпорт қаласындағы 133-ші әскери-теңіз құрылыс батальоны келді. Ол гуманитарлық көмек, су құдықтары және Сырсинк әуеайлағына шағын жөндеу жұмыстарын жүргізді. Әуе күштері сияқты, ол Ирак бостандығы операциясына дейін Иракқа кірген алғашқы теңіз құрылыс батальоны болды. Carrier Strike Group 6 өзінің 21-ші және соңғы операциялық жұмысына 1991 жылдың 30 мамырында кірісті. Осы кезеңде ол әуе күшінің қатысуын және әуедегі барлау қызметін қамтамасыз етті (әуе қанаты Ирак үстінен 900-ден астам ұшуды жасады) Operation Provide Comfort және Operation Northern Watch операцияларының біріккен бірлескен күштеріне Ирактың солтүстігіндегі "ұшуға тыйым салынған аймақты" сақтауға көмектесті. Бұл жұмыс 1991 жылдың 23 желтоқсанында аяқталды. Бастапқыда алғашқы 48 сағат ішінде Operation Provide Comfort операциясын жергілікті 628-ші әскери әуе көлігі эскадрильясының майоры Ричард Мури (орынбасары) басқарды, ол 39-шы TACG командалық бекетінен таңғы сағат 2-де ескертілгеннен кейін, президент Буштан 24 сағат ішінде күрдтерге жабдықтар түсіру туралы бұйрық алды. Майор Мури дереу екі ұшақ экипажын "Альфа" сақтық режиміне қойды, эскадрилья қаражатын жергілікті комиссариаттан азық-түлік сатып алды (кейіннен өтемақы төленді) және USAFE-ден CDS жиынтықтарын тапсырыс берді. Осы күні C-130 ұшақтарынан күрд босқындары бар аймаққа 16 CDS жиынтығы азық-түлікпен әуеден түсірілді. Екі күннен кейін генерал-лейтенант Джон Шаликашвили басшылыққа келді және командалық орталықтағы жиналыста майор Муриге: "Майор, жақсы жұмыс жасадыңыз, эскадрильяңызға көңіл бөліңіз", - деді. Генерал-лейтенант Джон Шаликашвили операцияны жалпы басқарды және кейіннен Біріккен Штабтар төрағасы болды. Операцияның ел ішіндегі көпұлттық тобы Task Force Bravo майор-генерал Джей Гарнер басқаруында болды, ол кейіннен Джордж У. Буш әкімшілігінде Ирак бойынша арнайы өкіл болып тағайындалды. АҚШ теңізшілері 1991 жылдың 20 сәуірінде Ирак шекарасын кесіп, Захоға кірген алғашқы әскери бөлімдер болды, екі жаяу әскер ротасы Захоға әуемен жеткізілді, онда 66-шы арнайы шабуыл бригадасынан 300-ге жуық қалыпты Ирак армиясының жаяу әскері мен бронетранспортерлері полиция қызметкерлері болып көрінді. Теңізшілерге 1991 жылдың 13 сәуірінде Иракқа енгізілген 10-шы арнайы күштер батальоны алдын ала кірді. 24-ші теңіз экспедициялық тобы полковник Джеймс Л. Джонс басқарды. MEU 24-ші MEU басқару органынан, лейтенант-полковник Тони Корвин басқаратын 2/8 батальонынан (BLT 2/8), лейтенант-полковник Джозеф Биртус кіші басқаратын 264-ші құрама тікұшақ эскадрильясынан (HMM 264) және лейтенант-полковник Ричард Коль басқаратын 24-ші MEU қызметтік қолдау тобынан (MSSG 24) тұрды, олардың құрамында шамамен 2000 теңізші болды. MEU 1-91 Жерорта теңізіндегі Амфибиялық дайындық тобының командирі коммодор Тернердің басшылығында болды, оның флагмандық кемесі USS Guadalcanal болды, бірақ 14 сәуірде Combine Task Force (CFT) Provide Comfort-қа берілді және 6 айлық Жерорта теңізіндегі әдеттегі жұмыстың 3 айын өткізді. 24-ші MEU бастапқыда MEU элементтерінің барлығынан, 45 Commando-дан 697 британдық теңізшілерден (22 сәуірде лейтенант-полковник Джонатан Томпсон басқарды) және 400 теңізшілерден тұратын полк мөлшеріндегі күшке басшылық етті. Голландтың 1-ші Амфибиялық шайқас тобы (1st ACG) (23 сәуірде лейтенант-полковник Сес Ван Эгмонд келді) Ирак күштері аймақтан шыққанша Захоны ұстап тұру мақсатында. 29 сәуірде 3-ші Коммандо бригадасы 45 Commando, 29-шы Коммандо полкі, Корольдік артиллерия және 1st ACG басшылығын қайта алды, олар шығысқа қарай кеңейтілген операциялар жүргізді. 4 мамырда BLT 2/8 Захоның оңтүстігінде Дохукқа қарай жол бойында операцияларға кірісті. Содан кейін MEU 15 маусымда BLT бастап Силопиге қайта оралды. 24-ші MEU 15 шілдеде Солтүстік Ирактан кетіп, 19 шілдеде АҚШ-қа аттанды, 6 айлық жұмысын аяқтады. 24-ші MEU (SOC) және Joint Task Force Bravo (Task Force Alpha таулардағы күрд лагеріне жауапты болды) 20 сәуірден кейінгі күндерде өсті. MEU-ға 4-ші бригада (Әуе күштері), 3-ші жаяу әскер дивизиясы, 18-ші инженерлік бригада, Теңіз құрылыс батальоны 133, 18-ші әскери полиция бригадасы, 418-ші азаматтық істер батальоны USAR, 432-ші азаматтық істер батальоны USAR және 431-ші азаматтық істер батальоны USAR, канадтық 4-ші далалық жедел жәрдем, 3-ші батальон, 325-ші жаяу әскер (әуеде) (күшейтілген) (27 сәуірде келді), 40 Commando, 29 Commando полкі, Корольдік артиллерия, француздық 8-ші теңіз парашюттік жаяу әскері (Cougar Force), "Roger De Flor" атты 1-ші әуе шабуыл бригадасынан құралған испандық экспедициялық күші және итальяндық Folgore парашюттік бригадасы қосылды. Барлығы...

"Кейірімділікпен қамтамасыз ету" операциясы II

"Комфорт" операциясы II 1991 жылдың 24 шілдесінде басталды, дәл сол күні "Комфорт" операциясы аяқталды. Бұл операция негізінен әскери сипатта болды және оның мақсаты – күрдтерге қарсы Ирактың агрессиясын болдырмау еді. Батыстың күрдтерге берген уәдесінің нәтижесінде 1991 жылдың қазан айында Ирак әскерлері күрд аймақтарынан шығарылды және бұл аймақтар де-факто тәуелсіздікке ие болды. 1992 жылдың 5 сәуірінде Иран Ислам Республикасының Әуе күштері Иранның Күрдстан Демократиялық партиясына тиесілі солтүстік Ирактағы базаларды бомбалады. Ирактың әскери ұшақтары басқыншыларды ұстауға көтерілді, ал Коалицияның ұшақтары араласпады. Келесі күні АҚШ-тың F-16 ұшақтары Башика әуежайын бомбалады, ал F-4 Phantom ұшақтары Ирактың әуе қорғаныс нысандарына шабуыл жасады. Келесі бірнеше күн мен айларда американдық патрульдерге ирактық нысандардан атылды, және бірнешеуі шабуылға ұшырады. Сол тамызда АҚШ Әуе күштері F-15E Strike Eagle ұшағын Түркияға орналастырды, ал 18 тамызда бұл ұшақтар Мосул маңындағы Ирактың SA-3 нысанына төрт лазерлік басқарылатын бомба тастады. 1994 жылдың 14 сәуірінде екі АҚШ Әуе күштерінің F-15 Eagle истребителі патрульдеу кезінде қателікпен 26 Коалиция азаматын тасымалдаған екі АҚШ армиясының Black Hawk тікұшағын атып түсірді, осының салдарынан барлығы қаза болды. 1995 жылдың 9 желтоқсанында Айдахо штатының Ұлттық әуе күзетінің F-4 Phantom II ұшақтары Инжирлик әуе базасындағы Біріктірілген жұмыс тобымен "Комфорт" операциясын аяқтады. Бұл АҚШ Әуе күштерінің F-4 Phantom ұшағын соңғы рет қолдануы болды. 1996 жылдың тамызында Ирак әскерлері Ирактың күрд аймақтарына араласты, ал АҚШ жауап ретінде Оңтүстік Ирактағы нысандарға қарсы "Desert Strike" операциясын жүргізді. Осының нәтижесінде солтүстік Иракта бірқатар оқиғалар орын алды, және АҚШ солтүстік Ирактан проамерикандық күрдтерді эвакуациялау операциясын бастады. Операция 1996 жылдың 31 желтоқсанында Түркия үкіметінің өтініші бойынша ресми түрде аяқталды, себебі Түркия Иран және Иракпен қарым-қатынасты жақсартуды қалады. Одан кейін 1997 жылдың 1 қаңтарында солтүстік аймақтағы ұшуға тыйым салынған аймақты сақтау мақсатымен "Солтүстік күзет" операциясы басталды. Франция "Солтүстік күзет" операциясына қатысудан бас тартты.