Кіріспе
1980-1984 жылдар аралығында Мавританияның бұрынғы мемлекет басшысы, полковник Мохамед Хуна Ульд Хайдалла (محمد خونا ولد هيداله) 1940 жылы туған) Мавританияның мемлекет басшысы (Ұлттық құтқару әскери комитетінің төрағасы, CMSN) 1980 жылдың 4 қаңтарынан 1984 жылдың 12 желтоқсанына дейін болды. 2003 жылғы және 2007 жылғы президенттік сайлауларда жеңіліссіз үміткер болды.
Col. Mohamed Khouna Ould Haidallah (محمد خونا ولد هيداله Muḥammad Khouna Wald Haidallah; born 1940) was the head of state of Mauritania (Chairman of the Military Committee for National Salvation, CMSN) from 4 January 1980 to 12 December 1984. He was an unsuccessful candidate in the 2003 presidential election and the 2007 presidential election.
Отбасылық тарихы және ертедегі мансабы
1940 жылы Ноуадибу аймағында (сонан кейін испандық Сахара немесе отарлау Мавритания) сахаралық Ларуссиен тайпасының отбасында дүниеге келген ол француздық Сенегал шекарасына жақын Россода орта білім алды. 1961 жылы Дакарда ғылым бакалавры дәрежесін алды. 1962 жылы Мавритания әскеріне қосылғаннан кейін ол француз әскери колледждерінде, атап айтқанда Сент-Сирде оқыды. 1975 жылдан кейін ол Мавританияның солтүстігінде және Тирис әл Гарбияда (Батыс Сахара) полисарио майданы партизандарына қарсы соғыста, атап айтқанда Зуэрат аймағында және Бир Могрейнде күштерді басқарды. 1981 жылы 16 наурызда Хайдаллаға қарсы күрес сәтсіз аяқталды. Хайдалла Марокконы төңкеріс жасады деп айыптады, бірақ Марокко оны жоққа шығарды, ал келесі айда Маоя Ульд Сид Ахмет Тая премьер-министр болып тағайындалды. Тағы бір төңкеріске Ливия қолдау көрсетті деп күтілуде. Алайда 1984 жылы 12 желтоқсанда Тайя Хайдалла елден тыс болған кезде төңкеріс жасап, оны құлатты. Хайдалла Бурундидегі Франконың Африка саммитіне қатысып, Мавританияға оралған кезде Конго Республикасының президенті Дени Сассу Нгессодан Бразавильдегі төңкеріс туралы білген. Хайдалла Мавританияға қайтып оралды және Нуакшот әуежайында тұтқындалды; ол ақырында 1988 жылдың желтоқсанында босатылды. 1981-1985 жылдар аралығында қарым-қатынас толығымен үзілді, содан кейін оларды Хайдалланың мұрагері қалпына келтірді. Алайда, ПОЛИСАРИОның негізгі аймақтық қолдаушысы Алжирмен қарым-қатынасы жақсарды, алжир үкіметі оның режимін нығайту үшін қару-жарақ, оқ-дәрілер мен керек-жарақтар жіберді. 1984 жылы Хайдалланың Сахрави Араб Демократиялық Республикасын (САДР, полисарионың жер аударылудағы үкіметі) егемен мемлекет ретінде тануы 1984 жылдың соңында Мауауа Ульд Сид Ахмет Таяның төңкерісіне себеп болған көрінеді. Сондай-ақ, 1978 жылғы төңкеріспен талқандалған саяси жүйені қайта құруға бірнеше сәтсіз әрекеттер жасалды. Саяси қарсыластары қатал қарастырылды, түрмеге қамалды және оның үкіметке қарсы сәтсіз төңкерістердің біріне жауаптылар өлтірілді.
Электр қуаты өшірілгеннен кейінгі іс-шаралар
1984 жылдың соңында Мавританияға оралғаннан кейін Хайдалла бірнеше жыл бойы Оулд Таяның әкімшілік қамауында болды, сол кезде ол ауырып қалды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол 2003 жылға дейін саясаттан тыс болды, содан кейін оппозицияны басқарды. Содан кейін ол қараша айында Таяға қарсы президент сайлауына қатысып, жеңіліс тапты. Ол орташа исламдық платформада сайлау алды науқанын жүргізді, ал Израильмен толық дипломатиялық байланыс орнатқан Тая Батыс жақтасы деп саналды. Хайдалла сайлаудан кейін дереу тұтқынға алынып, төңкеріс жасауға тырысты деп айыпталды. Хайдалла да дауыс беруден бұрын қысқа уақытқа қамауға алынды. 2003 жылы 28 желтоқсанда ол бес жылға шартты түрде сотталды, сондықтан ол босатылды, бірақ бес жыл бойы саясатта болмады. 2004 жылдың сәуірінде апелляциялық сот бұл үкімді бекітті. Сондай-ақ сәуір айында оның жақтастары "Демократиялық конвергенция партиясы" атты саяси партияны тіркеуге тырысты. 2004 жылы 3 қарашада Хайдалла қайтадан тұтқындалып, төңкеріс жоспарларына қатысы бар деп айыпталды. Прокурор оны бес жылға бас бостандығынан айыруды сұрады, бірақ 2005 жылдың 3 ақпанында 195 адамның қатысуымен өткен сот соңында ол ақталды.
2005 жылғы төңкерістен кейін
2005 жылы тамызда Таяға қарсы әскери төңкерістен кейін қыркүйек айының басында болған рақымшылықпен Хайдалла саяси қылмыстар үшін сотталған жүзден астам адаммен бірге босатылды. 2006 жылдың 27 желтоқсанында Хайдалла 2007 жылдың 11 наурызына жоспарланған президенттік сайлауда үміткер болатынын жариялады. Алайда, Олд Таяның басшылығымен оппозицияның басты кандидаты болғандықтан, Хайдалла 2007 жылғы сайлауда одан да аз табысқа ие болды, ол оныншы орынға ие болды және дауыстардың 1,73% -ын алды. Сайлаудан кейін Сиди Ульд Шейх Абдаллахи жеңіске жетті, Хайдалла 2007 жылдың қазан айында Абдаллахиді қолдағанын жариялады. Алайда, 2008 жылдың тамызында Абдаллахиді құлатып жіберген төңкерістен кейін, Хайдалла 2008 жылдың 29 тамызында жасаған мәлімдемесінде төңкеріске қолдау білдірді, бұл жағдайға байланысты қажет екенін айтып, барлық мавританиялықтарды оны қолдауға шақырды. Ол сондай-ақ батыс үкіметтерінің Мавританияның ішкі істеріне араласып жатқанын айтып, төңкеріске қатысты теріс реакциясын сынға алды. 2007 жылдың шілдесінде Сиди Мохамед Ульд Хайдалла (Мохамед Хунаның ұлы) есірткі айналымы үшін Марокода тұтқындалды. 2008 жылы ол сотталып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды. 2010 жылдың 18 маусымында Хайдалла Марокко патшасымен жақсы қарым-қатынаста болған мемлекет басшыларына ашық хат жазып, ұлын Мавританияға қайтару немесе оны босату үшін көмек сұрады. Ол мүгедек ұлының түрмеде отырған жағдайларын айыптайды. 2010 жылдың 24 маусымында Мавританияның депутаты Эль Гасем Оулд Беллали Сиди Мохамед Оулд Хайдалланың түрмеге қамалуы Марокконың Хайдалланың әкесіне қарсы "саяси кек алуы" екенін мәлімдеді.