Кіріспе

Мидың қан тамырларының ауруы

Белгілері мен симптомдары

КАА мидың қан кетуімен, әсіресе микроқан кетулермен байланысты. Амилоидты бета-пептидтің қан тамырлары қабырғаларында жинақталуы қан тамырларының зақымдануына және қалыпты қан ағынының бұзылуына әкеледі, бұл қан тамырларын қан кетуге осал етеді. КАА Альцгеймер деменциясымен байланысты амилоидты ақуыздың салдарынан туындағандықтан, мидағы қан кетулер Альцгеймер ауруының диагнозы қойылған адамдарда жиірек кездеседі. Дегенмен, олар бұрын деменция тарихы болмаған адамдарда да пайда болуы мүмкін. Ми ішіндегі қан кету әдетте белгілі бір бөлікшеге ғана шектеледі, бұл жоғары қан қысымынан (гипертониядан) туындаған мидағы қан кетулерден сәл өзгеше – геморрогиялық инсульттың (немесе мидағы қан кетудің) көбірек кездесетін себебі. Ми микроқан кетуінің орналасуы оның гипертониядан немесе КАА-дан туындаған болу мүмкіндігін анықтайды. Цай және авторлар азиялық популяцияда церебральды амилоидты ангиопатия – ми ішіндегі қан кетуімен байланысты амилоидты ПЭТ-суреттеуін жүргізіп, беткі шұқайнау микроқан кетулері КАА-мен байланысты екенін, ал терең немесе аралас орналасқан шұқайнау микроқан кетулері гипертониямен байланысты екенін анықтады.

Себептер

ААК кездейсоқ (әдетте егде жастағы адамдарда) немесе фламанд, Айова және голландиялық типтер сияқты отбасылық түрлерде кездеседі. Барлық жағдайларда, ол бета-амилоидтың (Aβ) лептоменингеальды және ми тамырларының қабырғаларына шоғырлануымен сипатталады. Фламанд типіндегі ААК осы туыстықта байқалған ірі, тығыз ядролы плактармен байланысты екені анықталды. Кездейсоқ ААК-та Aβ-ның арту себебі әлі толыққанды түсіндірілмеген, пептид өндірісінің жоғарылауы және бұзылған шығарылуы ықтимал себептер ретінде қарастырылуда. Қалыпты физиологиялық жағдайда Aβ мидан төрт жолмен шығарылады: (1) астроциттер мен микроглиялық жасушалар арқылы эндоцитоз, (2) неприлизин немесе инсулизин арқылы ферменттік ыдырау, (3) қан-ми тосқауылы арқылы, немесе (4) периартериялық кеңістіктер арқылы. Осы анықталған шығарылу жолдарындағы бұзылыстар ААК-қа байланысты. ААК-тың отбасылық түрлерінде Aβ жиналуының себебі, нашар шығарылудан гөрі, өндірістің артуынан болуы мүмкін. Амилоид прекурсорлық ақуыз (APP), Пресенилин (PS) 1 және PS2 гендеріндегі мутациялар APP-ның Aβ-ға ыдырауының жылдамдығын арттыруы мүмкін. Иммундық механизм де ұсынылған. Аполипопротеин E (APOE) ε2 және ε4 церебральды амилоидтық антипатия қаупінің жоғарылауымен байланысты. Антитромбоцитарлық және антикоагулянттық терапияны қолдану ААК кезінде ми ішілік қан кету қаупін арттырады. Бұл жағдай көбінесе бета-амилоидпен байланысты. Дегенмен, басқа амилоидты пептидтерді қамтитын түрлері де бар: "Исландиялық тип" цистатин С амилоидімен (ACys) байланысты, "Британдық тип" және "Даниялық тип" сәйкесінше британдық амилоидпен (ABri) және даниялық амилоидпен (ADan) байланысты. Екі пептид те ITM2B геніндегі мутациялармен байланысты. Фин типті отбасылық амилоидоз гельзолин амилоидімен (AGel) байланысты.

Патофизиология

Қан тамырларының амилоидтық патологиясы, церебральды амилоидты ангиопатияға (ҚАА) тән, 1-ші немесе 2-ші типке жіктелуі мүмкін, екінші типі көбірек кездеседі. 1-ші типті ҚАА патологиясы кортикальды капиллярларда, сондай-ақ лептоменингейлік және кортикальды артериялар мен артериолаларда анықталатын амилоидты жинақыларын қамтиды. 2-ші типті ҚАА патологиясында амилоидты жинақылар лептоменингейлік және кортикальды артериялар мен артериолаларда кездеседі, бірақ капиллярларда жоқ. Веналар мен венулалардағы жинақылар екі типте де болуы мүмкін, бірақ олар сирек кездеседі.

Диагностика

ААА-ны тек өлімнен кейінгі аутопсия арқылы нақты анықтауға болады. Биопсиялар ықтимал жағдайларды диагностикалауға көмектеседі. Биопсияға қажетті тіндер болмаған жағдайда, МРТ немесе КТ сканының деректерінен ықтимал ААА жағдайларын анықтау үшін Бостон критерийлері қолданылады. Бостон критерийлері пациенттің ААА-мен ауыруы мүмкін деген қорытынды жасау үшін бірнеше лобарлық немесе қыртыстық қан кетулердің болуын талап етеді.

Суреттеу

Церебралды амилоидты ангиопатия мидың лобальды ішкі қан кетуімен немесе мидағы микроқан кетулермен көрініс беруі мүмкін. Қан кету әдетте мидың беткі қабаттарында пайда болады, ал жоғары қан қысымынан туындайтын бас сүйегі ішіндегі қан кету мидың терең бөліктерінде, мысалы, базальді ганглиялар мен көпірде (pons) орналасады. Лобальды ішкі қан кетуде компьютерлік томография (КТ) сканері гиперденстік қан кету аймағын және қан кету орнының айналасындағы гиподенстік ісінуді көрсетеді. Градиенттік эхо және сезімталдық салмақты бейнелеу (SWI) МРТ тізбегі микроқан кетулерді және ми қабығында темірдің жиналуын (кортикальді беткі сидероз) анықтауға көмектеседі.

Менеджмент

Церебральды амилоидты ангиопатияның мақсаты – симптомдарды басу, себебі қазіргі таңда емдеу жоқ. Физикалық, кәсіби және/немесе тілдік терапия осы жағдайды басқаруға көмектесуі мүмкін.

Тарих

Густав Оппенхайм 1909 жылы орталық нерв жүйесінің тамырларындағы амилоид β шөгінділерін алғаш рет хабарлаған. КАА деп белгілі болатын нәрсеге толыққанды назар аударған алғашқы мақаланы 1938 жылы В.З. Шольц жариялады. 1979 жылы Х. Оказаки КАА-ның мидың лобарлы ішілік қан кетуінің кейбір жағдайларымен байланысты екенін көрсететін мақала жариялады. КАА-ның Бостон критерийлері 1995 жылы Гарвард медицина мектебінде жарияланған мақалада қалыптасты.