Кіріспе

Соғыс аттарына арналған дене бронясы, архаикалық әңгімелеу және музыкалық дәстүр, қуырылған етке май жолақтары қосудың аспаздық тәжірибесі. Бардинг (бард немесе барб деп те жазылады) – соғыс аттарына арналған дене бронясы. Жылқыны бронямен жабдықтау тәжірибесі алғаш рет ежелгі Парфия мен Пахлаваның шығыс мемлекеттерінде кеңінен дамыды. Ұлы Александрдың жаулауларынан кейін, ол Селевкид империясы және кейін Византия империясы арқылы еуропалық әскери тәжірибеге енді. Оның тамыры ежелгі Персия империясының аймақтарында. Жылқыға арналған броня үлгілері классикалық антикалық дәуірден бастап кездеседі. Көптеген тарихшылар катафракттардың – атты әскер мен жылқының қабыршақты бронясымен жабдықталғандығы, Византия империясымен байланыс арқылы кейінгі еуропалық атты әскерге әсер еткенін айтады. Кейінгі орта ғасырларда, рыцарьларды қорғауға арналған броня тиімдірек болғандықтан, олардың аттары нысанаға айналды. Шотландтар 14 ғасырда Баннокберн шайқасында осы әлсіздікті пайдаланды, онда жаяу әскер аттарды өлтірді, ал ағылшындар сол ғасырда Креси шайқасында ұзын садақшылар аттарды атып, француз рыцарьларын ауыр жаяу әскер өлтірді. Бардинг осындай оқиғаларға жауап ретінде дамыды. Толық бардты Лоренц Хельмсхмид пен Конрад Зюзенхофер Максимилиан I үшін жасады, ол оларды үгіт және эстетикалық мақсаттарда, сондай-ақ дипломатиялық сыйлықтар ретінде кеңінен пайдаланды. Бардингтің сақталған үлгілері сирек, бірақ толық жиынтықтары Филадельфия өнер мұражайында, Лондондағы Уоллес жинағында, Лидстегі Корольдік қару-жарақ қоймасында және Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында қойылған. Жылқы бронясы cuir bouilli (қатырылған былғарыдан) толық немесе ішінара жасалуы мүмкін, бірақ оның сақталған үлгілері өте сирек.

Еуропалық бардтың элементтері

Шамфрон (сондай-ақ шафрон, шамфрон, шампион, шамфрен, шампрон және шафрон деп те жазылады) жылқының бетін қорғау үшін арналған. Кейде бұл тістік пластиналарға буымалы жақ сүйектері қосылған. Көптеген шамфронның әдеттегі сәндік элементі – кішкентай тік қондырмасы бар рондель. Шамфрон ежелгі Грецияда белгілі болған, бірақ Еуропада он бірінші ғасырдың ортасына дейін қолданылмады, содан кейін соғыс аттарын қорғау үшін қайнатылған былғарыны металл пластиналар алмастырды. Шамфронның негізгі дизайны он жетінші ғасырға дейін өзгеріссіз сақталды, бірақ кейінгі үлгілері көбінесе өрнекті безендіруімен ерекшеленеді. Шамфрон жылқының құлақтарынан тұмсығына дейін созылады. Көбінесе көздерге қорғаныш жабылады. Ашық шамфрон болса, көздер қорғалмайды. Жылқы жарыстарында жақ сүйектерін қорғау үшін иілмелі пластиналар жиі қолданылды. Шотландияда табылған Торрстың жұмбақты пони бас киімі б.з.д. 2 ғасырға дейінгі бронзовый шамфрон болуы мүмкін, кейін оған бірге табылған бронзовый мүйіздер қосылған. Криниер (манефэр немесе кринет деп те аталады) – жылқының мойнын қорғайтын сегменттелген пластиналар жиынтығы. Толық ат жарақтамасында бұл екі жиынтық буымалы пластиналардан тұрады, олар бос қаптамаларға тіреліп бұрылады. Бір жиынтық пластиналар шашты, екіншісі мойынды жабады. Бұл пластиналар пейтралға және шамфронға бекітіледі. Жеңіл ат жарақтамасында тек жоғарғы пластиналар қолданылды. Үш бау кринетті мойнына бекітіп ұстады. Аугсбург шебері Лоренц Хельмсхмид ең жетілген технологиялық және толық ат жарақтамасын жасады. "Хельмсхмид шеберханасы жылқының денесін (26.261.14) толық қоршап тұратын тамаша ат жарақтамаларын жасады, оның ішінде ішек және құрсақ асты, сондай-ақ аяқтары. Олар өте күрделі және қымбат болғандықтан, әдетте тек рәсімдерге және дипломатиялық сыйлықтар ретінде қолданылды". Лоренц Хельмсхмид жасаған өте күрделі және инновациялық ат жарақтамалары Максимилиан үшін Бургундия жылдарында иконографиялық және пропагандалық құрал ретінде маңызды болды, өйткені оның ат жарақтамасын киген жылқы қожайынының өзі қатыса алмаған кезде де тірі ту ретінде қызмет етті. Максимилиан өз ат жарақтамалары үшін инновациялық ғажайыптарымен және автоматтарымен танымал Аугсбургтің технологиялық тәжірибесін пайдаланды, ол ат пен адамның өнерлерімен үйлесімде Бургундия көрермендері үшін Бургундиялық интерметтерге сәйкес келетін оптикалық және технологиялық ғажайыптарды тудырды. Кирхгофф былай деп жазады: "Ең сәнді нұсқаларында ат жарақаттары қымбат және жақсы жаттықтырылған жылқыны қорғаудан гөрі көп нәрсені жасады. Ол жануардың денесін қозғалатын мүсінге айналдырды және оған биліктің иконографиясын жазуға арналған коммуникативтік бетке айналдырды. Қазіргі Венадағы ат жарақаттарында жылқының бүйірін қоршап тұрған круппер пластиналары императорлық қос бүркіттерді құрайды, олар оюланған қауырсындармен жанданып, Австрияның гербын бейнелейтін эскюшонмен безендірілген. 1480 жылғы суреттерде көрсетілген сәйкес круппер Габсбургтер мен Бургундия әулеттерінің геральдикасын қолданады, оны Мария мен Максимилианның билігін нығайту үшін герцогиняның өзіне ұқсайтын тұлға қолдайды. [ ] Қалған ат жарақаттарының ешқайсысы буыны бардтың техникалық және визуалды амбициясына жақындамайды, ал Хельмшмидтер ат қозғалған кезде аттың бүкіл төменгі денесін қоршауға жеткілікті икемді болат пластиналардан жасалған матрицаларды жасаған жалғыз қарушылар. Шындығында, осы ат жарақаттарының түрі Максимилианмен байланысты болды, ол өзінің аттарын қаруландыру үшін, сондай-ақ Габсбургтер билігін көрсету үшін дипломатиялық сыйлықтар ретінде жылқының аяқтары мен ішін жауып тұратын ат жарақтамаларын тапсыруды жалғастырды". Бұл ат жарақтамаларын алғандардың ішінде Ескі Зигмунд I болды, оған "екі курсор сыйланды, олардың барлығы темірмен қапталған, тек тірек орындарынан басқа, аяқтары мен құрсақтары". Тағы бір мысал Генрих VIII-нің Бургундия ат жарақтамасы деп аталатын оқиғасы. Егер бөлшектер алмастырылатын болса, әр түрлі ат жарақтамаларының бөліктерін араластырып толық ат жарақтамасын жасауға болады. Максимилиан бұл ат жарақтамасының императорлық бүркіт крупперін Фредерик III-ге арналған ат жарақтамасынан (және жоғарыда көрсетілгендей, Хельмсхмид пен Сейзенхофер жасаған) басқа ат жарақтамаларының бөліктеріне қайта бекіткен сияқты, бұл процессияға арналған Страсбургте 31 тамыз 1492 жылы, Венеция дипломаты Андреа Франчески сипаттағандай "бастан аяққа дейін қаруланған жылқы" - өте жарқыраған көрініс! Франческидің хатында: "Жануардың кеудесіне екі грифін бейнеленген, ал екі жағында патшалық бүркіттер бейнеленген".

Катафракт

Катафракт – толық қаруланған, жартылай немесе толығымен қаруланған жылқыға отырған салт атты әскер. Осы атты әскер түрі Орталық Азияда пайда болды және ежелгі Парсы империясының шығыс сатрапияларында қабылданды. Селевкид катафракты икемділігі мен садақшыларға қарсы тиімді қорғанысы үшін, сондай-ақ, әдеттегі металл түрлерінен айырмашылығы, жылқылар үшін тым ауыр болмағандықтан қабыршақты броня қолданды.