Нацистік Германия мен Үндістан: Субхас Чандра Бос және «Үнді істері бюросы»

Кіріспе

Sonderreferat Indien, ағылшын тілінен аударғанда, Үндістан үшін арнайы бюро, Үндістанның арнайы бюросы немесе Үндістан істері жөніндегі бөлім, 1941 жылдың көктемінің соңында нацистік Германияның Сыртқы істер министрлігінің Ақпарат департаментіне құрылған бөлім немесе бюро болды. Бұл бюро, сол жылы сәуір айының басында Германияға келген үнді ұлтшылы Субхас Чандра Боздың жазған ұсынысына немесе меморандумына жауап ретінде құрылды. Бюроның басты міндеті – Боздың жұмысына көмектесу, онымен байланыс орнату және Эрвин Роммельдің Африка корпусы тұтқындаған үнді әскери тұтқындарынан құралған үнді легионын жұмылдыру болды. Бұл легион болашақта Үндістанға жасалатын құрлықтағы әскери шабуылда неміс әскеріне көмектесуге арналған еді. Боздың ұсынысындағы екі маңызды пункттің бірі – Үндістанға әскери араласу, алғашқыда Германияның Сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроптан теріс жауап алды, бірақ көп ұзамай Адольф Гитлердің күтпеген қолдауын алды. Гитлер Үндістан үшін күресті Германияның Ресейге жасаған сәттік шабуылының логикалық салдары және Британ империясына соңғы соққы беру мүмкіндігі деп қарады. Вильгельм Кепплер, сол кезде Германия Сыртқы істер министрлігінде мемлекеттік хатшының орынбасары, Риббентропқа тікелей қол жеткізе алатын, бюро директоры болып тағайындалды. Алайда, күнделікті жұмыстың көп бөлігі Үндістанды біраз білетін, нацистікке қарсы болған Адам фон Тротт зу Солцтің жауапкершілігіне көшті. Фон Троттың жанында оның көп жылдық досы Александр Верт болды, ол бұрын нацистермен бірге тағы он қызметкермен бірге бірнеше жыл түрмеде отырған еді. Сыртқы істер министрлігінің жоғары лауазымды шенеулерінің бұйрығымен Бозға "Ерлігі" деп аталуы тиіс болды. Уақыт өте келе, бюро нацистерге қарсылардың панасы болды, әсіресе фон Тротт өзі, ол өзінің позициясын "шетелдегі құпия қызметін" жасыру үшін пайдаланды. Фон Тротт "Швейцария, Түркия, Скандинавия және нацистік оккупациядағы Еуропаның барлық жеріне" арнайы бюроның ісімен сапар шекті, бірақ іс жүзінде нацистік саясатқа қарсы шыққан неміс әскери шенеуніктерімен байланыс орнатуға тырысты және осы процесте өмірін қауіпке тікті. 1944 жылы фон Тротт нацистер тарапынан өлім жазасына кесілді. Боз, мүмкін, фон Троттың нацистікке қарсы жұмысынан хабарсыз болған, өйткені Боз бен фон Тротттың арасында жеке достық немесе өзара сенім болған жоқ, бірақ кейбір кейінгі ғалымдар Бозды нацистікке қарсы адам ретінде көрсетуге тырысып, олардың достығын айтты. Тарихшы Леонард А. Гордонның сөзіне сүйенсек, фон Тротт "Боздың нацистік тирандықты және ол неміс дәстүріндегі ең жақсы нәрсені қалай жойғанын түсінбегенін сезіп, Бозға терең сымбат танытпады және жақын достық қарым-қатынас жасаған жоқ".

Sonderreferat Indien, variously translated into English as, Special Bureau for India, Special India Bureau, or Section for Indian Affairs, was a section or bureau established within the Information Department of the Foreign Office of Nazi Germany in late spring 1941 in response to a proposal or memorandum written by the Indian nationalist Subhas Chandra Bose, who had arrived in Germany in early April of that year. The main function of the bureau was to aid Bose in his work, to liaise with Bose, and to mobilize an Indian Legion, comprising Indian prisoners of war captured by Erwin Rommel's Afrika Korps, to aid the German military in a future land invasion of India. A military intervention in India, one of the two major points in Bose's proposal, had at first received a lukewarm response from the German Foreign Minister Joachim von Ribbentrop, but shortly afterwards it received the unexpected support of Adolf Hitler, who saw the battle for India as the natural aftermath of a successful German invasion of Russia and a chance to deliver the ultimate blow to the British Empire. Wilhelm Keppler, then an under secretary of State in the German Foreign Office, who had direct access to Ribbentrop, was appointed director of the bureau. Most of the day to day work, however, became the responsibility of Adam von Trott zu Solz, an anti Nazi official, who had some knowledge of India. Immediately under von Trott was his longtime friend Alexander Werth, who earlier had been imprisoned by the Nazis for a few years, along with ten other remaining members of staff. Bose was required to be addressed as "His Excellency" by order of the senior officials in the Foreign Office. In time, the bureau became a refuge for anti Nazis, especially von Trott himself, who used his position as a cover for his "clandestine activities abroad." Von Trott travelled to "Switzerland, Turkey, Scandinavia and throughout Nazi occupied Europe" ostensibly on Special Bureau business, but in actuality attempting to reach out to German military officers opposing Nazi policies, and in the process risking his life. Von Trott would be executed by the Nazis in 1944. Bose was probably not aware of von Trott's anti Nazi work, in part because Bose and von Trott did not develop a personal friendship or mutual trust, though some later scholars attempted to portray Bose as an anti Nazi by suggesting a friendship. According to the historian Leonard A. Gordon, von Trott, " feeling that Bose did not understand the Nazi tyranny and how it was destroying what was best in the German tradition, withheld his deeper sympathy and intimate friendship from Bose."