Кіріспе
Адам Маркустың 1993 жылғы американдық табиғаттан тыс қорқыныш фильмі. "Джейсон тозаққа барады: Соңғы жұма" – Адам Маркус режиссерлік еткен, Джей Хьюгли мен Дин Лори сценарий жазған және Шон С. Каннингэм продюсерлік еткен фильм. "Жұма күні 13-ші" франшизасының тоғызыншы бөлімі және 1989 жылғы "Жұма күні 13-ші: Джейсон Манхэттенді басып алады" фильмінің жалғасы. Басты рөлдерде Джон Д. Лемей, Кари Киган, Стивен Уильямс және Джейсон Вурхис рөлінде Кейн Ходдер ойнайды; соңғысы алдыңғы екі фильмдегі рөлін қайталап орындайды. Бұл New Line Cinema компаниясы таратқан сериядағы алғашқы фильм. "Джейсон Манхэттенді басып алады" оқиғасынан кейін түсірілген фильмде Джейсонның рухы әртүрлі адамдарға ие болып, өлімінен кейін де кісі өлтіруін жалғастырады. Өзін қайта тірілту үшін Джейсон өзінің қандық туысының біреуін тауып, иеленуі керек, бірақ оны аман қалған туыстарының бірі сиқырлы пышақпен толыққанды өлтіре алады. Фильм идеясын бірінші фильмнің продюсері және режиссері Каннингэм басшылығымен сценарийші және режиссер Маркус ойлап тапты. "Жұма күні 13-ші: Джейсон Манхэттенді басып алады" фильмінің төмен кассалық табысынан кейін Paramount Pictures Джейсон Вурхистің кейіпкерлік құқықтарын New Line компаниясына сатты. "Джейсон тозаққа барады" 1993 жылдың 13 тамызында көрсетілімге шықты және 3 миллион долларлық бюджетпен кассада 15,9 миллион доллар жинады, бұл сериядағы екінші ең нашар нәтиже болды, "Джейсон Манхэттенді басып алады" фильмінен кейін. Фильм сыншылар мен жанкүйерлер тарапынан сыналып, оның табиғаттан тыс элементтері мен Джейсон Вурхисті физикалық кейіпкер ретінде жоюы сынға алынды. Paramount Pictures, өткен сегіз "Жұма күні 13-ші" фильмдерін шығарған, New Line Cinema-мен серияның құқықтарын талқылады және ақырында New Line-ға Джейсон Вурхис кейіпкеріне құқық берді, бірақ "Жұма күні 13-ші" атауын сақтап қалды. New Line Каннингэмнің Фредди мен Джейсонның арасындағы фильм идеясын күтіп тұрып, оны сюжет желісінен бұрын басқа сценарий жасауға итермеледі. Каннингэмнің алғашқы идеясы кейіннен 2003 жылы "Фредди мен Джейсон" фильмі ретінде көрініс тапты. Адам Маркус, ол редактор Сьюзан Э. Каннингэмге шәкірт болып қызмет еткен "Жұма күні 13-ші: 2-бөлім" фильмінің пост-өндірісі кезінде, Каннингэм оны Джейсонның хоккей маскасын алып тастауы керек деген түсінікпен фильмді түсіру үшін шақырды. Каннингэм Маркусқа "сол ессіз маскадан құтылудың жолын табуға" айтқандығын жоққа шығарды, алайда Маркус Каннингэмнің мәлімдемесін айыптап, оның шығармашылық бақылау деңгейі жоқ екенін айтады. Каннингэм сондай-ақ "Жұма күні 13-ші: Джейсон Манхэттенді басып алады" оқиғасын елемеуді талап етті. Фильмнің алғашқы тұста режиссер Джейсонның әкесі Элиас Вурхистің денесін қазып алып, жүрегін жеп, табиғаттан тыс күш-қуатын пайдаланып, осындай кісі өлтіру үрдісіне кіріскенін көрді. Джей Хьюгли Маркустың идеясын сценарийге айналдыру үшін жалданып алынды. Маркустың айтуынша, ол бастапқыда Стивен Фрименнің кейіпкерін Томми Джарвис ретінде жазған, бірақ New Line Cinema тек Джейсонға ғана құқық иеленді, Томмиге емес, сондықтан сол кезде бұл кейіпкерді заңды түрде пайдалана алмады. Маркус сондай-ақ New Line Cinema-ның "Жұма күні 13-ші" атауына ие еместігін түсіндіреді, бұл "Джейсон Манхэттенді басып алады" фильмінен кейінгі фильмдердің атауларында 2009 жылғы қайта құруға дейін франшиза атауы болмағандығын түсіндіреді. Хьюглидің жобасы "сценарийдің үйлесімсіз бөлігі" және "түсінбейтін" болған. Каннингэм Дин Лориге Хугелидің жұмысын жоюды және төрт күн ішінде жаңа сценарий жазуды тапсырды, өйткені Лори Джейсонның орталық кейіпкер болуы керек деп ойлағандықтан, Элиас Вурхисті оқиғадан алып тастады. Лоридің фильмге алғашқы идеясы Джейсонды Лос-Анджелестегі бандит соғысының ортасына түскенін көрді, бірақ өндірістің басталуы жазушының ойын дереу жоққа шығарды. New Line-тің Майкл ДеЛука Лоридің қайта жазуын ұнатпады, бірақ фильмге көгалданды. Лори басқа жобаға ауысты, бұл студияны Лесли Бомға жүгінуге мәжбүр етті, ол бір демалыс күні сценарийді жылтыратып берді. IV үйдің Льюис Абернати: Репоссиция ашылу сызығы үшін қосымша қайта жазу үшін шақырылды. Фильм Адам Маркустың дебюттік фильмі болды; кино мектепті бітіргеннен кейін Маркус бастапқыда Touchstone Pictures үшін "My Boyfriend's Back" фильмін түсіруді жоспарлаған, бірақ студияның бас компаниясы, Walt Disney Studios, бірінші рет режиссерді жалдағысы келмеді, сондықтан Маркус жобадан шығарылды. Маркус, ол өмір бойы "Жұма күні 13-ші" сериясының жанкүйері болды, Вурхис оқиғаның басында жойылған, тек басқа адамдардың денелерінде көрініс тауып, өзінің ашуын жалғастырған оқиғаны әзірледі. Маркус кейіннен тұжырымдама...
Jason Goes to Hell: The Final Friday is a 1993 American supernatural slasher film directed by Adam Marcus, written by Jay Huguely and Dean Lorey, and produced by Sean S. Cunningham. The ninth installment in the Friday the 13th franchise and a sequel to Friday the 13th Part VIII: Jason Takes Manhattan (1989), it stars John D. LeMay, Kari Keegan, Steven Williams, and Kane Hodder as Jason Voorhees; the latter reprising his role from the previous two films. It is the first film in the series to be distributed by New Line Cinema. Set after the events of Jason Takes Manhattan, the film follows Jason's spirit as it possesses various people to continue his killings after his death. To resurrect himself, Jason must find and possess a member of his bloodline, but he can also be permanently killed by one of his surviving relatives using a magical dagger. The film was conceived by co writer and director Marcus under Cunningham, producer and director of the first film. After the low box office returns of Friday the 13th Part VIII: Jason Takes Manhattan, Paramount Pictures sold the character rights of Jason Voorhees to New Line. Jason Goes to Hell was theatrically released on August 13, 1993, and grossed $15.9 million at the box office on a budget of $3 million, becoming the second worst performing film in the series, after Jason Takes Manhattan. The film was panned by critics and fans alike, criticizing its supernatural elements and elimination of Jason Voorhees as a physical character. Paramount Pictures, who had released the previous eight Friday the 13th films, negotiated with New Line Cinema over the rights to the series, and ultimately granted New Line rights to the Jason Voorhees character, but retained control of the Friday the 13th title. New Line placed Cunningham's idea for a Freddy versus Jason film on hold, prompting him to generate a different script to precede that plot line. Cunningham's original idea would later manifest as Freddy vs. Jason in 2003. Adam Marcus, who served as an apprentice for editor Susan E. Cunningham during post production for Friday the 13th Part 2, was brought in by Cunningham to direct the film under the notion that he must remove Jason's hockey mask. Cunningham has denied ever telling Marcus to "find a way to get rid of that fucking mask", however, Marcus rebukes Cunningham's claim and insists that he did not have that level of creative control. Cunningham had also demanded that the events of Friday the 13th Part VIII: Jason Takes Manhattan be ignored. The filmmaker's initial pitch saw Elias Voorhees, Jason's father, digging up his body at the beginning of the film, eating his heart, taking on his supernatural powers and embarking on a similar killing spree. Jay Huguely was hired to flesh out Marcus' ideas into a script. According to Marcus, he had originally written the character of Steven Freeman to be Tommy Jarvis from part 4–6, but New Line Cinema only owned the rights to Jason and not Tommy and so could not legally use that character at the time. Marcus also explains that New Line Cinema did not own the Friday the 13th title, explaining why the film titles after Jason Takes Manhattan did not include the franchise name up until the 2009 remake. Huguely's draft was reportedly "[ ] a hodgepodge of a script" and "unintelligible". Cunningham hired Dean Lorey to scrap Huguely's work and write a completely new script within four days, removing Elias Voorhees from the story as Lorey felt that Jason must be the central character. Lorey's initial idea for the film saw Jason caught in between a gang war in Los Angeles, but an impending production start immediately shot down the writer's pitch. Michael DeLuca of New Line disliked Lorey's rewrite but greenlit the film regardless. Lorey moved onto another project, prompting the studio to turn to Leslie Bohem, who provided a polish to the script over a weekend. Lewis Abernathy of House IV: The Repossession was enlisted for further rewrites for the opening sequence. The film marked Adam Marcus' debut feature; having just graduated from film school, Marcus was originally attached to direct My Boyfriend's Back for Touchstone Pictures, but the studio's parent company, Walt Disney Studios, did not want to hire a first time director, and Marcus was dropped from the project. Marcus, who was a lifelong fan of the Friday the 13th series, developed a story in which Voorhees is destroyed at the beginning of the narrative, only to manifest in the bodies of other people and continue his rampage. Marcus would later acknowledge the concept's similarity to that of The Hidden, though he stated he had not seen the film at that time, and that the similarity was coincidental.
Музыка
Фильмнің музыкалық қосымшасын Гарри Манфредини жазды, ол бұрын серияның алғашқы жеті фильмі үшін де музыка жазған болатын. 1993 жылы Edel Screen АҚШ-та саундтрек альбомын CD түрінде шығарды.
Үй медиасы
Фильм 2002 жылы Солтүстік Америкада New Line Home Video арқылы DVD форматында жарық көрді және екі нұсқаны қамтиды: MPAA-дан R рейтингі алу үшін жасалған театрлық нұсқасы және R рейтингі шектеулерінен тыс материалдарды қамтитын, театрлық нұсқадан үш минутқа ұзақ рейтингсіз (немесе режиссерлік) нұсқасы. Әлемнің кейбір аймақтарында, Австралия сияқты, DVD тек R рейтингісі бар нұсқасымен ғана шығарылды. 2013 жылдың 13 қыркүйегінде Paramount және Warner Bros. компаниялары "Жұма күні 13-і: Толық жинақ" Blu-ray жиынтығын шығарды, онда франшизаның барлық он екі фильмі болды; бұл "Джейсон тозаққа барады" фильмінің Blu-ray форматындағы тұңғыш шығарылымын белгіледі. Бұл жинақ қазір қолжетімсіз, бірақ фильм оның жалғасы "Джейсон Х"пен бірге жоғары сападағы форматта жеке шығарылды. Фильмнің театрлық және рейтингсіз нұсқалары 2020 жылдың қазан айында Scream Factory шығарған "Жұма күні 13-і: Соңғы жинақ" Blu-ray жиынтығына қосылды. Фильм сонымен қатар VHS форматында да жарық көрді.
Кассалық жинақ
"Джейсон тозаққа кетеді: Соңғы жұма" 1993 жылғы 13 тамызда АҚШ кинотеатрларында дебют жасап, 1355 экранда көрсетілімнен $7.6 миллиондық кассалық табысқа ие болды. Фильмнің жалпы ішкі кірісі $15.9 миллионды құрады, ал шамамен 3,849,050 билет сатылды. Бұл франшизаның ең аз көретін үшінші фильмі болды, "Джейсон Манхэттенді бағындырады" (1989) және "Джейсон X" (2001) фильмдерін аздап басып өтті. Ол жылдың ең табысты 100 фильмнің тізімінде 86-шы орынды иеленді.
Сыни жауап
Rotten Tomatoes сайтында "Джейсон тозаққа кетеді: соңғы жұма" 19 шолуға негізделген 16% мақұлдау рейтингіне ие. Metacritic сайтында 11 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкаладан 17 бал алды, бұл "көпшілікке ұнамайтындығын" көрсетеді. Los Angeles Times газетінен Майкл Уилмингтон Ганттың ойынын және Гарри Манфрединидің музыкасын жоғары бағалады, бірақ "абсурдты кейіпкерлер", "аяқталмайтын қанды суреттер" және нашар жарықтандыруды елеулі кемшіліктер ретінде атап өтті. The Washington Post газетінің Ричард Харрингтон фильм туралы былай деп жазды: "Сценарийшілер сюжеттің өрбуін түсіндіру үшін тарих пен мифологияны ойлап табуға тырысады, бірақ бұл барлық нәрсе "Күндеріміздің өмірінен" жылдам ойнатылғандай шатастырады". Newsday газетінен Терри Келлехер де сюжетті "шатасқан дауыл" деп сынады, бірақ фильмнің "біраз юмор ұсынатынын" мойындады. The New York Times газетінен Стивен Холден былай деп жазды: "1980 жылы басталып, үлкен табысқа жеткен серияның тоғызыншы бөлімі "Соңғы жұма" көбінесе ұғымсыз фильм, ол аз күмән туғызады және қызығушылығының көп бөлігін жақыннан түсірілген қанды суреттерге арқа сүйейді. Мұндай артық садизм "Соңғы жұмаға" қорқынышты фильмге тән емес ащылық береді. Джейсонның құрбандары (және оларды ойнаған актерлер) әлсіз нысаналар екені де көмектеспейді". The Boston Globe газетінен Бетси Шерман былай деп жазды: "Бірінші рет режиссер Адам Маркус F13 клишелерімен ойнайды, бірақ оған ештеңе жаңа қоса алмайды. Фильмнің соңғы кадры көрермендерге тозаққа саяхат келесі жолы қызықтырақ болатынын ұсынып, көңіл көтереді. Бәлкім". Variety журналына жазған Грег Эванс Маркустың режиссерлік жұмысын да, сценарийін де сынады: "Бір-екі ерекшеліктерді ескерсек, жаңа режиссер Адам Маркус слэшерлер маниясының соңында болған лагерьтік юмор мен ішкі әзілдерден бас тартып, қарапайым сенбілік түнгі саяхатқа ұқсас стильді таңдайды. Фильмнің шиеленіс пен стильдің толық болмауы үшін Маркусты кінәлаңыз, сонымен қатар жанрға бірде-бір жаңалық қоса алмаған жай, кейде нашар актерлер мен сценарийшілерге мачете немесе екеуін бағыттаңыз". Arizona Daily Star газетінен Роберт Которн былай деп жазды: "Иә, мұнда душ қабылдау мен сойылу көп. Жамандық туысқандары, сенсациялық телешоулар, жан ауысуы және Құдай біледі ненің сюжеті бар. Бұл түк те түсініксіз, бірақ бұл сериядағы басқа фильмдерге қарағанда жақсару". The Statesman Journal газетінен Рон Кован былай деп жазды: "Бұл жиіркенішті серияның тоғызыншы нұсқасы ең ұяң, ең нашар ойналған, ең қанды және ең нашар жазылған, ол садизм мен денелерді көрсету сияқты жыныстық қызығушылыққа дайын". The Courier Journal газетінен Кори Вилкокссон да фильмнің артық зорлық-зомбылығын сынап, "сюжетінің күлкілі, диалогы ағаштай және актерлік ойыны күлкілі екенін" қосты. Бірақ сіз оны білесіз. Сұрақ: қорқынышты ма? Шынымен де жоқ. Бұл қорқытудан гөрі жиіркенішті".
Комикстер
Энди Мангелс жазған "Джейсон тозаққа кетеді: соңғы жұма" комиксінің үш саны Topps Comics баспасынан шықты. Комикс фильмнің түпкілікті сценарийіне негіделгендіктен, фильмге кірмеген элементтер оларда қолданылған.
Сауда картасы
Топпс сонымен қатар фильм үшін коллекциялық карталар сериясын шығарды.
Новелизация
Фильмнің басында орын алатын ФБР-дің операциясы "13-ші жұма: Жек көру, өлтіру, қайталау" романында болжамдалған, ол жетінші және сегізінші фильмдер арасындағы оқиғаларды қамтиды. Кітаптың эпилогында ФБР Джейсон Вурхистің шын екенін анықтағаннан кейін оны тұзаққа түсіріп, "тікелей тозаққа жіберу" жоспарларын жасауды бастағаны жазылған.
Басқа сілтемелер
Фредди Крюгердің тырнақты қолы жерден шығып, Джейсонның маскасын алуы – 1987 жылдан бері дамуы қиын болған екі басты кейінгі Freddy vs. Jason кроссоверіне сілтеме еді. Ол 2003 жылы, осы фильмнің жалғасы шыққаннан кейін бір жыл өткен соң аяқталды. Фильмде Evil Dead II-ден Кандариялық қанжар мен Некрономикон Ex Mortis пайда болады. Джейсон, Фредди және Эш Уильямс кейінірек Freddy vs. Jason vs. Ash комикс сериясында (жазушы Джефф Катц 2004 жылы жазған Freddy vs. Jason 2 сценарийінің негізінде жазылған) және тағы да Freddy vs. Jason vs. Ash: The Nightmare Warriors кездеседі.
Бейне ойындар
Джейсон Вурхистің "Джейсон тозаққа барады" фильміндегі бейнесі 2017 жылғы "Жұманың 13-і: Ойын" ойынында қолданылған. Фильмде Джейсонның зақымдалған көзіне қатысты байланыс қатесі болғандықтан, оның ойындағы кейіпкерінің моделі фильмдегі нұсқасынан кері бейнеленген. Gun Media әзірлеушілері түсіндіргендей, "[Джейсон тозаққа кетеді] фильмінде барлығы Джейсонның маскасы астындағы қателікке назар аударды. 4-бөлімде ол басына балта шапқандықтан, Джейсонның сол көзі зақымдалған болуы керек еді. Бірақ [Джейсон тозаққа кетеді] фильмінде бұл қателікпен кері бейнеленген. Сондықтан біз оны түзетуге шешім қабылдадық". Ойын ресми түрде Джейсонның масканың астындағы бет-әлпетін көрсетеді, ол фильмде көрсетілмеген.