Кіріспе
Кеміргіштер туысы. "Тікенді тышқан" термині Acomys туысына жататын кез келген кеміргіш түрін білдіреді. Mus туысына жататын тышқандарға ұқсас, тікенді тышқандар – сүтқоректілерде сирек кездесетін остеодермалары бар, жалаңаш құйрықты шағын сүтқоректілер. Олар 20 ақпан 2013 жылы табылған. Олардың терісі кірпінің тікендеріне ұқсас, ерекше қатаң қорғаушы түктерімен жабдықталған; осы қасиет олардың "тікенді тышқан" деген жалпы атауын қалыптастырған. Мус туысына жататын жануарлар анатомиялық тұрғыдан ұқсас болғанымен, генетикалық дәлелдер африкалық тікенді тышқандардың қарапайым тышқандарға қарағанда, кермелерге жақын болуы мүмкін екенін көрсетеді.
The term spiky mouse refers to any species of rodent within the genus Acomys. Similar in appearance to mice of the genus Mus, spiky mice are small mammals with bare tail which contains osteoderms, a rare feature in mammals. It was found on 20 February 2013 Their coats are endowed with unusually stiff guard hairs similar to the spikes of a hedgehog; this trait is the source of the common name, spiky mouse. Despite their anatomic similarity to members of the genus Mus, genetic evidence suggests that the African spiny mice may be more closely related to gerbils than to common mice.
Экзотикалық үй жануарлары ретінде
Африканың шөлдерінде пайда болған африкалық тікенді тышқандар әлемнің басқа аймақтарында, әсіресе АҚШ сияқты батыс елдерінде жиі үй жануарлары ретінде ұсталады. Оларды үй жануарлары саудасында көбінесе мысырлық тікенді тышқандар немесе жай ғана тікенді тышқандар деп атайды. Бұл жануарлар үй тышқандары мен егешқұйрықтарға ұқсас болғанымен, тікенді тышқанның құйрығы өте нәзік болады. Сондықтан тікенді тышқанды құйрығынан көтермеу керек, және оны қолмен ұстағанда абайсылық таныту қажет, себебі құйрықтан терісі айырылып, жарақат алуы мүмкін. Олардың тамақтану режимін ұстау да қиын, өйткені олардың денесі кейбір тағамдарға өзгеше реакция жасайды.
Тұрғын үй
Шөлдік өлкеде шыққандықтан, тікенді тышқандар жоғары температурада жақсы тіршілік етеді және оларды 27 °C (81 °F) шамасында ұстаған жөн. Бұл жануарлар өте әлеуметтік және мүмкіндігі болса, әрқашан топтап ұстау керек. Тікенді тышқандар семіздікке бейім келетіндіктен, оларды қозғалысқа ынталандыру үшін кеңірек орын және қоршаған ортаны жақсарту маңызды.
Көбею
Жүктілік мерзімі 38-42 күн аралығында болады. Әдетте, ұяда 2-3 бала болады, бірақ аналықтар бір ұяда 6 балаға дейін тууы мүмкін. Әлеуметтік топтағы басқа аналықтар да босанған кезде көмектеседі және жаңа туған балаларға күтім жасайды. Балалар көздері ашық туады және 3 күнге толған соң ұядан шыға бастайды. Балалар 5-6 аптада емшектен айырылады және 6-9 аптада жыныстық жағынан жетіледі. Аналықтары жыл бойы жүкті болып, бір жылда 9 рет бала тууы мүмкін. Тікенді тышқандардың өмір сүру ұзақтығы 4-7 жылды құрайды. Анасы бала туғаннан кейін бірден қайта жүкті бола алады. Тікенді тышқанның бір түрі – Каир тікенді тышқаны (A. cahirinus) менструальді циклға ие екені анықталды, бұл оларды менструация және репродуктивті бұзылуларды зерттеу үшін маңызды модельдік организм ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, себебі жалпы зертханалық тышқан Mus musculus-та менструация байқалмайды.
Диабет
1960 жылдардың ортасында тікенді тышқандарды тұтқында ұстау олардың қант диабетіне сезімтал екендігін ашты. Яғни, тікенді тышқандар үй жануарлары ретінде ұсталып, құстарға арналған, майға толы қабақ, кунжут және күнбағыс тұқымдарымен қоректендірілді. Бұл диета семіздік, глюкозурия және кетозбен байланысты болды. Женевадағы Биохимия институтында жүргізілген қосымша зерттеулер тікенді тышқандардың инсулин секрециясының төмендеуін, глюкозаға нашар жауап беруін және панкреатикалық аралдардың гипертрофиясы мен гиперплазиясына қарамастан, инсулиннің бірінші фазалық бөлінуінің әлсіздігін көрсетті. Ерекшелігі, олар инсулинге қарсы тұрудың әдеттегі белгілерін көрсетпейді. A. russatus ұқсас диетада қант диабетінің белгілерін дамытатыны белгілі емес.
Автотомия және тіндердің регенерациясы
Тікенді тышқанның барлық зерттелген түрлері, Acomys kempi, A. percivali, A. cahirinus, A. dimidiatus және A. russatus, жыртқышқа түскен кезде терісін автоматты түрде түсіруге қабілетті. Бүгінгі күнге дейін тікенді тышқандар ғана мұндай қабілетке ие сүтқоректілер ретінде белгілі. Олар автоматты түрде түсірілген немесе басқаша зақымдалған тері тінін толыққанды жаңарта алады – шаш түбірлерін, теріні, тер бездерін, жүнді және шеміршікті мүлдем жаңадан өсіреді, ал іздер минимал болады немесе болмайды. Осыған сәйкес регенерациялық гендер адамдарда да жұмыс істей алады деп саналады. 2017 жылғы 16 мамырда eLife журналында жарияланған зерттеу мақаласында Кентукки университетінің ғалымдары макрофагтардың эпиморфты регенерациядағы рөлін сипаттады. Африка тікенді тышқандарында табылған макрофагтардың түрі, жарақатарлық іздерді тудыратын түрге қарағанда өзгеше иммундық реакцияны қозғайды.
Ауру
Африкада тікенді тышқандар кең таралғандығы және кеміргіштердің ауру тасымалдаушылары екені белгілі болғандықтан, 1912 жылы Мысырда тікенді тышқандардың ауру тасымалдаушы болу мүмкіндігі зерттелді. Бұл зерттеуде Acomys жабайы егеуқұйрықтарға қарағанда он есе аз бітелерге ие екені анықталды, демек, ауру таратуда оның ролі шамалы.