Кіріспе

Бірінші Балқан соғысындағы шайқас

Монастыр шайқасы 1912 жылдың 16-19 қарашасында Бірінші Балқан соғысы кезінде Сербия және Осман әскерлері арасында Македониядағы Битола қаласы (сол кезде Монастыр деп аталған) маңында өтті. Қаланың солтүстігінде ауыр шайқас салдарынан серб әскері жеңіске жетті, ал жеңілген түрік әскері қаруларын тастап қашып кетті.

Шайқас

Балқан соғыстарының жалғасып жатқан бөлігі ретінде Осман Вардар армиясы Кумановодағы жеңілістен кейін шегініп, Битола маңында қайта топтасты. Сербтер Скопьеді басып алып, болгар одақтастарына Адрианопольді қоршауға көмектесу үшін күш жіберді. Монастыр (қазіргі Битола) бағытында оңтүстікке жылжыған сербтердің 1-ші армиясы күшті османдық артиллерия отына тап болды және өз артиллериясының келуін күтуге мәжбүр болды. Француз капитаны Г. Белленгердің «Балқан науқанында артиллерияны қолдану туралы жазбаларында» айтылғандай, османдықтардан өзгеше, серб далалық артиллериясы өте жылдам қимылдайтын. Бірде серб Морава дивизиясы төрт ұзын қашықтықты артиллериялық құралды тауға сүйреп апарып, кейін әр түні оларды түрік әскеріне жақындатып, жаяу әскерге тиімді қолдау көрсетті. 18 қарашада серб артиллериясы османдық артиллерияны жойғаннан кейін, сербтердің оң фланкі Вардар армиясын бұзып өтті. Сербтер 19 қарашада Битолаға енді. Битоланың басып алынуымен сербтер Македонияның оңтүстік-батысын, соның ішінде символдық маңызы бар Охрид қаласын бақылауға алды.

Салдары

Монастыр шайқасынан кейін Македониядағы бес ғасырлық Османдық үкіметі аяқталды. Сербияның 1-ші армиясы Бірінші Балқан соғысында күресін жалғастырды. Осы сәтте кейбір офицерлердің пікірінше, 1-ші армия Вардар өзенінің аңғары арқылы Салоникаға қарай жорықтап түсуі керек еді. Войвода Путник оған қарсы шықты. Сербияның Адриатика теңізінде болуына байланысты Австрия-Мажарстанмен соғыс басталу қаупі туды. Бұған қоса, болгарлар мен гректер Салоникада болғандықтан, серб әскерлерінің сонда пайда болуы бұл күрделі жағдайды одан әрі ушықтыра түсер еді.