Кіріспе

Перник – Батыс Болгариядағы қала (Софияның оңтүстік-батысында, шамамен солтүстік-батысқа қарай), 2021 жылғы мәлімет бойынша халқы 70 285 адамды құрайды. Перник – Софиядан кейін Батыс Болгариядағы ең халқы көп қала. Қала Перник облысының орталығы болып табылады және Штрума өзенінің екі жағасында, Голо-Бардо, Витоша, Люлин және Вискяр таулары арасындағы Перник аймағында орналасқан. Перник – Сербия шекарасына жақын орналасқан Батыс Болгариядағы Перник облысының бас қаласы. Б.з.б. 4 ғасырда негізделген фракиялық бекініс орны болған, кейіннен римдік елді мекенге айналған Перник, 9 ғасырдың басында Болгар империясының маңызды бекінісі ретінде қосылды. Орта ғасырлық қала 11 ғасырда болгар патшасы Самуилдің Византия империясына қарсы соғыстары кезінде маңызды болгар бекінісі болды және жергілікті ақсүйек Кракра Перник басқарды, бірнеше рет византиялық қоршауға қарсы тұрды. 1396 жылдан 1878 жылға дейін қала Осман билігінде болды. 20 ғасырда Перник көмір өндіру және ауыр өнеркәсіп орталығы ретінде қарқынды дамыды. Болгарияда коммунистік үкімет тұсында 1949 және 1962 жылдар аралығында қала болгар коммунистік көшбасшысы Георгий Димитровтың құрметіне Димитрово деп аталды. Қалада әр қаңтарда «Сурва» халықаралық маскарад ойындары фестивалі (жарасымды түрде «Сурва» деп аталады) өтеді. «Сурва» – Болгарияның Перник қаласында өткізілетін халықаралық кукери фестивалі және Балқан аймағы мен Шығыс Еуропадағы ең ірі маскарад фестивальдерінің бірі. Ол әр жылдың қаңтар айының соңғы үш күнінде өткізіледі. Экономикалық тұрғыдан Перник – өнеркәсіптік қала. Өнеркәсіп облыстың экономикасы үшін маңызды рөл атқарады. Перник – ірі өндіріс орталығы, елдегі ең ірілерінің бірі, оның ішінде «Стомана» болат комбинаты; ауыр машиналар (кен және өнеркәсіптік жабдықтар); қоңыр көмір, құрылыс материалдары және тоқыма өнімдері маңызды өнімдер болып табылады. Перникке жақын Радомир қаласында экскаваторлар мен өнеркәсіптік жабдықтар шығаратын ауыр машиналар зауыты бар, бірақ қазір толық қуатпен жұмыс істемейді. Перникте екі футбол командасы бар: PFC Minyor Pernik және FC Metalurg Pernik.

Этимология

Перник атауының славян дауының құдайы Перуннан немесе жергілікті бояр Периннен шыққандығы туралы пікір бар, сондай-ақ славян тіліндегі жер-су атауларына қосылатын –ник (немесе –ік) жұрнағы қосылған болуы мүмкін. Бұл атау алғаш рет 9 ғасырда жазылған.

География

Перник – Батыс Болгариядағы екінші ірі қала. Қала Перник аңғарында орналасқан, Граово этнографиялық аймағының бөлігі және теңіз деңгейінен белгілі бір биіктікте, ұзындығы ... шақырымға созылып, Витоша, Люлин және Голо Бардо тауларымен қоршалған. Қала арқылы Струма өзені ағады, ол Черни-Врахадан басталады – елдің ең үлкен өзендерінің бірі, жалпы ұзындығы 2290 шақырым. Перник Болгарияның астанасы Софиядан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Қала аумағында VIII және IV Пан-Еуропалық дәліздері сияқты маңызды жолдар бар, сондай-ақ Еуропалық E79 бағыты (Струма және Люлин тас жолдары арқылы) Орталық Еуропа мен Грецияны байланыстырады. Перникте бес теміржол станциясы және аялдама бар. Қала Балқандағы ең көне сауда жолдарының біріне жақын орналасқан, ол Софиядан Дубровникке, Скопье, Приштина, Сараево және Мостар арқылы өтеді.

Климат

Перник орташа континенттік климат аймағында орналасқан. Климат жағдайларына салыстырмалы түрде жоғары биіктік – 750 м әсер етеді, сонымен қатар Перник таулар арасында жатқандықтан ерекше микроклимат пайда болады. Көктем салыстырмалы түрде кеш келеді – наурыздың соңы мен сәуірдің басында. Көктемгі орташа температура жазғы маусымдық орташа температура шамамен ең ыстық ай – шілдедегі орташа айлық температура абсолюттік ең жоғары температураны құрайды. Күз көктемге қарағанда жылы, маусымдық орташа температурасы StringMeteo. com » Начало.

Тарих

Перник – белгісіз аты бар ортағасырлық қаланың мұрагері, бұрмаланған түрде Кракра (Перник Кракрасынан кейін) деп аталған. 4 ғасырда фракийлер онда бекініс салған. Кейінгі неолит кезеңіндегі қонысқа қатысты археологиялық тұжырымдардың мол жиынтығы бар. Бұл Орталық Балқандағы ең бай керамикалық бұйымдар жинағы. Ол Тарихи мұражайда сақталады. Ежелгі грек тарихшысы Фукидид Перник аумағында фракийлік агриан тайпасының тұратынын жазған. Автор оларды б.з.д. 429 жылы Македонияға қарсы Одрисей патшасы Ситалкестің жорығын сипаттағанда еске алады. Бұл аймақтағы басқа фракий тайпалары – гранит және илеиттер. Олардың басты қаласы Адева (Адеβа) деп аталған, оның орнында Перник салынған. Денсаулық сыйлайтын құдайлар Асклепий мен Гигияға арналған көркем бейнелер мен мүсіндердің тамаша көрмесі онда сақталады, бұл аймақта минералды сулардың болуына байланысты олар құрметке ие болған. Болгарлар бекінілген орналасқан жерді пайдаланып, ең мықты болгар бекіністерінің бірін – Перникті салған. 11 ғасырдың басында бұл елді мекен византиялықтарға өтпес бекініс болған. Бұл Перниктің аңызға толы басшысы Кракраның ордасы болды, ол Бірінші Болгар империясы кезінде маңызды рөл атқарды. 1004 жылы ол бекіністі батыл қорғады және Византия императоры Василий II-нің (болгарларды өлтіруші ретінде танымал) Сердикаға жасаған шабуылдарын бірнеше рет тоқтатты. Ұзақ шайқастан кейін Кракра византиялық әскерге ауыр зиян келтіріп, оларды өз аумағынан шығарып жіберді. 1016 жылы Василий II тағы да Перникке шабуыл жасауға тырысты. 88 күндік қоршаудан және көптеген шығындардан кейін Византия императоры кері шегінуге мәжбүр болды. Аңыз бойынша, византиялық жауынгерлердің қаны сонша көп болғандықтан, Перник бекінісінің етегіндегі тастар қызыл түске боялған. Осыдан орынның аты – Қанды шыққан. 1017 жылы Кракра печенегтерден құралған үлкен әскер жинады. Екі әскер де Дунай мен Стара-Планина арасындағы жерлерді византиялық басқыншылардан азат ету үшін Византияға шабуыл жасауға дайындалды. Константинополь саясаты печенегтерді сатып алып, олар болгарлармен одақты бұзды. 1018 жылы патша Иван Владиславтың қайтысынан кейін, ол таққа мұрагер қалдырмады, Кракра византиялықтармен сәтті келіссөздер жүргізді. Бүгінде Перник бекінісі – ең ірі тарихи ескерткіштердің бірі. Османдық шаруалық кезеңде Перник қамал ретінде маңыздылығын жоғалтты, өйткені ол ішкі аймақта орналасқан. Қалаға болгарлардан басқа этностық топтар қоныстанған жоқ және соңғы ғасырларда халық салыстырмалы түрде тыныш өмір сүрді. Болгария азат болғанға дейін Перник бірнеше шашыраңқы ауылдардан тұратын шағын мал өсіру ауылы болды. Перниктің қазіргі заманғы тарихының бастауы 20 ғасырда аймақтың бай көмір қорының дамуымен байланысты. Кейбір ғалымдардың пікірінше, көмірдің бар екендігі 10-11 ғасырларда белгілі болған. Өнеркәсіптік игеру басталғанға дейін жергілікті тұрғындар оны қашаумен және соқамен қазып, арбамен және көліктік арбамен тасыған. Перниктің қарқынды дамуы қалаға тұрмыстық қажеттіліктерге және теміржол көлігіне арналған көмірдің үлкен партияларын жеткізіп берумен байланысты. Осыған дейін теміржолға, өзен және теңіз кемелеріне көмір Ұлыбританиядағы Кардиффтен жеткізілген. Струма өзенінің террасаларында алғашқы кеншілер кварталдары салынған кезде, Перник кеншілер ауылының бастауы сол аттас ауылдан шығысқа қарай бір шақырым жерде қаланды. 1929 жылдан бері қала, ал 1958 жылдан бері – облыстық орталық. Көмір өндірісі сол кезде ең жоғары деңгейге жетті. Перник ондаған жылдар бойы Болгарияның энергетикалық орталығы болып табылады.

Халық саны

2021 жылғы халық санауы бойынша Перник қаласының халқы 70 285 адамды құрайды.

Дін

Перник пен оның іргелес аймақтарында ең көп таралған дін – Шығыс православиесі. Қала тұрғындарының басым көпшілігі (95% астам) өзінің болгар екенін айтады. Аймақта мешіттер, синагогалар немесе католик шіркеулері жоқ. Перник облысында 60-тан астам қолданыстағы және 20 жабық православие шіркеуі бар. Қала аумағында 1920 жылы құрылған Евангелиелік Пентикост шіркеуі орналасқан. Ол 1931 жылдан бері Болгариядағы Евангелиелік Пентикост шіркеулері одағының мүшесі. Шіркеу Алеко Константинов көшесі, 10 нөмірде орналасқан.

Кітапханалар

Облыстағы ең ірі құжаттық кітап қоймасы және негізгі анықтамалық және жергілікті тарих орталығы – Светослав Минков кітапханасы. Кітапхана қоры шамамен 292 000 кітапхана бірлігін құрайды. Ол 1955 жылы қалалық қоғамдық кітапхана ретінде құрылған. 1957 жылы Мәдениет сарайына көшірілгеннен кейін қызметін бастады. 1983 жылы Кирилл және Мефодий I дәрежелі орденімен марапатталды және ұлы болгар жазушысы Светослав Минковтың есімімен аталып, оның құрметіне аталды. Кітапхана көрмелер мен баспагерлер мен авторлармен әдеби кездесулер ұйымдастырады. 2007 жылдан бастап Мәдениет министрлігінің 2006 жылғы 7 сәуірдегі № 80 қаулысымен кітапхананың мәртебесі Ұлттық кітапханадан (БҰҰ) Болгария Республикасының кітапханасына өзгертілді және "Мәдениет сарайы" муниципалды кешенінің құрамынан шықты.

Драма театры

Перник қалалық драма театры 1919 жылы құрылған және актер Боян Дановскийдің есімімен аталады. Бұл театр бір кезде Мәдениет сарайында орналасқан, онда заманауи сахна, 500 көрерменге арналған зал, көркем жарықтандыру және музыкалық безендіруге өте жақсы мүмкіндіктер болған. 2004 жылы болған қысқа тұйықталу салдарынан театр залы өртеніп қирады, бірақ театр Біріккен балалар кешеніндегі кіші залға көшіп, жұмысын жалғастырды. Кейіннен өртенген зал толығымен жөнделіп, жаңғыртылды. 2013 жылдан бері театр қайтадан Мәдениет сарайының залына оралды. Театр көптеген ұлттық жүлделерге ие болды, оның ішінде Болгария суретшілер одағының жалпы қойылым үшін берген жүлдесі де бар. Оның сахнасында Леон Даниэль, Крикор Азарян, Христо Христов, Здравко Митков сияқты танымал режиссерлер, суретшілер мен актерлер жұмыс істеді. 1977-1990 жылдар аралығында театр директоры болған атақты болгар актері – Георгий Русев.

Білім

Болгарияның алғашқы жеке техникалық университеті 2010 жылы Перник қаласында құрылды. Университет еліміздегі белгілі өнеркәсіптік серіктестермен тығыз байланыста құрылды. Еуропа политехникалық университеті сәулет, инженерия және кәсіпкерлік сияқты салаларда бакалавр, магистр және PhD дәрежелерін ұсынады. Университет халықаралық деңгейде жұмыс істейді және барлық оқу курстарын болгар және ағылшын тілдерінде өткізеді. Қазір қалада 11 бастауыш мектеп және 14 орта мектеп бар, олардың ішінде шетел тілдерін оқытуға арналған мектеп, экономикалық мектеп, математикалық мектеп, спорт мектебі және басқалары бар.

Фольклорлық

Облыстың ерекшелігі – фольклорлық би "Граевское хоро" және халықтық киімдер – әйелдер киімдері "Литатси" /Әйелдер белбеулі ақ көйлектермен және қара "литатси" жиегімен шектеледі/. Соңғы он жылда Перник Болгарияда кеңінен танымал болды. Бұқаралық мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары қаладағы оқиғалар мен адамдарды жиі бейнелейді. Перник қаласының тұрғынына арналған көптеген әзілдер, фильмдер, әдебиет, телешоулар мен әндер бар. Олардың айтуынша, Перниктен шыққан адам әрқашан төбелес салуға дайын, көлігімен жылдам жүреді және ерекше диалектіде сөйлейді. Оның айрықша белгілері – фонарьы бар шахтерлік каска, жергілікті "Minyor" футбол командасының футболкасы және шахтерлік тірек.

Перник әдебиетте

Жаңадан салынған "Ленин" металлургия зауытының шатырының күлдірауы, 1953 жылғы 5 қарашада зауыттың ашылу салтанатына бірнеше сағат қалғанда болған оқиға, болгар диссиденті журналист және жазушы Георгий Марковтың "Шатыр" романының сюжеттік негізінде жатыр. Бұл ауқымды өнеркәсіптік апат, 1944-1989 жылдар аралығында Болгарияның коммунистік үкіметі тұсында болған көптеген оқиғалардың бірі, коммунистік экономикалық доктринаның кемшіліктерінен туындады. Режим ірі өнеркәсіптік объектілерді салу және пайдалану кезінде сақтандыру шараларын елемей, қысқартулар жасағандықтан, мыңдаған қарапайым жұмысшылар қаза тапты немесе жарақат алды. Кітабында, 1978 жылы Лондон қаласында болгар коммунистік қауіпсіздік қызметімен өлтірілген Марков, шатырды болгар коммунистік жүйесінің төңкерілуін бейнелеу үшін метафора ретінде пайдаланады.

Тарихи оқиғалар мен фактілер

7-11 ғасырлар – Перник Оңтүстік-Батыс Болгария жеріндегі экономикалық, әскери және мәдени орталық. Перник қаласы 816 жылы Бірінші Болгар империясына қосылды. Қаланың даңқы көбінесе 11 ғасырдың басында Византияға қарсы тұруда көзге түскен бояр Кракра Перник есімімен байланысты. 10 ғасырда Рилалық Әулие Иоанн “Перникке келіп, Струма өзені жанындағы тасты жерге қоныстанды”. 12 ғасырдың соңында Кракраның бекінісі қиратылды, бірақ ауыл сақталды. 19-20 ғасырларда Перник қаласы ауыл шаруашылығы аймағынан кен өндіру, металлургия және инженерлік маңызды орталыққа айналды. 1891 жылы – “Перник” мемлекеттік шахтасы ашылды. 1893 жылы – София-Перник темір жолының ашылуы Перник ауылына жаңа мүмкіндіктер әкелді. Темір жол вокзалы 1927 жылы салынды. 1895 жылы – Перник қаласында Болгариядағы алғашқы шам жағылды. 1899 жылы – Перник қаласында Болгариядағы алғашқы электр станциясы салынды. 1903 жылы – Иван Рилский Перник қаласының және кеншілердің қасиетті қамқоршысы деп жарияланды. 1906 жылы – Болгариядағы алғашқы жаппай ереуіл болды. Ереуілшілер 8 сағаттық жұмыс күнін, кеншілердің кәсіби одақ құру құқығын және жалақының тұрақты төленуін талап етті. Ереуіл жұмысшылардың жеңісімен аяқталды – олардың жалақысы артты. 1919 жылы – Перник шахталары жұмысшыларының екінші ереуілі. 7000 кенші жұмыстан шеттетілді. Келесі күні “Перник кеніші” басшылығы соңғы екі айдың жалақысын төлеуге және болашақта жұмысшылардың жалақысын тұрақты төлеуге міндеттенетін хаттамаға қол қойды. 1932 жылы – Кен басқармасы ғимараты аяқталды. 1944 жылы – Перник жұмысшыларының үшінші ереуілі. Кен басқармасы ғимаратының алдында мыңдаған жұмысшылар митингі ұйымдастырды, ол тез арада үкіметке қарсы демонстрацияға айналды. Полициямен болған қақтығыста 6 жұмысшы қаза тауып, 13 адам жарақат алды. Үкімет 1944 жылдың 9 қыркүйегінде құлады. 1934-1953 жылдары – Перник аймағында көптеген зауыттар салынды. (Елдің түкпір-түкпірінен жұмыс және жақсы өмір іздеп қалаға келетіндер) 1953 жылы – “Студена” тоғаны ашылды. 1953 жылы – Перник қаласының орталығында Пошта ғимараты аяқталды. 1957 жылы – Қалалық мәдениет сарайы ашылды. 1966 жылы – “Сурва” халықаралық фестивалі алғаш рет ресми түрде өткізілді. 1968 жылы – Қалалық универмагы, ГУМ салынысы басталды. 1972 жылы – “Струма” қонақ үйі аяқталды. 1978 жылы – Қалалық әкімдік ғимаратының құрылысы аяқталды. 1982 жылы – Перник қаласының қазіргі орталық алаңы құрылды. 2010 жылы – Перник қаласында алғаш рет Еуропа политехникалық университеті ашылды. 2012 жылы 22 мамырда 5,6 магнитудалық Перник жер сілкінісі провинциялық орталықты күшті (VI) деңгейде сілкінді, нәтижесінде бір тікелей емес қаза болды.

Құрмет

Антарктидадағы Грэм-ленді түбегі Перник қаласының құрметіне аталған.