Кіріспе

Чарльз Брэкетт пен Билли Уайлдердің 1948 жылғы фильмі «Император вальсі» (Ich küsse Ihre Hand, Madame) – Билли Уайлдердің режиссерлік еткен, Бинг Кросби мен Джоан Фонтейннің басты рөлдерде ойнаған 1948 жылғы американдық музыкалық фильм. Фильмнің сценарийін Уайлдер мен Чарльз Брэкет жазған. Оқиғасы ХХ ғасырдың басында Австриядағы белгілі бір граммофон сатушының император Франц Иосифті граммофон сатып алуға көндіру әрекетіне арналған, осылайша өнім австриялықтардың арасында танымал болатын еді. «Император вальсі» Австрия императоры Франц Иосиф I-нің өмірінде болған нақты оқиғадан шабыттандырылған. Фильмнің түсірілімі Канаданың Джаспер ұлттық паркінде жүргізілді. Алғашқы көрсетілімі 1948 жылдың көктемінде Лондон, Лос-Анджелес және Нью-Йорк қалаларында өтті, ал АҚШ-та 1948 жылдың 2 шілдесінде ресми түрде шықты. 1949 жылы фильм «Оскар» сыйлығының «Үздік костюм дизайны» және «Үздік музыка» номинацияларына, сондай-ақ Америка жазушылар гильдиясының сыйлығының «Үздік американдық музыкалық сценарий» номинациясына ие болды.

Сюжет

ХХ ғасырдың басында саяхатшы сатушы Вирджил Смит (Бинг Кросби) граммофонды император Франц Иосифке сату үшін бірнеше рет Венаға саяхат жасайды. Сонымен қатар, графиня Йоханна Августа Франциска фон Стольценберг Стольценберг (Жоанна Фонтейн) және оның әкесі барон Холенья олардың қара пудели Шхерезада император пуделимен жұптасуға таңдалғанын тойлайды. Олар сарайдан шығып бара жатқанда, Вирджил мен оның ақ түлкі терьері Батонспен кездеседі, олардың Шехерезадемен болған төбелес таптық айырмашылықтар туралы әңгімеге бастайды. Шхерезада жүйкелік құлауға ұшырағанда, оны Фрейдтік психологияны қолданатын ветеринар доктор Цвибек емдейді және Йоханнаға оның қорқынышын жеңу үшін итті Батонсқа қарсы қоюға кеңес береді. Иттер қайта кездескенде, олардың арасында ғана емес, иелерінің арасында да романтикалық сезімдер пайда болады. Олар көп уақытты бірге өткізе бастайды, сол кезде Шехерезаде мен сатушының иті серіктес болады, бірақ олардың иелері бұл туралы білмейді. Вирджил ақырында Йоханнаға шынайы махаббат олардың әлеуметтік айырмашылықтарын жеңе алатынына сендіреді және оның қолынан сұрайды. Бұл фильмдегі шешуші көрініс, фильмнің жеңіл сюжетін жаңа деңгейге көтереді. Император Вирджилге жылы қарайды, оған құрметпен және тіпті қызығушылықпен қарап, оны жақсы қабылдайды. Бірақ ол Йоханнаның Ньюаркта, Нью-Джерсиде бақытты бола алмайтынына сенімді. "Біз сізден артық емеспіз", - деді император қайғымен, "Менің ойымша, сіз бізден артықсыз. Бірақ біз шырыштар сияқтымыз: егер бізді біздің сәнді қабықтарымыздан шығаратын болсаңыз, біз өлеміз". Соңында император Вирджилге өмірінде көрген ұқсас оқиғалардың апатты аяқталғанын айтады және оған ұсыныс жасайды: егер ол Йоханнамен қоштасса, граммофонды қолдап, Вирджилге үлкен сату мен пайда әкеледі. Вирджил бұл ұсыныстан қатты ренжіп бас тартады, бірақ император одан бір сұрақ қояды: Сіз оған жеткілікті болатыныңызға сенімдісіз бе? Бұл сұрақ Вирджилге тиеді, ол Йоханнаның өмірін бұзуға мүмкіндік бермеймін деп шешеді. Ол оған өтірік айтады, императорға өз тауарын сату үшін оны пайдаланды дейді және оны жаман адам етіп, кетеді. Бірнеше айдан кейін Шехерезада ақ түсті, қара дақтары бар күшіктер туғанда, олардың Батонстан емес, императордың пуделінен туғаны анық болады. Императордың реакциясынан қорқып, барон Холенья императорға олар өлі туған деседі және оларды жасырын түрде суға батыруға бұйырады. Бірақ Вирджил, Йоханнаны соңғы рет көру үшін сарайға жасырын кіріп, Америкаға кетпес бұрын бәрін түзетеді, күшіктерді құтқарып, суға батыруға бұйрық берген деп санайтын императормен бетпе-бет келеді. Император Холениядан түсіндіру талап етеді, оны қатаң жазалайды және Вирджилден оған күшіктерді беруін сұрайды. Бірақ Вирджил әлі де ашулы, императорды сыныптық снобизмге кінәлайды, ол Холенияның күшіктерді батыруға тырысқан себебі деп санайды. Ол соншалықты ашуланып, Йоханнаның тыңдап тұрғанын ұмытып, императорға оны қарапайым адаммен өмірден құтқару үшін Йоханнадан бас тартпауы керек екенін айтады. Йоханна Вирджилдің не істегенін түсінеді және оны кешіреді, императорға Вирджилмен бақытты өмірге қадам басудың миллионнан бір мүмкіндігі бар екенін, бірақ оны жақсы көре алмайтын адаммен ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтады. Император Вирджил мен Йоханнаның үйленуіне рұқсат береді.

Өндіріс

1945 жылдың соңында "The Lost Weekend" фильмі жарық көргеннен кейін Билли Уайлдер мен Чарльз Брэкет Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропадағы американдық әскери қызметшілерінің проблемалары туралы фильм түсіру үшін бірлесіп жұмыс істей бастады. Уайлдер жобаны зерттеу үшін Еуропаға барды, бірақ концентрациялық лагерьлерге жасаған сапарлары оны қатты күйзелтіп, Голливудқа оралып, музыкалық комедия жазып, режиссерлік жасауға бел буды. Ол Бинг Кросбиді Пол Уайтменмен бірге жұмыс істеген кезінен бері білген, ал ол мен Брэкет Кросбидің 1940 жылғы "Ритм өзенде" фильміне үлес қосыпты. Кросби Paramount студиясының басты жұлдызы болғандықтан және Уайлдер студияның жетекші режиссері болғандықтан, екі адамның ынтымақтастығына жасыл жарық беру үшін басшыларды көндіру оңай болды. Уайлдер Даниялық өнертапқыш Вальдемар Пулсен туралы оқығанын еске алды, ол Австрия императоры Франц Иосиф I-ге өнертабысын қаржыландыруға көмектесуді үміттене отырып, магниттік жазба құрылғысын көрсеткен. Олар осы тарихи фактіні сценарийлерінің бастапқы нүктесі ретінде пайдаланды, ал бастапқыда фильм "Веналық оқиға" деп аталды. Басты түсірілім 1946 жылдың маусым айында Альберта провинциясындағы Канаданың Роки тауларындағы Джаспер ұлттық паркінде басталды. Бинг Кросбимен жұмыс істеу басынан-ақ қиындық туғызды. Сценалар арасында ол RKO Radio Pictures студиясынан уақытша алынған Джоан Фонтейнмен онша қарым-қатынас жасаған жоқ, ол кейін былай деп еске алды: "Кросби маған өте сыпайы болған жоқ. Әдеттегі әріптестік болған жоқ. Мен сол кезде жұлдыз болсам да, ол мені естімегендей қарады". Канададағы ауа райының қолайсыз екені дәлелденді, Фонтейн біраз уақыт бойы ауырып жатты, ал бір кезде Уайлдерге шағын операция жасалды. Нәтижесінде фильм кестеден және бюджеттен асып кетті, сондай-ақ Уайлдер пост-өндірісте қиындықтарға тап болды. Бұл оның алғашқы түсті фильмі болды және ол Technicolor-да түсірілген сыртқы көріністерге қанағаттанбады. Ол аймақтағы өсімдіктердің көп бөлігін қолмен бояп, оларға шынайы көрініс берді. Басты түсірілім 1946 жылдың қыркүйегінде аяқталғанымен, фильмнің премьерасы 1948 жылдың 30 сәуірінде Лондонда ғана өтті. 26 мамырда Лос-Анджелесте, 17 маусымда Нью-Йорктегі Radio City Music Hall-да көрсетілді және 2 шілдеде АҚШ-та кеңінен көрсетілімге шықты. Кросби 1947 жылдың қаңтар және наурыз айларында Decca Records үшін төрт ән жазды, олар 2 дискілі 78 айналымдық альбом ретінде шығарылды. Кросбидің әндері "Бингтің Голливуды" сериясына да енгізілді.

Қабылдау

Фильм 1948 жылы АҚШ-тағы ең табысты фильмдер тізімінде 14-орынды иеленді, кірісі 3,209,000 долларды құрады. The New York Times газетінен Босли Кроутер фильмнің алғашқы көрсетілімі Радио Сити музыкалық залында өткен кезде былай деп жазды: "Бәрін Техниколор түсімен көзге елестетіңіз: жарқыраған форма киген сарай қызметкерлері, әсем көйлек киген әйелдер және ескі сабан шапақ киген Бинг. Осылайша Брэкет пен Уайлдердің бейқамдық пен тартымдылық, сондай-ақ идеяның қарапайымдығына қарамастан жасаған перспективасы мен атмосферасын толық түсінесіз. Бинг осы көріністің мазмұнын сырқатты көпіршікке айналдырмау үшін берді. Тамаша тау пейзаждары мен сәнді сарайлардың фондық суретінде түсірілген 'Император вальсі' көк Дунайды жылтыр алтынға айналдыратын жоба". Variety журналы фильмнің "Кросбидің табиғи комедия стиліне сай, еркін және жеңіл әуеге толы екенін" айтты. "Кросбидің серігі – Джоан Фонтейн, әдетте трагикалық рөлдерде ойнайтын актриса, оңай рөлдерге бейімделу қабілетін көрсетіп, өте тартымды және талантты". The New Yorker журналынан Джон Маккартен фильмді "жағымды пародиya" деп сипаттап, "Бұл көне нәрсе, әрине, бірақ Бинг Кросби фонограф сатушысы рөлінде бәрін оңай және қызықты етіп көрсетеді, ал Джоан Фонтейн графша рөлінде комедияға бейімділігін танытады" деді. Кейіннен Channel 4 телеарнасы фильм туралы: "Бұл тәтті және жағымсыз тағам, егер Уайлдердің қаламы мен объективі болмағанда, ұмытылып кеткен шағын нәрсе болар еді. Уайлдердің жаман фильмдері өте сирек, сондықтан осындай қорқынышты және түзетуге келмейтін фильм көңілге ауыр тиеді" деп бағалады.

Марапаттар мен ұсыныстар

Эдит Хед пен Гил Стил «Үздік түсті костюм дизайны» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды, бірақ Дороти Джекинс пен Барбара Каринска «Жоанна д’Арк» фильмі үшін жеңіске жетті. Бұл санатта сыйлық табысталған алғашқы жыл болды. Виктор Янг «Музыкалық фильмнің ең үздік музыкалық қорамы» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды, бірақ Джонни Грин мен Роджер Эденс «Пасхалық шеру» үшін жеңіске жетті. Уайлдер мен Брэкет «Америка жазушылар гильдиясы» сыйлығына «Ең үздік американдық музыкалық туынды» номинациясы бойынша ұсынылды, бірақ Сидни Шелдон, Франсис Гудрич және Альберт Хакетт «Пасхалық шеру» үшін жеңіске жетті.