Кіріспе

1984 жылы Нил Саймон жазған пьеса.

"Брайтон Бич естеліктері" – Нил Саймонның жартылай автобиографиялық пьесасы. Пьеса негізгі кейіпкері – еврей ұлтының, Польшадан келген иммигранттар отбасынан шыққан Евгений Моррис Жеромның өмірге қадам басу комедиясы. Оқиға 1937 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданындағы Брайтон Бич аймағында, Ұлы депрессия кезінде өтеді. Саймонның сөзіне сәйкес, пьеса "15 жастағы ұлдың көзімен" жазылған естеліктер арқылы айтылады – мен де 15 жасымда осылай жасағанмын. Бұл пьесадан кейін "Билокси блюз" (1984) және "Бродвей байламы" (1986) пьесалары жарық көрді. 1986 жылы осы аттас фильм түсірілді.

Жер учаскесінің жалпы көрінісі

Жером отбасына Евгенийдің ағасы Стэнли, оның ата-анасы Кейт пен Джек, Кейттің әпкесі Бланш және Бланштың екі қызы Нора мен Лори кіреді. Пьеса Джеромдар үйінің алдында басталады. Он төрт жасар Юджин өзінің әлем чемпионатында ойнап жатқанын елестетіп, жалғыз баскетбол ойнайды. Кейті Евгенийге ойнауды тоқтатуды айқайлағанда, ол үйге кіреді. Евгений өскенде бейсболшы немесе жазушы болғысы келетінін айтады. Кейін ол өзінің туған апасы Нораға жыныстық қатынаста болғанын және оның туған апасы Лоридің денсаулығы нашар екенін айтады, бұл отбасының басқа мүшелерін оған балалы болуға мәжбүр етеді. Он алты жасар Нора үйге қатты қуанған күйі кіреді. Ол Бродвей шоусында биші болу үшін сынақтан өту мүмкіндігіне ие болды, және продюсер оған, егер анасы сынаққа қатысуға рұқсат берсе, ол рөлге ие болатынын айтты. Бланш Нораның идеясына алаңдайтынын айтады, өйткені ол қызының мектепті тастауын қаламайды; дегенмен, Бланш Джектің жұмыстан үйге келгенін күтіп, оның не айтатынын көруге шешім қабылдайды. Стенли жұмыстан үйге келген кезде, ол Евгенийге жұмыстан шығарылғанын айтады. Стенли жұмысшыны бос әділетсіз қарағаннан кейін, оны қорғады. Басшысының жауабынан кейін Стэнли оның аяқ киімін шауып тастады. Егер ол жұмысына қайта оралуды қаласа, келесі күні таңертең басшысына кешірім хат беруі керек. Стенли дұрыс нәрсені істеуді және ақшалай қиындыққа тап болған отбасына қаржылай көмек көрсетуді таңдайды. Ол бұл мәселені Джекпен талқылауды шешеді. Джек жұмыстан үйге келіп, Кейтке екінші жұмыста жұмыс істеген бизнесі құлдырап кеткенін айтады. Ол отбасының қаржы жағдайына алаңдайды. Кейін отбасылық кешкі ас өтеді, Лорри Нораның мүмкін болатын сынағын айтады. Кейін Нора мен Джек жағажайға барып, жағдайды талқылайды. Жоғарғы қабатта Евгений Стэнлиге өзінің түнгі эротикаға әкелген эротикалық арманы бар екенін айтады. Стенли оны жасөспірім балалардың ылғал арманына тән екеніне сендіреді. Ағалар жыныстық жетілу мен мастурбация туралы ашық сөйлеседі. Төменде Бланш Кейтке көршісі Фрэнк Мерфимен кешкі асқа шығуға жоспарлап отырғанын айтады. Кейт Мерфидің этникалық тегі мен оның алкогольді пайдалануына байланысты бұл идеяға қарсы. Нора мен Джек үйге оралғанда, Нора соңғы шешімін шешуге анасынан сұрайды. Бланш Нораның байқауға қатысуына рұқсат беруден бас тартады, өйткені ол оның орта мектепті бітіруін қалайды; Нора өте ашулы. Стенли Джекке жұмыстан шығарылғанын айтады және жағдайды түсіндіреді. Әкесі түсіністік танытады. Стенли кешірім хат жазуды шешеді. Ол жоғарғы қабатқа көтеріліп, Юджиннің көмегін сұрайды, өйткені Юджин талантты жазушы. Евгений хат жазуға келіседі, бірақ Стэнли оны жалаңаш көрген кезде Нораның қандай болғанын айтса ғана. Екінші акт бірінші актінен бір апта өткен соң өтеді. Джек жүрек ауруынан зардап шекті және үйінде тынығып жатыр. Бланш Франк Мерфимен кездесуге дайындалуда. Стэнли Юджинге покер ойнаған апталық жалақысынан айырылғанын айтады; ол күйзеліске ұшырады. Кейт Стэнлиге жалақысын өзіне беруін айтады, сонда ол Бланшқа кездесу кезінде төтенше жағдай туындаған жағдайда ақшаны бере алады. Стенли оған ақшаны қалай жоғалтып алғаны туралы шындықты айтады. Фрэнк Мерфидің анасы Бланшаға баласының кездесуге келмейтінін білдіретін хат жібереді, өйткені ол мас күйінде көлік апатынан кейін ауруханаға жатқызылды. Хатта Мерфилер Франкке алкогольге қарсы көмек алу үшін солтүстікке көшіп бара жатқаны жазылған. Кейт пен Бланш онжылдықтар бойы сақталған реніштерімен бетпе-бет келіп, қатты дау-дамай жасайды. Бланш досына көшіп кетуге, жұмыс іздеуге және өзі мен қыздарына баспана табуға шешім қабылдайды, сондықтан ол енді әпкесі мен Джекке тәуелді болмайды. Стенли Юджинге сол түні үйден кетіп, әскерге кіруге ниетті екенін айтады. Сол түні Бланш пен Нора айтысады. Нора анасына өзінің Лориді жақсы көретінін сезінбейді деп хабарлайды. Екеуі татуласады. Кейт төмен түсіп, Бланштен жұмыс тапқанша үйінде тұруын сұрайды. Апалы-сіңлілілер де татуласады. Стенли келесі күні кешкі асқа үйге оралады. Ол әскери тестілеуден өтті, бірақ үйде қажет болғандықтан, тіркелмеуді шешті. Стенли Джекке жалақысын қалай құмар ойындарда ойнағаны туралы айтады, ал Джек оған сүйіспеншілік пен түсінік көрсетеді. Стенли жоғалтқан 17 долларын қайтару үшін кез-келген жұмыс істеуге уәде береді. Жақсылықпен, ол жаңалықтарды тыңдап, онымен танысады. Кейті екеуі туыстары келгенде оларды қалай орналастыру керектігін талқылай бас�...

Кейіпкерлер

Евгений Моррис Джером, жасы 15-ке жуық. Стенли Джером, 18 жас жарым: Евгенийдің үлкен ағасы. Бланш Мортон, 38 жас: Евгенийдің жесір әйелі. Нора Мортон, 16 жас жарым: Евгенийдің үлкен туысы. Лори Мортон, 13 жас: Евгенийдің кіші туысы. Кейт Джером, шамамен 40 жас: Евгенийдің анасы. Жақып "Жек" Джером, шамамен 40 жас: Евгенийдің әкесі.

Қабылдау

Бродвейдегі алғашқы қойылымға сын-пікірлер қарама-қайшы болды. «Нью-Йорк Пост» газетінің сыншысы Клайв Барнс «Брайтон Бич естеліктерін» Саймонның «қазіргі кездегі ең жақсы пьесасы» деп атады, бірақ сонымен бірге «сәл көңіл көншітпейтін» деді, себебі драматург «әрқашан шешуші нәрседен бойын бұрады». «Нью-Йорк Таймс» газетінің мақалашысы Фрэнк Рич бұл пьесаны «жағымды кеш» деп бағалады, ол «ешқашан жақсылықтан айырылмайды және тұрақты түрде қызықты немесе көңілді бола бастамайды». «Нью-Йорк Таймс» 2009 жылы «Брайтон Бич естеліктерінің» Бродвейде қайта қойылғанын талдап, «Брайтон Бич естеліктерінде» не дұрыс болмады?» деген мәселені қарастырды. Бұл Бродвейдегі қазіргі сәттілік пен сәтсіздіктің бір үлгісі. «Гамлет» фильміндегі Джуд Ло сияқты үлкен жұлдыздар болған жоқ, Саймонның пьесасын міндетті түрде көруге тиіс оқиға ретінде көрсеткен маркетингтік кампания болған жоқ, сондай-ақ өткен жылы танымал болған «Боинг-Боинг» комедиясындағыдай, осы дәуірдегі өмірді жақсы бейнелейтін әсерлі фактор да болған жоқ. Бірақ бұл сәтсіздік американдықтардың әзіл мен талғамдағы өзгерістерді де көрсетеді. Пьеса жақсы пікірлер алды, бірақ адамдар қандай да бір себеппен, ғана қайғылы жағдайларда күліп отырған Депрессия дәуіріндегі отбасы туралы Саймонның пьесасын көруге құштарлық танытпады. Пьесаны жасауға 3 миллион доллар жұмсалды, бірақ алдын ала көрсетілімдер кезінде аптасына 125 000 доллардан астам билет сатылды – немесе мүмкін болатын ең жоғары соманың 15 пайызы, тіпті шығындарды жабуға жеткіліксіз болды.

Фильмге бейімделу

1986 жылы бұл пьеса Джин Сакс режиссерлік еткен фильмге бейімделді. Сценарийді Нил Саймон жазды. Түсірілімге Джонатан Сильверман (Юджин), Блайт Даннер (Кейт), Боб Диши (Джек), Лиза Вальц (Нора), Брайан Дриллингер (Стенли), Стейси Глик (Лори) және Джудит Айви (Бланш) қатысты. Роджер Эберт Chicago Sun Times газетінде былай деп жазды: "Фильм тым жоспарланған, тым құрылымдалған, тым жазылған сияқты көрінеді, сондықтан сценарийдің соңғы нұсқасын түсірмегені дұрыс еді деп ойладым. Бәлкім, алдында тәртіпсіз және жарықтанбаған, бірақ өмірдің араласуын сақтап қалған нұсқа болған шығар. Фильмді Джин Сакс режиссерлік етті, ол Саймонның көптеген пьесаларын сахнада да, экранда да қояды, және оның таланты театрға арналған. Оның пьесалары өмірмен тыныстайды, ал фильмдері ресми, бекітілген нұсқалар сияқты сезіледі. Барлығы қағида бойынша жасалған."