Кіріспе

«Есте сақтауға лайық ән» — 1945 жылы Чарльз Видордың түсірген американдық тамырлық фильмі. Фильмде поляк пианині және композиторы Фредерик Шопеннің қиялдағы өмірбаяны көрсетіледі. Режиссері – Чарльз Видор, басты рөлдерде Пол Муни, Мерл Оберон және Корнел Уайльд.

Сюжет

Фредерик Шопен – талантты жас пианист және композитор, 11 жасында өзінің керемет шеберлігімен ұстазы профессор Йозеф Элснерді таң қалдырады. Элснер танымал музыка баспашысы Луи Плейелден Шопенді Парижге әкелуге шақырады, ол Франц Листтің табысын қайталайды деп үміттенеді. Алайда Шопеннің әкесі бұл шығындарды көтере алмайды. Болашақты талқылау кезінде Шопеннің назарын Ресей билігі тұтқынға алған поляк халқының жағдайы аударады. Ол Польшаның азаттығы үшін күресуге бел буады. Шопен өзінің жасырын саяси іс-әрекеттерінің арасында музыкалық саяхатын жалғастырады, оған әлі де Парижде табысқа жетуді қалайтын Элснердің қолдауымен. Шопен граф Вишинканың кешінде өнер көрсетуге шақырылады, бірақ ол қонақтардың арасында Польшаның орыс губернаторы бар екенін біледі. Ашуланып, Шопен қанаушылар үшін ойнаудан бас тартып, кештен шығып кетеді. Достары оған қашып Парижге баруды ескертіп, қауіп төндіреді. Элснердің көмегімен Шопен ақыры Парижге жетеді, онда олар Плейелмен кездеседі, ол Шопеннің Полонезін естігенше, оларды бастапқыда жіберіп жібереді. Плейль Шопенге концерт ұйымдастыруға уәде береді. Профессор Шопенді Café de la Bohème кафесіне алып барады, онда олар Лист, Виктор Гюго, Александр Дюма және Оноре де Бальзак сияқты танымал тұлғалармен кездеседі. Фридрих Калькбреннер сыншысымен болған дау-дамайға қарамастан, Шопен Листпен танысады, ол оны Джордж Сэндпен таныстырады – еркектік киім киетін жазушы. Шопеннің маңызды тұсаукесерінен бір күн бұрын Польшада оның достарының тұтқындалуы мен өлімі туралы қайғылы хабар келеді. Қайғыдан күйіп кеткен Шопен концерті кезінде "Батырлық поляназаның" алғашқы тақтарын орындап, сахнадан бірден кетеді. Шопенді гений деп мақтаған Джордж Сэндтің бірінен басқа сын-пикирлер қатал. Сэнд Шопен мен Элснерді Орлеан герцогинясы өткізген қабылдауға шақырады, онда Шопеннің талантын Лист пен қатысушылар мойындайды. Плейль Шопеннің музыкасын насихаттауға қызығушылық білдіреді және келесі күні кездесуді ұйымдастырады. Алайда Шопен оның орнына Сэндпен уақыт өткізуді таңдайды, олардың табысына қуанады. Сэнд Шопенді Майоркада өзімен бірге тұруға көндіреді, онда ол тек композицияға ғана көңіл бөле алады. Сэнд Шопеннің атақ-даңқына қолдау көрсеткенмен, оның оны концерттік сахнадан алыстатуы оның туберкулезбен күрескен өмірін ұзартады. Парижге оралған Плейль Шопеннің концерттер ұйымдастыру және музыкасын шығару үшін оралуын асыға күтеді. Сол арада Элснер қаржы жағынан қиындыққа ұшырап, қайтадан мұғалімдікке оралады. Профессор Листтен Шопеннің кейде салондарда өнер көрсетіп, Элснерге шақырулар алып беретінін біледі. Польшаның көтерілісі басылып, тұтқынға алынған жолдастарының жағдайы туралы хабар алған Шопеннің досы Констанция оған қолдау немесе қаржы жинауды сұрайды. Бастапқыда Шопенді алаңдатады, бірақ Констанция оған поляк жерін әкелгенде, оның патриотизм сезімі оянады. Шопен Элснермен қайта қосылады және оның денсаулығы одан әрі нашарлайтынын толық біліп, Польшаға ақша жинау үшін халықаралық турнеге шығуға Сэндпен қарым-қатынасын тоқтатады. Ауруы нашарлап, ыстық күйде ойнаған кезде, пернетақтаға қан түседі. Ақырында, турдың қысымы өз зардабын тигізеді, ал Шопеннің денсаулығы одан әрі нашарлайды. Өлім төсегінде ол Сэндті соңғы рет көргісі келеді, бірақ ол Делакруаға позирлік етіп, онымен кездесуден бас тартады. Шопен Калькбреннер, Плейел, Элснер және Констанциямен бірге қайтыс болады, ал Лист көрші бөлмеде фортепианода ойнайды.

Қабылдау

"Есте сақтауға арналған ән" бірнеше "Оскар" сыйлығына ұсынылды: басты рөлдегі үздік актер (Корнел Уайльд), үздік түсірілім, түсті, үздік фильм монтажы, үздік музыка, драмалық немесе комедиялық фильмге арналған музыкалық қосымша, үздік дыбыс жазу (Джон П. Ливадари) және үздік сценарий, түпнұсқа әңгіме. Шопен – нағыз поляк патриоты болғанымен, Видор Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түсірілген фильмде Шопеннің патриотизмін күрт романтизациялайды. Ол Шопеннің Елснермен арақатынасын ойдан шығарып, Шопеннің Сандпен арақатынасын айқын бұрмалайды, Шопеннің жаны үшін Елснер мен Санд арасында "жақсы мен жаманның" күресін жасауға тырысады. Сценарий кейде Шопеннің өмірінің шын оқиғасынан гөрі, соғыс кезінде өзінен құрбан етуді насихаттауға көбірек ұқсайды. Айн Рэнд фильмді өткір сынға алды, поляк ұлтшылдарына қарсы Джордж Сэнд кейіпкерін жақтады – бұл фильм жасаушылардың бағалауына қарама-қарсы құндылықтық үкім: "Фильмде Джордж Сэнд жаман, себебі ол Шопенге тыныш және сәнді өмір сүруге мүмкіндік беретін жеке кеңістік ұсынады, оның барлық қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, денсаулығына қарайды және оны әлемді ұмытып, тек музыка жазуға толыққанды берілуге шақырады, ол осыны асыға күтеді. Фильмдегі жас поляк қызы жақсы, себебі ол Шопенді өзі сүйетін жұмысын тастап, 'халық үшін' ақша жинау үшін концерттік турнеге шығуға шақырады, себебі ол мақсатты ұлттық немесе революциялық деп сипаттайды, және бұл барлығын ақтауы керек – сондықтан ол Шопеннен оның генийінен бас тартуын, композициялауды құрбан етуін және ақы төлейтін көрермендерді көңілдіру үшін шығуын талап етеді, тіпті ол концерт ойнауды жек көреді, туберкулезбен ауырады және дәрігерлер турнедегі жүктеме оны өлтіретінін ескертті". Виктор Браун атап өтті: "Джордж Сэнд пен Шопеннің қарым-қатынасының аяқталуы фильмде көрсетілгеннен мүлдем басқа жеке себептерге байланысты болды – негізінен Шопеннің Сандтың ажырасқан қызын анасына қарсы жақтауы. Шындығында, Джордж Сэнд өзінің поляк ұлттық ісіне ашық қолдау көрсетті, бұл Шопенмен қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін де ұзаққа созылған адалдық болды. 1848 жылғы Франция революциясы кезінде Джордж Сэнд 1848 жылдың 15 мамырында Парижде өткен поляк ынтымақтастығы демонстрациясына қатысып, Польшаны азат ету үшін француз армиясын жіберуді талап етті". Пианист Хосе Итурби фортепиано музыкасын орындады, сонымен қатар Шопен мен Джордж Сэнд Майоркаға келген сахна үшін B минорлы сонатаның бір бөлігін оркестрледі. Пианист Ервин Нирегихазидің қолы пианинода ойнайтын көрінеді.

Мұра

Либерацтың әйгілі электр шамдығы "Есте сақтауға арналған ән" фильміндегі ұқсас реквизиттен шабыттанды.