Кіріспе

There Was a Crooked Man) – 1970 жылы Джозеф Л. Манкевичтің режиссерлігімен түсірілген американдық вестерн фильмі. Басты рөлдерді Кирк Дуглас және Генри Фонда сомдады. Бұл Манкевичтің түсірген жалғыз вестерні. Сценарийін Дэвид Ньюман мен Роберт Бентон жазған, «Бони мен Клайдтан» кейінгі олардың алғашқы жұмысы.

Сюжет

1883 жылы Париж Питман кіші және оның серіктері бай шаруа Мистер Ломакстың үйіне кіріп, оның 500 000 долларын тонап алады. Ломакс ақшаны үстел сияқты жасырылған сейфте сақтап қойған еді. Серіктері мен Ломакс отбасы арасындағы атыс-шабуылды бақылап тұрып, Питман өзінің бірнеше адамын өлтіріп, қашып кетеді. Енді ол жалғыз тірі қалған серігі, ол олжаны шөлдегі жылан ұясына жасырады. Бір түні, ақшасы қалмаған, күйзеліске түскен Ломакс бордельге барады, ол онда жиі келеді. Оған аянып, бордель иесі оған жоғарғы қабатқа көтеріліп, екі қызының клиентке қызмет ететінін көруге рұқсат береді. Клиент – Питман екенін көреді. Питман сотталып, Аризонадағы түрмеде 10 жылға кесіледі. Питманмен бірге түрмеде отырғандар: дін қызметкерлерін алдауға тырысқан екі алаяқ; сәлсіреп, бильярд добымен сүйіктісінің әкесін өлтіріп алған жас жігіт; мас күйінде шерифтің аяғына атқан, қарапайым бірақ қатал қарулы адам; адам өлтіруге бейім, Қытайдан келген, үнсіз иммигрант; және аңызға айналған пойыз тонаушы Миссури Кід. Жемқор түрме бастығы Легофф, Питманға олжаны тең бөлісу шартымен қашуға көмектесуге дайын. Питман келіседі, бірақ Легофф түрмешілер көтерілісі кезінде қаза тапқандықтан жоспар орындалмайды. Вудвард Лопман (қарулы адам атып зақымдаған шериф, осыдан кейін жұмысынан айырылған) жаңа түрме бастығы болады. Ол реформатор, ауыр еңбекті жояды, қатал жазаларды шектейді және тұтқындарға өздеріне деген құрметті үйретеді. Оның басшылық қабілетін таныған Лопман, Питманды асхана құрылысын бақылауға тағайындайды. Осы уақыт ішінде Питман серіктерін жасырылған олжадан үлес уәдесімен қашуға көндіреді. Губернатор келген күні Питман қашу үшін бүлік шығарып, жолын ашады. Қырқыста үш тұтқын қаза табады, ал Питман тағы екі серігін өлтіреді. Питман олжаға беттеп, Лопман оны қуалайды. Ақша қаптарын алып жатқанда Питманды жылан шағады. Лопман жеткенше, Питман көз жұмады. Лопман ақшаны және Питманның денесін жинап, түрмеге қайтады. Бірақ ол келген бойда денені тастап, Мексикаға ақшамен қашып кетеді.

Өндіріс

Түсірілімдер Джошуа-Три ұлттық паркінде өтті, онда 1880 жылдардағы 4 акр жерді алып жатқан түрме декорациясы жеті апта ішінде 300 000 долларға салынды. Әрі қарайғы түсірілімдер Аризонадағы Олд-Тюсон студиясында және Калифорниядағы Бербанктегі Warner Bros. Seven Arts студиясында жүргізілді. Variety басылымы «жұлдызды актер құрамы, Ньюман мен Бентонның сценарийі және режиссер/продюсер Манкиевич» – бұл шөлдік батыс түрмесінде орын алған, әсем әңгімеге жатпайтын керемет элементтер дейді. Бұл актерлер мен режиссердың сценарийге немесе кейіпкерлерге сенбеген, эвфемизммен айтқанда «көңіл көтеру» деп аталатын кең ауқымдылықты таңдаған, актерлік құрам мен элементтерді пайдаланған көрермендердің қызығушылығын қамтитын драма. Чикаго Трибьюнының Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздың 3-ін берді және «Фильм сатира мен тікелей мелодрама арасында ойысқанмен, Манкиевичтің өткірлігімен біріктірілген» деп жазды. Лос-Анджелес Таймс газетінің Чарльз Шамплин фильмнің «жеткілікті күшке ие болмайтынын» айтты. «Соңында ол аяқталмаған, өте жекелеген аңызға айналған оқия сияқты көрінеді, оның толықтырулары кейде қызықты болғанымен, мән-жайы күтуге тұрарлық емес». The Washington Post газетінің Гари Арнольд оны «орташа және жай түрме мелодрамасы» деп атады, сценарийі «Бонни мен Клайдтағы кейбір келеңсіз және үйлеспейтін юморға ие, бірақ бұл жолы Ньюман мен Бентонның басты кейіпкерлеріне деген симпатиясы жетіспейтіндей» деді. The Monthly Film Bulletin журналының Том Милн «Бір бұрыс адам болған» фильмі Манкиевичтің сценарийі әрқашан оның режиссерлігінен жақсы деген ескі қағиданы растайды, бірақ бұл жағдайда айырмашылық тым үлкен емес және визуалды да, сөздік де жағынан көңіл көтерудің көптеген мүмкіндіктері бар» деп жазды. Rotten Tomatoes сайтындағы 11 рецензияға негізделген фильмнің көрсеткіші 82% құрайды.