Кіріспе
Анархизм мен ұлтшылдық екеуі де 1789 жылғы Француз революциясынан кейін Еуропада пайда болды және Михаил Бакуниннің анархизмге келуінен бұрын панславян қозғалысына қатысқаннан бастап, кем дегенде, ұзақ және берік қарым-қатынасқа ие. Анархистердің ұлтшылдықпен де, интернационализммен де байланысы бүкіл әлемде ұзақ тарихқа ие. 20 ғасырдың басында анархизм ұлттық емес идеологияны және эсперанто тілін жақтап сөйледі. Испания азамат соғысынан кейін Франконың режимі анархистерді және Каталония ұлтшылдарын қуғындады, олардың арасында эсперанто тілі кеңінен қолданылды. Ирландиялық анархист Эндрю Флад анархистер ұлтшыл емес, олар оған толық қарсы, бірақ олар империализмге қарсы күреседі деп санайды. Ұлыбритания мен Ирландиядағы Анархистік федерация да ұлтшылдықты капитализмнің дамуымен тығыз байланысты және одан асып түсе алмайтын идеология деп қарастырады.
Anarchism and nationalism both emerged in Europe following the French Revolution of 1789 and have a long and durable relationship going back at least to Mikhail Bakunin and his involvement with the pan Slavic movement prior to his conversion to anarchism. There has been a long history of anarchist involvement with nationalism all over the world as well as with internationalism. During the early 20th century, anarchism was very supportive of anationalism and Esperanto. After the Spanish Civil War, Francoist Spain persecuted anarchists and Catalan nationalists, among whom the use of Esperanto was extensive. Irish anarchist Andrew Flood argues that anarchists are not nationalists and are completely opposed to it, but rather they are anti imperialists. Similarly, the Anarchist Federation in Britain and Ireland views nationalism as an ideology totally bound up with the development of capitalism and unable to go beyond it.
Анархистер ұлтшылдыққа қарсы
Пьер Жозеф Прудон, өзін анархист деп атаған алғашқы адам, ұлтшылдыққа қарсы шығып, "милитаризмнің аяқталуы – бұл он тоғызыншы ғасырдың миссиясы, белгісіз құлдырау қаупімен". Прудон өзі ұсынған өзара көмек аясында "[сөздердің саяси мағынасында] ұлттылық, отан болмайды: олар тек туған жерлерді білдіреді. Адам, қандай нәсілден не түсінен болмасын, ғаламның тұрғыны; азаматтық кез келген жерде қол жеткізілген құқық". Анархизм анархизмді де, эсперанто тілін де қолдады. Перлманның "Национализмнің мәңгілік тартымдылығы" атты еңбегінде национализм – капиталистер, фашистер және ленинистер өз халқын бақылау құралы ретінде пайдаланатын империализмге негізделген мемлекет құру процесі екені айтылады. 1984 жылы Перлман "Ұлтшылдықтың мәңгілік тартымдылығы" деген тақырыпта солшыл анархистік дәстүрдегі еңбек жазды. Онда Перлман "[солшыл немесе революциялық ұлтшылдар өз ұлтшылдығының фашистер мен ұлттық социалистердің ұлтшылдығынан ешқандай ортақ емес екенін, олардың ұлтшылдығы – қысымға ұшырағандардың ұлтшылдығы, ол жеке және мәдени бостандыққа мүмкіндік береді] деп мәлімдейді". Бакунин де Еуропа Біріккен Штаттары үшін үгіт жүргізді, бұл революциялық итальяндық ұлтшыл және социалист Джузеппе Маццини бастаған заманауи ұлтшылдық көзқарас. Кейін Шығыс Сібірге жер аударылған Бакунин Ресей империясынан бөлінуді жоспарлаған Сібір ұлтшылдарының тобымен байланысқа түсті. Олар оның туысы және демеушісі, Шығыс Сібірдің генерал-губернаторы Николай Муравьев Амурскиймен байланысты болды, оны Бакунин Александр Герценнің "The Bell" журналында қорғады. Бакунин Сібірден кеткеннен кейін толық төрт жыл өткен соң ғана өзін анархист деп жариялады. Макс Неттлау өміріндегі осы кезең туралы былай деді: "[Бұл Бакуниннің ұлтшылдық психозының күшеюімен түсіндірілуі мүмкін, Сібірде оны қоршаған лауазымды тұлғалар мен пайдаланушылардың экспансионистік идеяларымен ынталандырылып, оның құрбандарының жағдайына назар аударуына кедері келтірді]".
Ұлттық-анархизм
Ұлттық анархизмнің алғашқы жақтастары Ханс Кэни, Питер Төпфер және бұрынғы Ұлттық майдан белсендісі Трой Саутгейт болды, ол Ұлттық революциялық фракцияның негізін қалаушы. Бұл ұйым кейіннен таратылған, Ұлыбританиядағы және посткеңестік мемлекеттердегі белгілі бір сол және оң қанатты топтармен байланыс орнатуға ұмтылған британдық ұйым. Оны Қара қошқар тобының ұлттық анархизмімен шатастырмау керек. Ұлыбританияда ұлттық анархистер "Альбион Оянды", "Альтернативті Жасыл" (бұрынғы Жасыл анархист редакторы Ричард Хант жариялаған) және Джонатан Болтермен бірлесіп Анархист еретиктер жәрмеңкесін дамытуға жұмыстанды. Бұл идеология нәсілдік бөлінуді және ақ нәсілдің тазалығын жақтаған ұлттық идеология.
Қытай
Анархистер Қытайда алғашқы еңбек одақтарын және алғашқы ірі шаруа ұйымдарын құрды. Анархизм Қытайдағы басым радикалды идеология болған шамамен екі онжылдықта (шамамен 1900–1924 жылдар) анархистер барлық түрдегі бұқаралық қозғалыстарда, соның ішінде ұлтшылдық қозғалыста белсенді болды. Анархистердің шағын тобы, негізінен Париж тобының алғашқы мүшелері, Францияда тұратын қытайлық эмигранттардың тобы, ұлтшыл қозғалысқа терең араласты және көбісі маоистер ұлтшылдарды жеңгенге дейін Гоминьданда (КМТ) «қозғалыс ақсақалдары» ретінде қызмет етті. Париж тобымен байланысты қытай анархистерінің аз бөлігі 1911 жылғы ұлтшыл революцияны қаржыландыруға көмектесу үшін Сунь Ятсенге үлкен ақшалай қаражат жіберуге көмектесті. Ұлттық революциядан кейін анархистердің Гоминьданға қатысы салыстырмалы түрде азайды, себебі анархистердің көпшілігі принцип бойынша ұлтшылдыққа қарсы болды, сонымен қатар КМТ үкіметі анархистік ұйымдарға қарсы репрессияға дайын болды. Дегенмен, Токио тобының мүшелері болған бірнеше танымал анархистер, атап айтқанда Цзин Мэйцзиу мен Чжан Джи, КМТ үкіметіндегі лауазымдарға сайланды және өздерін анархист деп атай берді. Анархистік қозғалыстың жауабы әртүрлі болды. Гуанчжоу тобы оларды қатты айыптады, бірақ шынайы социалистер сияқты бірден революция жасаудың орнына әлеуметтік өзгерістерге эволюциялық көзқараспен қараған басқа топтар көбірек жанашырлық танытты. Франциядағы «Еңбекқорлық және қарапайым оқу» бағдарламасы, анархистік бағыттар бойынша ұйымдастырылған бизнес пен білім беру бағдарламаларының бірі, ол жұмысшы таптан шыққан қытай студенттеріне Францияға келіп, бұрын тек кішкентай бай элитаға ғана қол жетімді болған еуропалық білім алуға мүмкіндік берді. Анархистер мен ұлтшылдардың осы ынтымақтастығының бір нәтижесі болды. Бағдарлама Қытай мен Франция үкіметтерінен қаржыландырылды, сонымен қатар Францияда қытайлық жұмысшы мигранттарының қажеттіліктерін қанағаттандыратын тофу фабрикасы сияқты жұмысшыларға тиесілі анархистік бизнес арқылы өзінің тәуелсіз қаражатын жинады. Бұл бағдарлама кедей және жұмысшы сыныптағы қытай студенттеріне Францияда жоғары сапалы заманауи университеттік білім алуға мүмкіндік берді. Бұл кезде шетелдік білім алу тек қана бай элиталардың балаларымен шектелген болатын. Сондай-ақ, мыңдаған қытайлық жұмысшылар мен студенттер, соның ішінде көптеген болашақ Қытай Коммунистік партиясының (ККП) жетекшілері, Дэн Сяопин де оқыды. Ресей революциясындағы большевиктердің табысынан кейін анархизм Қытайдағы жұмысшы қозғалысында құлдырап кетті. 1924 жылы ККП ұлтшыл КМТ-мен одақтасты. Бастапқыда көптеген бұрынғы анархистерден құралған ол көп ұзамай көпшілікке тартылды, анархизмге қатысты сын көзқарас көбейе түсті. 1927 жылы Гоминьдан ККП-ны өз қатарынан тазартқанда, ұзақ уақыттан бері КМТ-ға қатысқан анархистердің шағын тобы жас жолдастарын қозғалысқа қосылуға және оны сталиншілер мүшелік пен ықпал алу құралы ретінде пайдаланғаны сияқты пайдалануға шақырды. Анархистер КМТ-ның оң жақ қанатының күшейіп келе жатқан күші мен сол оң жақ қанаттың жақтаған жұмысшылар қозғалыстарын қуғын-сүргінге ұшыратуына байланысты, КМТ-ға жаппай қосылмауды немесе тіпті оның ішінде жұмыс істемеуді таңдады. Оның орнына, соңғы ынтымақтастықтың нәтижесі Қытайдың алғашқы Еңбек университетінің құрылуы болды. Еңбек университеті Париж тобының «Еңбекқорлық және қарапайым оқу» білім беру бағдарламасының отандық нұсқасы болуы тиіс еді және ақырында «қолдарымен жұмыс істейтіндер» мен «ойларымен жұмыс істейтіндер» арасындағы алшақтықты жеңетін еңбек зиялыларының жаңа ұрпағын құруға тырысты. Мақсаты жұмысшы таптық адамдарды өзін-өзі ұйымдастыру және өздерінің тәуелсіз ұйымдары мен жұмысшыларға тиесілі бизнестерін құру үшін қажетті дағдылармен даярлау болды, бұл Пьер Жозеф Прудонды еске түсіретін екілік билікке негізделген эволюциялық стратегияда ескі қоғамның қабығында жаңа анархистік қоғамның тұқымын қалыптастыратын. Университет тек бірнеше жыл жұмыс істеді, бірақ Ұлттық үкімет бұл жобаны жалғастыруға рұқсат беру үшін тым бүлдіруші деп шешті және қаржыландыруды тоқтатты. КМТ қалған аздаған бұқаралық қозғалыстарға қарсы саяси қуғын-сүргіннің екінші толқынын бастаған кезде, анархистер ұйымды жаппай тастап, жер астына түсуге мәжбүр болды, өйткені КМТ мен ККП арасындағы қақтығыс күшейді, екеуі де анархистерге қарсы болды, олар авторитаризмге қарсы және либертарианды.
Ирландия
Ирландиядағы британдық билікке қарсы қарулы күрес, әсіресе Ирландияның Тәуелсіздік соғысына дейін және оның барысында, кельт анархистік ортасында ұлттық азаттық күрес ретінде бейнеленеді. Анархистер, оның ішінде платформалық Worker Solidarity Movement (WSM), Ирландиядағы британдық қатысуды толығымен тоқтатуды қолдайды, бұл ұстаным дәстүрлі түрде ирландтық республикашылдықпен байланысты, бірақ олар сондай-ақ мемлекетшіл ұлтшылдыққа және әсіресе Ирландиялық республикалық армияға (IRA) өте сыншыл. Анархистер ИРА-ны, сондай-ақ әртүрлі лоялистік жарымәскери топтарды саяси зорлық-зомбылық пен ішкі авторитарлықты қолданғандары үшін қатты сынға алады. Анархистік көзқарас бойынша, британдық және ирландтық ұлтшылдықтар авторитарлық, мемлекеттік және ирланд ұлтын өздерінің бәсекелес егемен мемлекеттерін күшейту үшін үстемдік етуге және пайдалануға тырысады. Анархизм ұлттық мемлекетсіз саяси жүйе құруға мүмкіндік береді, онда қоғамдастықтар жергілікті деңгейде өзін-өзі басқарады. Сондықтан, өзін-өзі басқаруға қол жеткізу немесе саяси өзін-өзі анықтау анархизмнің алғышарты және салдары болып табылады. Анархистердің ирландтық национализмге қарсылығы негізінен, ұлтшылдар тым аз талап ету үшін кінәлі құралдарды қолданады. Дегенмен, анархистер Ирландияның тәуелсіздігі үшін күрестің азаттық аспектілерінен сабақ алуға тырысады және WSM өзінің платформасында Ұлыбританияның Солтүстік Ирландиядан толықтай кетуін талап етеді. Anarkismo.net сайтында жарияланған екі мақалада WSM-нің Эндрю Флад тәуелсіздік соғысы кезінде ИРА-ның сыныптық күреске жасаған сатқындығын және дәстүрлі ирландтық ұлтшылдықтың мемлекеттілігі оны революцияны қаржыландыратын бай ирландтық ұлтшылдардың мүдделерін Ирландияның кедей көпшілігінің мүддесінен жоғары қоюға мәжбүр еткенін айтады. Джеймс Коннолли басқарған жұмысшылар ополчениясы, Ирландияның үй басқаруы және Ирландияның кәсіподақ қозғалысының радикалдық қанаты, үлкен революциялық қозғалыстың қалай ұйымдастырылуы мүмкін және болуы керектігінің жақсы мысалы ретінде қарастырылады. WSM жылдар бойы анархизм мен ирланд республикашылдығы арасындағы қарым-қатынас туралы бірқатар мақалалар мен очерктер жариялаған. Олардың ұстанымы бойынша анархизм мен республикашылдық бір-біріне қайшы келеді, бірақ анархистер Ирландияның ұзақ күрес тарихынан сабақ алуы керек. Олардың талдауынша, республикашылдық әрқашан тікелей билік жүргізгісі келетін бай адамдар мен әлеуметтік теңдік пен қоғамдық өзін-өзі басқаруды талап ететін жұмысшы класының қозғалыстары арасында бөлінген, жай ғана шетелдік басшыларды жергілікті басшылармен алмастырудың орнына. "Республикалық дәстүр – Құрылыс салуға болатын орын ба?" деген мақаласында WSM былай жазды: 1790 жылдары Ирландияда Америка және француз революцияларының ықпалымен республикалық жаппай қозғалыс болды. Бұл қозғалысқа радикалды теңестіру күн тәртібін және негізгі республикашылардың демократиялық күн тәртібін жақтағандар кірді. Көтерілістің әскери жоспарлаушысы Эдвард Фицджеральд осындайлардың бірі болды. Бірақ оның ішінде Вулф Тоне сияқты адамдар да болды, олар тәуелсіз Ирландияның Кариб теңізінде өз колонияларын ашуға мүмкіндік беретінін көрді. Солтүстікте Генри Джой Макдональд көтеріліс оңтүстікте басталғаннан бірнеше апта өткен соң, мафияның меншікті басып алуынан қорқып, қазіргі Біріккен Ирландия басшылығын жоюға мәжбүр болды. Жеңілгеннен кейін және өлім жазасына кесілгеннен кейін болашақ республикашыларды "байлар әрқашан кедейлерге сатқындық жасайды" деп ескертті. Бұл үрдіс басқа елдердің республикашыл қозғалыстарында да көрініс тапты. Солтүстік республикашылдар халықтық күресті өркендетуде, бірақ кейін олар өздерінің артықшылықтары үшін қорқып, қару-жараққа қажетті қаржысы жиі қажет болған бай республикашылдардың алдында ұлттық бірлікті сақтау қажеттілігімен бетпе-бет келді. Осы жерде анархистік қозғалыстың бастауы жатыр. Тарихи даму тұрғысынан алғанда анархизм мен республикашылдықтың ортақ жақтары көп, шын мәнінде анархизм республикашылдықтың тармағы, 1860 жылдары алғаш рет пайда болған, бірақ 1970 жылдардағы Ирландияны қоса алғанда, басқа жағдайларда пайда болған, онда ресми республикалық қозғалыстан шыққандардың кейбірі анархист болды, ал басқа анархистер уақытша және ресми республикалық қозғалыстарға қосылды. Бұл талдау бойынша анархизм солшыл ұлтшылдықтың мұрагері, соңғы екі ғасырда әлемдегі монархияларды құлатқан республикалық қозғалыстар уәделеген, бірақ ешқашан орындалмаған азаттықты жеткізуге ұмтылған жұмысшы класының қозғалысы. WSM-нің пікірінше, анархизмнің идеялары ұлтшылдықтан түбірінен өзгеше болғанымен, ұлтшыл қозғалыстардан олардың басшылығы бергісі келмеген немесе бере алмаған жұмысшы класының талаптарын зерттеу арқылы сабақ алуға болады. "Ирландтық ұлтшылдығына анархистік көзқарас" деген мақаласында ирланд анархисі Эндрю Флад былай жазды: Анархистер ұлтшыл емес, шын мәнінде біз ұлтшылдыққа толығымен қарсымыз. Сіздің әжеңіз қайда туған, сіз ирланд тілінде сөйлейсіз бе немесе Ст. Патрик күнінде Макдональдста жасыл сүт ішесіз бе дегенге біз мән бермейміз. Бірақ бұл біздің елдерге немқұрайлы қарауымызды білдірмейді. Олар бар; және кейбір ұлттар ұлттығы үшін мазақталған, кемсінтілген. Ирландия тарихы осыған көп куәлік етеді. Курдтар, американдық аборигендер, чечендер және тағы көптеген адамдар да осыдан зардап шекті – және қорқынышты дәрежеде. Ұлттық қысым дұрыс емес. Ол жұмысшы класын бөледі, қорқынышты азаптарға себеп болады және үстем таптың қолын күшейтеді. Осыған қарсылығымыз бізді империализмге қарсы күреске жетелейді. Ұлттық қысымға қарсы күресіңіз, бірақ ұлтшылдықтан ары қарай қараңыз. Біз одан да жақсы жасай аламыз. Әлемді жақсы жағына өзгерту қиын күрес болады, сондықтан біз мүмкіндігінше жақсы қоғамды іздеуіміз керек. Біз шекарасыз әлемді күтеміз, онда көптеген адамдар бүгінгі байлар сияқты еркін қозғалуға мүмкіндік алады. Сыныпсыз және мемлекетсіз еркіндік халықтардың бүкіл әлемдік федерациясы – мұқтаждықтарды қанағаттандыру үшін өндірілетін және барлығының тағдырына бақылай алатын – бұл күресуге тұрарлық мақсат. Даялдың 1907 жылы "The Indian Sociologist" басып шығарғаны үшін түрмеге қамалған Гай Алдредтен үлкен әсер алғаны белгілі. Анархо-коммунист Алдред осы ынтымақтастықтың себебі оның сөз бостандығын жақтауы екенін, ұлтшылдық Британ Үндістанында немесе басқа жерде жұмысшы класына көмектеседі деп ойламайтынын атап өтті.
In Ireland in the 1790s we had a mass republican movement influenced by the American and then the French revolutions. That movement included those who favored a radical leveling agenda as well as the democratic agenda of mainstream republicans. Edward Fitzgerald, the military planner of the rising was one such proponent. But it also contained those like Wolfe Tone who saw an independent Ireland as opening up its own colonies in the Caribbean. In the north Henry Joy McDonald had to remove the existing United Irish leadership paralyzed by fear of the mob seizing property before the rising there could get underway, weeks after it had begun in the south. After its defeat and before his execution he warned future republicans to beware that "the rich always betray the poor." [ ] This process was mirrored in republican movements elsewhere. Left republicans would build real popular struggle but then be confronted with the need to preserve national unity in the face of the wealthy republicans whose funds were often needed for arms backing off because they feared for their privilege. And this is where we find the roots of the early anarchist movement. [ ] So in terms of historical development anarchism and republicanism have a lot in common, in fact anarchism is arguably an offshoot of republicanism, an offshoot that emerged for the first time in the 1860s but has emerged on other occasions since then including in 1970s Ireland where some of those leaving the official republican movement became anarchists while other anarchists were joining both provisional and official republican movements. According to this analysis, anarchism is the successor to left wing nationalism, a working class movement working to achieve the liberation that the republican movements that toppled the worlds monarchies in the last two centuries promised, albeit never delivered. According to the WSM, although the ideas of anarchism are fundamentally different from those of nationalism, it is still possible to learn from nationalist movements by studying the working class elements of those movements that demanded more than the bourgeoisie leadership was willing or able to deliver. In "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism", Irish anarchist Andrew Flood wrote:
<blockquote>Anarchists are not nationalists, in fact we are completely against nationalism. We don't worry about where your granny was born, whether you can speak Irish or if you drink a green milkshake in McDonalds on St Patrick's Day. But this doesn't mean we can ignore nations. They do exist; and some nationalities are picked on, discriminated against because of their nationality. Irish history bears a lot of witness to this. The Kurds, Native Americans, Chechins, and many more have suffered also – and to an amazingly barbaric degree. National oppression is wrong. It divides working class people, causes terrible suffering and strengthens the hand of the ruling class. Our opposition to this makes us anti imperialists. [ ] So fight national oppression but look beyond nationalism. We can do a lot better. Changing the world for the better will be a hard struggle so we should make sure that we look for the best possible society to live in. We look forward to a world without borders, where the great majority of people have as much right to freely move about as the idle rich do today. A worldwide federation of free peoples – classless and stateless – where we produce to satisfy needs and all have control over our destinies – that's a goal worth struggling for. Dayal was particularly influenced by Guy Aldred, who was jailed for printing The Indian Sociologist in 1907. An anarcho communist, Aldred was careful to point out that this solidarity arose because he was an advocate of free speech and not because he felt that nationalism would help the working class in British India or elsewhere.
Испания
Испаниядағы Азамат соғысы кезінде испандық анархистер мен баск ұлтшылдары Франкошыл ұлтшылдарға қарсы бірігіп күресті. Анархист Феликс Ликиняно фашизмге қарсы тіпті француз қарсыласы ретінде де күресті. Федерико Крутвигпен бірге Ликиняно баск ұлтшылдығы мен анархизмді біріктіруге тырысты. Францияда Ликиняно Еуцко Газтедидің наразы мүшелерімен танысып, олар үшін балта мен жыланнан тұратын белгіні және жаңа революциялық қарулы ұйым ETA қабылдаған «Bietan jarrai» ұранын жасады.
Украина
Классикалық анархистік теорияда антимемлекеттікшілдік ұлттық мәселенің шешімі ретінде ұсынылды, мемлекет болмаған жағдайда "буржуазия жұмысшыларды ұлтшылдығын пайдаланып қанау мүмкіндігінен айырылады" және мемлекетті жою бір ұлттың екінші ұлтты қанауына есте жол береді деп есептелді. Сондықтан Ресей империясындағы көптеген классикалық анархистер ұлтшылдықты толығымен қабылдамады, бірақ аздағы бөлігі ұлттық мәселеге назар аударды, Максим Раевский мен Петр Кропоткин поляктардың, грузиннің және еврейлердің, сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдерінің ұлттық азаттығын қолдады. 1905 жылғы революция басталғанда Украинадағы анархистік қызмет көбінесе орыс тілінде сөйлейтін қалалық орталықтармен шектелді, ал анархистік қозғалыс тілдік және мәдени тұрғысынан орыс сипатын алды. Украиналық еврейлер анархистік қозғалыста маңызды күшке ие болғанымен, этникалық украиндықтардың анархистік қозғалысқа қатысуы өте шектеулі болды, осы кезеңде украин тілінде анархистік басылымдар жарық көргені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Анархистік қызметке белсенділік танытқан жерлердің тек төрттен бірінде ғана ұлттық сана болды, олардың барлығы Солтүстік Украинадағы шағын қалалар еді. Брест-Литовск келісімі бекітілгеннен кейін украин шаруалары консервативті Гетмандыққа және Орталық державалардың басқыншы күштеріне қарсы көтеріліске шықты. Украина директориясы солтүстік-батыстағы көтеріліске жетекшілік етті, ал Нестор Махно оңтүстік даласында партизан соғысын жүргізді. Екі күштің арасында одақ құруға жасалған әрекеттерге қарамастан, Махно украин ұлттық мемлекетін құруға тырысқан "контрреволюционерлермен" ынтымақтастықтан мүжілді. Украинаның тәуелсіздік соғысы кезінде украин анархистері интернационализмді ұстанды және орыс тіліндегі газеттерінде украин ұлтшылдығын айыптады. Украиналық ұлтшыл Никифор Григоров большевиктерге қарсы көтеріліс ұйымдастырғанда, Махновшылар оны антисемитизмі мен араздық тудыратын саясаты үшін дереу айыптады. Тарихшы Фрэнк Сисиннің сөзіне сәйкес, "анархистік қозғалыстың барлығы украин ұлтшылдығына қарсы болды". Украин ұлтшылдары мен анархистер арасындағы ынтымақтастыққа бір ғана қысқа мерзімді мысал 1919 жылдың қыркүйегінде болды, ол кезде украиндық Січ атқыштары Деникиннің шабуылынан шегінуге мәжбүр болған жараланған Махновшылар тобын қабылдады. Төрт күннен кейін Махновшылар Петлюраны Ақ қозғалыстың агенты деп айыптады және Петлюристер Махноның "Григоровпен істегеніндей Петлюрамен де есептесетінінен" қорқыныш білдірді. Украин ұлтшылдығына қарсы болғанына қарамастан, украин анархистері украин ұлты мен мәдениетін мойындағандықтан "антиукраиндық" емес еді. 1919 жылдың қазанында Оңтүстік Ресейде украин тілін мектептерде пайдалануға тыйым салынғанда, Махновщинаның "Мәдени-ағарту бөлімі" халықтың жергілікті тілінде білім алуын жариялады, бұл шешімді халық өз еркімен қабылдауы керек еді. Осы жағдай Махновшыларды Украинаның өзіне тән мәселелерін қамтитын украин тіліндегі газет шығаруға итермеледі. Аздаған украин зиялыларының, олардың ішінде Халина Кузьменконың бастамасымен Махновщина украин тілін үгіт және білім беру қызметінде көбірек қолдана бастады, бұл Махновшылар қозғалысының украиндануына әкелді. Кузьменко тіпті Махновшыларды украин ұлтшылдығына көндіруге тырысты, бірақ бұл науқан Махноны өлтіруге жасалған ұлтшылдардың жоспары ашылғаннан кейін тоқтатылды. Дегенмен, украин мәдени қызметі мен Махновщинаның украиндануы тоқтамай жалғасты. Қозғалыстың украиндануы күшейгеніне қарамастан, қозғалыстың негізгі құрамы әлі де орыс және еврей анархистерінен тұрды, олар интернационалистік және антиұлттық идеологияны қолдады. Кеңес тарихшысы Михаил Кубаниннің мәлімдемесіне сәйкес, Махновшылар қатарындағы идеологиялық анархистердің саны соғыстың соңғы кезеңінде едәуір азайды, ал Набат 1920 жылдың қарашасына қарай Махновшылардан бөлініп кетті. Бірақ оның Махновшылар мен Петлюристердің "келісімге келуі, шабуылға қарсы келісім және кеңестерге қарсы бірлескен әрекеттер жасауы" туралы мәлімдемесі оның өзінің деректерімен қайшы болды, онда екі қарсыласты лагерь арасында "ресми байланыс жоқ" екені және "кейбір кездейсоқ кездесулердің" аз ғана мысалдары келтірілді. 1920 жылы бұрынғы Петлюристердің Махновшыларға қосылуы болды, бұл олардың қатарына көбірек украин ұлтшылдарының енуіне әкелді, бірақ Махно олардың ықпалына қарсы тұруға тырысты, өйткені Махновшылар командасы әлі де ұлтшылдыққа қарсы болды. Бұрынғы Махновшылар украин ұлтшылдары мен анархистердің арасындағы одақты соғыстың соңындағы Ресей шабуылының нәтижесінде туындаған отырысқылықтың салдары деп қарады, ұлтшылдық сезімнің біртіндеп артуының нәтижесі емес. Украин ұлттық санасының қалыптасуы Гетмандыққа қарсы тәуелсіздік соғысының нәтижесі болғанымен, украин анархистік қозғалысы тек Кеңес-украин соғысындағы большевиктердің жеңілісінен кейін ұлттық сананы дамыта бастады, соғыс барысында ұлттық мәселеге көп көңіл бөлмеді. Париждік эмиграцияда Нестор Махно кеңестік коренизация саясатына қарсылық ретінде украин ұлттық азаттығының анархистік теориясын жасауға кірісті. Өзі орыс тілінде сөйлейтін украин, орыс анархистік қозғалысына терең қатысқан Махно соғыс кезінде украин ұлттық жаңаруына қызығушылық танытпады, себебі ол анархистік ұстанымға сәйкес ұлтшылдыққа қарсы болды. Бірақ 1920 жылдары украин ұлтшылдығының күшеюінен кейін ұлттық мәселе украин саяси аймағының кең ауқырына енді, тіпті анархистердің арасында да, Махно эсселерінде және Dielo Truda беттерінде осы мәселеге көп көңіл бөлді.
Қара анархизм
Қара анархизм мемлекеттің болуына және түрлі терілі адамдардың бағындырылуы мен үстемдігіне қарсы тұрады, қоғамның иерархиялық емес ұйымына ұмтылады. Қара анархистер капитализм мен ақ үстемдігімен қатар мемлекетті де жоюды көздейді. Теориялық тұрғыдан Ашанти Алстон, Лоренцо Комбоа Эрвин, Куаси Балагон, Қара пантералар партиясының көптеген бұрынғы мүшелері және Мартин Состре есімдері аталады. Қара анархизм нәсілдік мәселелерде классикалық анархистік қозғалысты қабылдамайды. Қара анархистер классикалық анархистік дәстүр ұсынған Ағарту дәуірінің жалпыламалыққа негізделген нәсілшілдікке қарсы тұжырымдамасын сынға алып, оның расизмге қарсы күреске жеткіліксіз екенін және заң жүзіндегі теңдік туралы жариялау арқылы нақты теңсіздіктерді жасыратынын айтады. Педро Рибейро анархистік қозғалыстың барлық түрін сынға алып: «Бұл – халықпен байланыс құра алмайтын ақ, ұсақ буржуазиялық анархизм. Қара адам ретінде, маған анархизм қызығушылық тудырмайды. Мен жеке басыңның, өзімшілдігіңнің, тек өзің мен ақ достарыңның еркіндігіне қызығушылық танытпаймын. Мен өз халқымның азаттығын ғана қалаймын», – дейді. Қара анархистер азаматтық құқықтар қозғалысы мен Қара пантералар партиясының ықпалында, өздерінің ерекшелігін көрсететін және өздерінің ерекше жағдайларына бейімделген қозғалысты құруға тырысады. Алайда, бұрынғы иерархиялық ұйымдарға негізделген қара белсенділігінен өзгеше, қара анархизм мұндай әдістемені қабылдамайды және қарым-қатынас пен ынтымақтастық арқылы органикалық дамуды қолдайды. Осы арқылы капитализмді, нәсілшілдік үстемдікті және мемлекетті жоятын экономикалық және мәдени революцияны іске асыруды көздейді. @narchist Panther Zine журналында Алстон былай деп жазды:
«Пантера анархизмі» «жалпыға ортақ сана» деп қабылданып келген ескі ұлтшылдық және революциялық түсініктерге қарсы тұруға дайын, құлшынып және қабілетті. Сондай-ақ ол өміріміздегі және қозғалыстағы жалғандықтарға қарсы тұрады, олар бізді өмірдің рақатын сезінуге, әртүрлілікке, нақты өзін-өзі анықтауға және Вавилондық шошқа билігіне қарсы көп қырлы қарсылыққа негізделген нағыз қозғалысты құрудан тоқтатады. Бұл шошқа билігі біздің «басымызда», қарым-қатынастарымызда, сондай-ақ біздің мәңгілік үстемдігімізге мүдделі институттарда бар.
Panther anarchism is ready, willing and able to challenge old nationalist and revolutionary notions that have been accepted as 'common sense.' It also challenges the bullshit in our lives and in the so called movement that holds us back from building a genuine movement based on the enjoyment of life, diversity, practical self determination and multi faceted resistance to the Babylonian Pigocracy. This Pigocracy is in our 'heads,' our relationships as well as in the institutions that have a vested interest in our eternal domination.
Тәуелсіздік анархизмі
Тәуелсіздік анархизмі (кейде анархо-независимость деп те аталады) ұлттық азаттық қозғалыстарының белгілі бір аспектілерін, либертариандық социализм негізіндегі иерархиялық институттарға қарсылықпен біріктіруге тырысады. Егер белгілі бір ұлт немесе халық өзіне тән тілі, мәдениеті және өзіндік санасы болса, тәуелсіздік анархистері ұлтшылдармен келіседі – мұндай ұлттың өзін-өзі анықтауға құқығы бар. Мемлекеттік ұлтшылдар ұлттық мәселелерді жаңа мемлекеттер құру арқылы шешуді жақтаса, тәуелсіздік анархистері мемлекетсіз өзін-өзі басқаруды қолдайды және федерализм, өзара көмек және анархистік экономика сияқты анархистік қоғамдық принциптерге берілгендік танытады. Бұл қозғалысты қолдаушылардың кейбіреуі оның позициясын тактикалық деп санайды, себебі сепаратизм мен өзін-өзі ұйымдастыру мемлекеттік билікке қарсы күресте тиімді стратегия болып табылады. Тәуелсіздік анархизмі ұлттық мәселелерді, ең алдымен, теңдік тұрғысынан қарастырады және барлық халықтардың мәдени автономияға, тілдік құқықтарға және т.б. ие болуын жақтайды. Осындай ұстанымдарға негізделген тәуелсіздік анархизмі расизмге, ксенофобияға, ұлттық жоғары тұруға және кез келген оқшалануға күшті қарсылық білдіреді, орнына интернационализм мен халықтар арасындағы ынтымақтастықты ұсынады. Тәуелсіздік анархистері мәдениеттердегі біртектілікке де қарсы тұрады, әртүрлілікті басты принцип деп санайды. Бұл бағыттың өкілдері өз ұстанымдарын расизмге қарсы күрес (постколониалды анархизм), таптық күрес (анархокоммунизм және анархосиндикализм), экология (жасыл анархизм), феминизм (анарха-феминизм) және ЛГБТ азаттығы (куир анархизм) негізінде де құруы мүмкін.
Колониалды кезеңнен кейінгі анархизм
Постколониалды анархизм – анархистік қозғалыстың ішіндегі салыстырмалы түрде жаңа бағыт. Атауы Роджер Уайттың эссесінен алынған, ол Jailbreak Press баспасының негізін қалаушылардың бірі және Солтүстік Америкадағы Анархисттік Түсті Халықтар (APOC) айналымындағы белсенді. Постколониалды анархизм – қазіргі анархистік қозғалыстың әртүрлі аспектілерін және бағыттарын біріктіріп, оларды нақты империализмге қарсы тұрғыда қайта қарастыруға жасалған әрекет. Дәстүрлі анархизм индустрияланған Батыс Еуропа елдеріндегі пролетариаттың күресінен туындаған қозғалыс және тарихты осы көзқараспен қарастырса, постколониалды анархизм таптық күрес, өзара көмек және әлеуметтік иерархияға қарсылық, сондай-ақ бүкіл әлемдегі отарланған халықтардың көзқарасынан қауымдық деңгейдегі өзін-өзі анықтау, басқару және ұйымдастыруды қолдайтын ұстанымдарды қарастырады. Осылайша, постколониалды анархизм қалыптасқан анархистік қозғалыстың еңбегін жоққа шығаруға тырыспайды, керісінше, бірегей және маңызды перспективаны қосуға ұмтылады. Бұл бағытқа солшыл ұлтшылдықтың мемлекетке қарсы формалары, APOC және жергілікті халықтар идеологиясы (индейцизм) және басқа да көздер күшті әсер етеді.