Павел Хаас – чех композиторы, Холокост құрбаны. Леош Яначек мектебінің өкілі, халық және джаз музыкасын пайдаланды. Әндер мен струнный квартеттерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моравиялық еврей композиторы Павел Хаас (21 маусым 1899 – 17 қазан 1944) – Холокост кезінде қаза тапқан чех композиторы. Ол Леош Яначек композиторлық мектебінің жақтаушысы болды, сондай-ақ халық музыкасы мен джаз элементтерін пайдаланды. Оның шығармалары көп емес болғанымен, әсіресе ән циклдері мен скрипкалық квартеттерімен көзге түседі.
Moravian Jewish composer
Pavel Haas (21 June 189917 October 1944) was a Czech composer who was murdered during the Holocaust. He was an exponent of Leoš Janáček's school of composition, and also utilized elements of folk music and jazz. Although his output was not large, he is notable particularly for his song cycles and string quartets.
Соғысқа дейінгі кезең
Хаас Брно қаласында моравиялық еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Зикмунд, кәсібі бойынша аяқ киім жасаушы, Моравия аймағынан шыққан, ал анасы Ольга (құрметті әкесінің тегі Эпштейн) Одессада туған. Оның ағасы, Хьюго Хаас (1901–1968), соғыстар аралығындағы Чехословакиядағы танымал актер болған. Жеке түрде фортепиано оқығаннан кейін Хаас 14 жасында формалды музыкалық білімін бастады және 1919 жылдан 1921 жылға дейін Брно консерваториясында Ян Кунц және Вилем Петржалка басшылығымен композицияны оқыды. Одан кейін екі жыл бойы белгілі чех композиторы Леош Яначектың шеберлік класында оқыды. Яначек Хаас үшін ең ықпалды ұстаз болды, ал Хаас өз кезегінде Яначек үшін ең жақсы оқушы болды. 1935 жылы ол орыс тіл білімі маманы Роман Якобсонның бұрынғы әйелі Соня Якобсонға үйленді. Хаас өмірінің қалған бөлігінде 50-ден астам шығарма жазды, олардың тек 18-іне ғана композитордың өзі сыншылдықпен қарап, опус нөмірін берді. Әкесінің бизнесінде жұмыс істеп жүріп, ол түрлі музыкалық шығармалар жазды, оның ішінде симфониялық және хорлық шығармалар, лирикалық өлеңдер, камералық музыка және кино мен театрға арналған ноталар. Оның "Шарлатан" операсы 1938 жылдың сәуір айында Брнода тұңғыш рет қойылды және зор құрметке ие болды. Ол опера үшін Сметана қорының сыйлығын алды (оны Витезслава Капраловамен бөлісті, ол өзінің әскери симфониясы үшін сыйлық алған).
Haas was born in Brno, into a Moravian Jewish family. His father, Zikmund, a shoemaker by trade, was from the Moravian region, while his mother, Olga (née Epstein), was born in Odesa. His brother, Hugo Haas (1901–1968), was a popular actor in interwar Czechoslovakia. After studying piano privately, Haas began his more formal musical education at the age of 14 and studied composition at the Brno Conservatory from 1919 to 1921 under Jan Kunc and Vilém Petrželka. This was followed by two years of study in the master class of the noted Czech composer Leoš Janáček. Janáček was by far Haas's most influential teacher, and Haas, in turn, proved to be Janáček's best student. In 1935, he married Soňa Jakobson, the former wife of Russian linguist Roman Jakobson. Of the more than 50 works Haas wrote during the rest of his life, only 18 were given opus numbers by the self critical composer. While still working in his father's business, he wrote musical works of all kinds, including symphonic and choral works, lieder, chamber music, and scores for cinema and theatre. His opera, Šarlatán (The Charlatan), was first performed in Brno to sincere acclaim in April 1938. He received the Smetana Foundation award for the opera (sharing the award with Vítězslava Kaprálová who received it for her Military Sinfonietta).
Соғыс
1941 жылы Хаас Терезиенштадт концлагеріне (Терезин) депортацияланды. Ол сол жердегі моравиялық еврей композиторларының бірі болды, олардың ішінде Виктор Ульман, Гидеон Клейн және Ханс Краса да бар еді. Ол тұтқындалғанға дейін әйелі Сонядан ресми түрде ажырасып, осылайша оның және кішкентай қызы Ольганың осындай тағдырға ұшырамауына тырысты. 1938 жылы үмітсіздікке шағылысып, ол әйелінің Нью-Джерсидегі туыстарына, сондай-ақ Нью-Йорктегі Фрэнк Рыбкаға, Яначектің бұрынғы шәкіртіне хат жазды. Американдықтар Хаасқа елден шығуға көмектесуге тырысты, бірақ бұл тырабынан кеш қалды. Терезиенштадтқа келгеннен кейін ол қатты депрессияға түсті және Гидеон Клейн оны композицияға қайта оралдыруға көндірді. Хаас лагерьде кем дегенде сегіз шығарма жазды, олардың тек бірнешеуі ғана сақталған. Олардың ішінде баритон мен фортепианоға арналған қытай поэзиясына арналған төрт ән, ерлер хоры үшін "Ал с'фод" (оның еврей тіліндегі тұңғыш және жалғыз шығармасы), және чех дирижері Карел Анчерлдің жетекшілігімен Терезиенштадтта тұсаукесерленген Струнный оркестрге арналған этюд – бүгінде Хаас ең танымал шығармасы. Оркестрлік партиялар Анчерл Терезиенштадт азат етілгеннен кейін табылған, ал ноталар қайта жаңғыртылды. 1944 жылы нацистер Қызыл Крест келер алдында Терезиенштадтты қайта жаңғыртты, содан кейін режиссер Курт Геррон лагерь командирі Карл Рамның мәжбүрлеуімен "Фюрер еврейлерге қала сыйлады" атты үгіт фильмін түсірді. Фильмде Терезиенштадтта балалар Ханс Красаның "Брундибар" операсын орындап жатқанын, ал Хаас Карел Анчерлдің жетекшілігімен өткен этюдтің орындалуынан кейін иіліп жатқанын көруге болады. Үгіт жобасы аяқталғаннан кейін нацистер 18 000 тұтқынды, олардың ішінде Хаас пен "Брундибарда" ән салған балаларды Аушвиц-Биркенауға жіберді, онда олар газ камераларында қаза болды. Карел Анчерлдің куәлігіне сәйкес, Хаас Аушвицке келгеннен кейін оның жанында тұрды. Доктор Менгеле Анчерлді газ камерасына жіберуге асығып, бірақ әлсіз Хаас жөтелдеп, сондықтан өлім жазасы оған тағайындалды. Соғыстан кейін Анчерл Хаас ағасы Хьюгомен кездесіп, оқиғаны айтты.
In 1941, Haas was deported to the Theresienstadt concentration camp (Terezín). He was one of several Moravian Jewish composers there, including Viktor Ullmann, Gideon Klein and Hans Krása. Prior to his arrest, he had officially divorced his wife Soňa in order that she and their young daughter, Olga, would not suffer a similar fate. In 1938, in desperation, he wrote to relatives of his wife in New Jersey, and also to Frank Rybka in New York, who was a former student of Janáček. An attempt was launched by these Americans to help Haas secure passage, but this came too late to help. On his arrival at Theresienstadt, he became very depressed and had to be coaxed into composition by Gideon Klein. Haas wrote at least eight compositions in the camp, only a few of which have survived. They include a set of Four Songs on Chinese Poetry for baritone and piano, a work for men's choir titled "Al s'fod" (his first and only work in Hebrew), and the Study for String Orchestra which was premiered in Theresienstadt under the Czech conductor Karel Ančerl and is probably Haas's best known work today. The orchestral parts were found by Ančerl after the liberation of Theresienstadt and the score was reconstructed. In 1944 the Nazis remodeled Theresienstadt just before a visit from the Red Cross, and a propaganda film, Der Führer schenkt den Juden eine Stadt (The Führer Gives the Jews a City), was made by director Kurt Gerron, under the coercion of the camp commandant, Karl Rahm. In the film, Theresienstadt, children are seen singing Hans Krása's opera, Brundibár, and Haas can be seen taking a bow after a performance, conducted by Karel Ančerl, of his Study for Strings. When the propaganda project was over, the Nazis transferred 18,000 prisoners, including Haas and the children who had sung in Brundibár, to Auschwitz Birkenau, where they were murdered in the gas chambers. According to the testimony of Karel Ančerl, Haas stood next to him after their arrival at Auschwitz. Doctor Mengele was about to send Ančerl to the gas chamber first, but the weakened Haas began to cough, so the death sentence was chosen for him instead. After the war Ančerl met with Haas's brother Hugo and told him the story.
Соғыстан кейінгі
Хаастың Терезиенштадтқа жер аударылғанға дейін бастаған ірі симфониясы аяқталмаған күйде қалды, бірақ қолжетімді материал 1994 жылы Зденек Зухармен оркестрленді. Богемия және Моравия тамырларынан бастау алған Хаас музыкасы кейде еврей мелодияларымен сәнделеді. Алекс Росс ХХ ғасырдағы классикалық музыка тарихында, "Қалғандары – шу: ХХ ғасырды тыңдау" еңбегінде Хаасты "тыйымсалмаған, бірақ сөзді шешен оқушысы" деп сипаттаған.
Haas's large scale symphony, which he began prior to his deportation to Theresienstadt, remained unfinished, but the extant material was orchestrated by Zdeněk Zouhar in 1994. Haas's music, stemming from Bohemian and Moravian roots, is sometimes tinted by Hebrew melody. Haas has been described as "a reserved but eloquent student of Janáček" by Alex Ross in his history of classical music in the 20th century, The Rest is Noise: Listening to the Twentieth Century.
Хаас әдебиетте
Хаас Дэвид Хертердің "Бірінші республика" трилогиясының орталық кейіпкері, оған "Өсіп кеткен жол", "Жарқын тереңдіктер" және "Жоғалып кеткен" романдары кіреді. Хаас Саймон Мауэрдің "Шыны бөлме" романында есімдерін табасыз.
Haas is a central character in David Herter's First Republic trilogy, comprising the novels On the Overgrown Path, The Luminous Depths and One Who Disappeared. Haas is mentioned in Simon Mawer's The Glass Room.