Сахараны зерттеген француз саяхатшысы Анри Дюверие

Кіріспе

Француз саяхатшысы және географы Анри Дювейер (1840 жылдың 28 ақпаны – 1892 жылдың 25 сәуірі) – Сахараны зерттеуімен белгілі француз саяхатшысы және географы.

Өмір

Дювейер Париж қаласында, танымал драматург Шарль Дювейердің (1803–1866) және оның ағылшын әйелі Эллен Клэр Денидің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Шарль Дювейер Анри де Сен-Симон бастаған утопиялық философиялық қозғалыстың жақтасы болды. 1857 және 1858 жылдары Дювейер бірнеше ай Лондонда өткізді, онда ол батыс Судандағы саяхаттары туралы есеп дайындап жатқан Генрих Бартпен кездесті. 1857 жылы Дювейер Альжирдің маңындағы Кандуридегі Огуст Варньенің үйінде қонақ болды, онда ол Оскар Маккартимен танысты. 1857 жылдың 8 наурызында Дювейер мен Маккарти Лагуатқа бес апталық сапарға шықты. Дювейер осы сапарда кездескен туарегтерге қызығушылық танытты және келесі жылы Берлин шығыс қоғамына туарегтердің әдет-ғұрыптары туралы баяндама жасады. Кейін Дювейер Туатқа жетуге талпыныс жасады, бірақ Эль-Голеада туарегтер оны тоқтатты. Дювейер 1859 жылдың мамырында кетіп, шаршап-шалдыққан күйі 1861 жылдың 5 желтоқсанында Варньенің үйіне оралды. 1864 жылы Францияға оралғаннан кейін екі жыл өткен соң, ол «Сахараны зерттеу: солтүстік туарегтері» (Exploration du Sahara: les Touaregs du nord) атты еңбегін жариялады және осы еңбегі үшін Париж географиялық қоғамының алтын медалін алды. 1870 жылғы Франко-прусс соғысында ол немістерге тұтқынға түсті. Бостандыққа шыққаннан кейін Дювейер Сахарада бірнеше сапар жасады, Атлас тауларының оңтүстігіндегі аймақтар туралы білімін кеңейтіп, Марокконың шығыс шекарасынан Туниске дейін зерттеді. Ол сондай-ақ Алжир және Тунис шоттарын зерттеді, Триполидің батыс бөлігінің ішкі аймандарын аралады. Дювейер туарег халқының әдет-ғұрыптары мен тіліне, сондай-ақ сенусилер ұйымына ерекше назар бөлді, ол бірнеше ай бойы олармен бірге өмір сүрді. 1881 жылы ол «Тунис» және 1884 жылы «Сиди Мохаммед бен Али Сенуси және оның 1300 жылғы Гежридегі географиялық иелігі» атты кітаптарын жариялады. Дювейерге 1880–1881 жылдардағы Флэттер экспедициясының трагедиясы кері әсер етті, ол аймақтағы Транссахара темір жолы және әскери кеңею жобасына нүкте қойды. Туарегтерді түйе теміржол өткелдерінде жұмыс істейтін желілік қызметкерлерге айналдыру арманымен жүргендер көңілі қалғандары үшін Дювейерді кінәлады. Дювейердің жалғыз қатесі – туарегтерді бүркемелі, тюрбан таққан ортағасырлық паладиндер деп сипаттағандығы болды. Бірақ зерттеуші өзінің келінінің ерте қайтысына қатты қайғырды және дау-дамайдан ашуланып, 1892 жылы өзін-өзі өлтірді.

Duveyrier was born in Paris, the eldest child of Charles Duveyrier (1803–1866), a well known dramatist, and his English wife Ellen Claire née Denie. Charles Duveyrier was a follower of the utopian philosophical movement started by Henri de Saint Simon. In 1857 and 1858, Duveyrier spent some months in London, where he met Heinrich Barth, then preparing an account of his travels in the western Sudan. Duveyrier was Auguste Warnier's guest in 1857 at his home in Kandouri, a suburb of Algiers, where he met Oscar MacCarthy. On 8 March 1857 Duveyrier and MacCarthy left on a five week trip to Laghouat and back. Duveyrier was fascinated by the Tuaregs he met on this trip and the next year gave an account of Tuareg customs to the Berlin Oriental Society. Later Duveyrier made an unsuccessful attempt to reach Tuat, which was stopped by the Tuaregs at El Goléa. Duveyrier left in May 1859 and after an exhausting journey returned to Warnier's house on 5 December 1861, emaciated and delirious with fever. In 1864, two years after returning to France, he published Exploration du Sahara: les Touareg du nord (Exploration of the Sahara: Tuaregs of the North), for which he received the gold medal of the Paris Geographical Society. In the Franco Prussian War of 1870 he was taken prisoner by the Germans. After his release he made several further journeys in the Sahara, adding considerably to the knowledge of the regions immediately south of the Atlas Mountains, from the eastern confines of Morocco to Tunisia. He also examined the Algerian and Tunisian chotts and explored the interior of western Tripoli. Duveyrier devoted special attention to the customs and speech of the Tuareg people, with whom he lived for months at a time, and to the organization of the Senussi. In 1881 he published La Tunisie, and in 1884 La confrérie musulmane de Sîdî Mohammed ben Alî Senoûsi et son domaine géographique en l'année 1300 de l'Hégire. Duveyrier was adversely affected by the tragedy that befell the Flatters Expedition of 1880–81 which put an end to the proposed Trans Sahara railway and military expansion in the region. Those who had dreamed of transforming the Tuareg into linemen for camel railway crossings blamed Duveyrier for their disappointment. Duveyrier's only error was in having described the Tuareg as veiled, turbaned medieval paladins; but the explorer was already shaken by the premature death of his fiancée, and embittered by the controversy, he committed suicide in 1892.