Пьер Кластр: Антрополог және мемлекетсіз қоғамдар зерттеушісі

Кіріспе

Француз антропологы және этнологы (1934–1977)

Пьер Кластрес (pjɛʁ klastʁ; 17 мамыр 1934 – 29 шілде 1977) – француз антропологы, этнографы және этнологы. Ол саяси антропология саласындағы еңбектерімен, Парагвайдағы гуаяки тайпасы арасындағы зерттеулерімен және мемлекетсіз қоғамдар теориясымен танымал. Батыс қоғамдарының иерархиялық құрылысына балама іздеген анархист ретінде, ол негізінен Американың жергілікті халықтарын зерттеді, онда билік мәжбүрлеуші күш ретінде қарастырылмады және басшылардың билігі шектеулі болды. Әдебиет және философия саласындағы білімімен Кластрес 1950-ші жылдары Клод Леви-Стросс және Альфред Метро басшылығымен антропологияны оқуға кірісті. 1963-1974 жылдар аралығында ол гуарани, чулупи және яномами тайпаларын зерттеу үшін Оңтүстік Америкаға бес рет сапар шекті. Кластрес көбінесе мақалалар мен эсселер жариялады, бірақ ерте қайтыс болғандықтан, оның жұмысы толыққанды аяқталмай, шашыраңқы қалды. Оның ең танымал еңбегі – «Қоғам мемлекетке қарсы» (1974) атты мақалалар жинағы, сонымен қатар оның библиографиясына «Гуаяки үндістерінің хроникасы» (1972), «Le Grand Parler» (1974) және «Зорлық-зомбылық археологиясы» (1980) кіреді.

Өмір және мансап

Кластрес 1934 жылғы 17 мамырда Парижде дүниеге келген. Ол Сорбонна университетінде оқып, 1957 жылы әдебиет саласындағы лиценциатты, ал келесі жылы философия саласындағы жоғары білікті маман дипломын алған. 1956 жылдан бастап Клод Леви-Стросс шәкірті ретінде антропология саласында жұмыс істеді, ал 1960 жылдары Француз Ұлттық Ғылыми Зерттеулер Орталығының Әлеуметтік Антропология зертханасында қызмет етті. 1959 жылы École pratique des hautes études (EPHE) -де Альфред Метроның студенті болды. Кластрестің алғашқы жарияланған мақаласы 1962 жылы жарық көрді, бұл Кластрес Метроның көмегімен Парагвайдағы Гуаяки қауымына сегіз айлық сапарға шығуға бір жыл бұрын болды. Гуаякиді зерттеуі Journal de la Société des Américanistes журналы үшін мақаланың негізі болды, сондай-ақ 1965 жылғы этнология бойынша докторлық диссертациясына – «Көшпелі тайпаның әлеуметтік өмірі: Парагвайдың Гуаяки үндістері», «Жақ және тоқпа», және оның алғашқы кітабы «Гуаяки үндістерінің тарихнамасы» (1972) үшін негіз болды. 1965 жылы Кластрес Парагвайға оралып, гуарани халқымен кездесті – осы кездесу оның «Ұлы сөйлеу» (1974) еңбегін жазуына әкелді. 1966 және 1968 жылдары Кластрес Парагвайдың Гран-Чако аймағына экспедициялар жасады, онда ол Чулупи халқының топтарын зерттеді. Осы тәжірибесі «Индейлерді күлдіретін нәрсе» және «Қайратты жауынгердің қайғысы» атты эсселерін жазуға пайда болды. Төртінші экспедициясында Кластрес Венесуэлаға сапар шегіп, 1970-1971 жылдары Яномами халқын бақылап, «Соңғы шекара» еңбегін жазды. 1974 жылы соңғы экспедициясы кезінде Парагвайдан Бразилияға көшіп келген гуаранилерді қысқаша аралады. 1971 жылы EPHE-нің бесінші бөлімінде лекция оқыды, ал 1975 жылдың қазанында Оңтүстік Американың жергілікті халықтарының діні мен қоғамдарын зерттеу директоры болып тағайындалды. Сол жылы Леви-Стросс теорияларына қатысты келіспеушіліктерге байланысты 1961 жылдан бері қызмет етіп келген Әлеуметтік Антропология зертханасының ғылыми қызметкері лауазымынан бас тартты. 1977 жылы ол «Libre» журналын құруға қатысты, оған Socialisme ou Barbarie ұйымының бұрынғы мүшелері Мигель Абенсур, Корнелиус Касториадис, Марсель Гауше, Клод Лефорт және Морис Лучани қосылды. Сол жылдың соңында Кластрес 29 шілдеде 43 жасында Габриак (Лозэр) қаласында автокөлік апатынан қаза тапты.

Clastres was born on 17 May 1934, in Paris, France. He studied at University of Sorbonne, obtaining a licence in Literature in 1957, and a Diplôme d'études supérieures spécialisées in Philosophy the following year. He began working in Anthropology after 1956 as a student of Claude Lévi Strauss, working at the Laboratory of Social Anthropology of the French National Centre for Scientific Research during the 1960s. He was also a student of Alfred Métraux at the École pratique des hautes études (EPHE) in 1959. Clastres's first published article was released in 1962, a year before Clastres went into an eight month trip to a Guayaki community in Paraguay with the help of Métraux. The Guayaki's study served as base to an article for Journal de la Société des Américanistes, to his 1965 doctoral thesis in ethnology—Social Life of a Nomadic Tribe: The Guayaki Indians of Paraguay—, to "The Bow and the Basket", as well as to his first book, Chronicle of the Guayaki Indians (1972). In 1965 Clastres returned to Paraguay and he met the Guaraní—this encounter led him to write Le Grand Parler (1974). In 1966 and 1968 Clastres went into expeditions to the Gran Chaco region of Paraguay, where he studied groups of Chulupi people. This experience was used to produce the essays What Makes Indians Laugh and Sorrows of the Savage Warrior. In his fourth expedition Clastres travelled to Venezuela, where he observed the Yanomami people from 1970 to 1971, and wrote The Last Frontier. He briefly visited the Guaraní which migrated from Paraguay to Brazil in his last expedition in 1974. In 1971 he became lecturer at the fifth section of the EPHE, and was promoted to director of studies of the religion and societies of South American Indigenous peoples in October 1975. That same year he left his office as researcher of the Laboratory of Social Anthropology—which he occupied since 1961—after conflicts over Lévi Strauss's theories. In 1977 he took in part in the establishment of the journal Libre alongside the former members of Socialisme ou Barbarie Miguel Abensour, Cornelius Castoriadis, Marcel Gauchet, Claude Lefort, and Maurice Luciani. Later that year, Clastres, aged 43, died in Gabriac, Lozère, on 29 July, in a car accident.

Гуаяки индейлерінің хроникасы

Кластердің алғашқы кітабы алғаш рет 1972 жылы Францияда Plon басылымымен «Chronique des indiens Guayaki: ce que que savent les Aché, chasseurs nomades du Paraguay» (Гуаяки үндістерінің хроникасы: Парагвайдың аше аңшы көшпелілерінің білімі) деген атпен жарық көрді. Ол Гуаякиге қызығушылық танытты, себебі олар туралы зерттеулер өте аз болды, өйткені Альфредо Стросснердің диктатурасы оларды аумақтық шектеулермен өмір сүруге мәжбүр етті және 1959 мен 1962 жылдар аралығында бейбіттендіру науқанын бастады. Кітапта автор Гуаяки мәдениетін олардың өмірлік циклына және «күнделікті тіршілік үшін күресіне» назар аудара отырып сипаттайды. Ол олардың салт-дәстүрлерін, неке, аңшылық, соғыс және өлім, сондай-ақ үндістерден басқа адамдармен және табиғатпен қарым-қатынастарын көрсетеді. 1976 жылы Пол Остер, сол кезде «атақсыз» болған, кітапты ағылшын тіліне аударды, бірақ ол Zone Books баспасында тек 1998 жылы жарық көрді. Остер бұл шығарманы Кластердің прозасына ғашы болғандықтан аударды, ол «бір поэттің темпераменті мен философтың терең ойлау қабілетін» біріктіргендей көрінді. Аустерді әдеби сапасы қызықтырса да, шығарма «романтикалық» деп сынға ұшырады. Антрополог Клиффорд Герц Кластердің «Руссолық примитивизм» көзқарасын ұстанғанын айтты, яғни «жабайылар» бізден түбегейлі өзгеше, бізден гөрі шынайы, моральдық тұрғыдан жоғары және тек бізден, біздің ашкөздігіміз бен қатыгездігімізден қорғауға мұқтаж. Бартоломей Дин Anthropology Today журналында жазған хатында: «Кластердің тарихқа немқұрайлылығы, риторикалық романтизмі және музейге айналдыруы, өкінішке орай, Гуаяки сияқты жергілікті халықтардың қазіргі кездегі қиындықтарын жасырады». Герц пен Динге қарсы Дейвид Рейнс Уоллес бұл «тынышсыздандыратын» шығарма екенін айтты, себебі ол «әдеби ортада қазір кең таралған примитивтік өмірге деген ностальгиялық көзқарас емес». Уоллес Кластердің Гуаякидің табиғатпен қарым-қатынасын «дұрыс түсінбеген болуы мүмкін» деп мәлімдеді, өйткені «Структуралист ретінде ол мәдениет пен табиғат арасындағы күшті қарама-қарсылықты көруге бейімделген». Алайда ол былай деп жазды: «Кластердің Гуаяки ойларын түсіндіруінің дұрыстығы қандай болмасын, оның жоғалған өмірлерін еске түсіруінің ерекше тартымдылығы бар, бұл бірінші кезде өте жат сезім тудыратын, орманды жалаңаш жүретін, бірақ сезімдерімен, тіпті ойлары мен әдеттерімен бізге ұқсайтын жабайы адамдарға деген өркениетті қызығушылығымыздан туындайтын тартымдылық». Anthropology Today журналында Джон Эббинк Кластердің кітабын жазған тарихи контексті түсіндіріп, «оларды белгілі бір мәдени құндылықтары мен ерекшеліктерімен «түпкілікті халықтар» ретінде таныстыру арқылы, олардың өмір сүруін және тарихи құқықтарын негіздеуге тырысты» деді. Эббинк сонымен қатар оның сын көзқарасы болмағаны туралы пікірмен келіспеді; Кластердің батыс қоғамы Гуаякиге әкелуі мүмкін проблемаларға назар аударғаны «оларды біздің бейнемізге сәйкес реформалау және әлеуметтік және экономикалық өмірдің біздің үлгілеріне жауап беруі керек деген мақтаншыл идеяға» қарсы.

Clastres's first book was originally published in France by Plon in 1972 under the title Chronique des indiens Guayaki: ce que que savent les Aché, chasseurs nomades du Paraguay (Chronicle of the Guayaki Indians: The Knowledge of the Aché Hunter Nomads of Paraguay). He was interested in Guayaki because there was little research on them since Alfredo Stroessner's dictatorship forced them to live under territorial restriction and launched a pacifying campaign between 1959 and 1962. In the book, the author describes Guayaki culture with a focus on their cycle of life and their "daily struggles for survival." He describes their mores on rites of passage, marriage, hunting, warfare, and death, as well as their relation with non Indian people and nature. In 1976 Paul Auster, then a "penniless unknown", translated the book into English but it was only published in 1998 by Zone Books. Auster translated the work because he was fascinated by Clastres's prose, which "seemed to combine a poet's temperament with a philosopher's depth of mind." Although its literary qualities have been what attracted Auster, the work has been criticized as "romantic". Anthropologist Clifford Geertz said Clastres had a "Rousseauian primitivism, the view that 'savages' are radically different from us, more authentic than us, morally superior to us, and need only to be protected, presumably by us, from our greed and cruelty." Bartholomew Dean, writing for the journal Anthropology Today, declared, "Clastres' ahistoricism, rhetorical romanticism, and museumification sadly obscures the ongoing challenges facing indigenous peoples like the Guayaki." In opposition to Geertz and Dean, David Rains Wallace said it was an "unsettling" work because it "is not quite the nostalgic view of primitive life that now prevails in literary circles." Wallace asserted Clastres's "might have misinterpreted" the Guayaki's relation with nature because "he was predisposed to see stronger oppositions between culture and nature" as a Structuralist. However, he wrote "Whatever the validity of Clastres' interpretation of Guayaki thought, his evocation of their lost lives has great charm, an attraction that arises automatically from our civilized fascination with wild people who seem so strange at first, dodging naked through the forest, but who prove to be so much like us in feelings if not in thought and habits." In Anthropology Today, Jon Abbink explained the historical context in which Clastres wrote the book and argued, "in presenting them as 'indigenes' with specific cultural values and identity, he has also tried to ground their presence and their historical rights". Abbink also refused the idea it had not a critical perspective; Clastres's focus on the problems Western society could bring to the Guayaki is against "the arrogant idea that they should be reformed in our image and respond to our models of social and economic life".

Қоғам мемлекетке қарсы

"Қоғам мемлекетке қарсы" ұғымын енгізген маңызды еңбегі саналатын Recherches d'anthropologie politique алғаш рет 1974 жылы Les Éditions de Minuit баспасында жарық көрді. Алайда, 1977 жылы Urizen Books баспасынан "Қоғам мемлекетке қарсы: көшбасшы қызметші ретінде және Американың индейлері арасындағы биліктің қолданылуы" деген атпен аударылғанда, бұл кітапқа көп көңіл бөлінбеді. 1989 жылы Zone Books оны Society Against the State: Essays in Political Anthropology деген атпен қайта жариялады. Кітапта он бір эссе жинағы бар: "Коперник және жабайылар", "Айырбас және билік: үнді басшылығының философиясы", "Тәуелсіздік және экзогамия", "Америкалық демография элементтері", "Жақ және себет", "Үндістерді не күлдіреді", "Сөз айту міндеті", "Жуңғалдағы пайғамбарлар", "Біреу көпсіз", "Примитивті қоғамдардағы азаптау" және тақырыптық мақала "Қоғам мемлекетке қарсы". "Айырбас және билік" алғаш рет 1962 жылы L'Homme журналында жарияланған. Сол журналда 1963 жылы "Тәуелсіздік және экзогамия", 1966 жылы "Жақ және себет", 1973 жылы "Америкалық индейлер демографиясының элементтері" және "Примитивті қоғамдардағы азаптау" жарияланды. "Үндістерді не күлдіреді" 1967 жылы Les Temps modernes журналында, ал "Коперник және жабайылар" 1969 жылы Critique журналында жарық көрді. "Жуңғалдағы пайғамбарлар" 1969 жылы, ал "Біреу көпсіз" 1972 жылы L'Éphémère журналында жарияланды. 1973 жылы "Сөз айту міндеті" Nouvelle Revue de Psychanalyse журналында жарық көрді.

Үлкен сөйлеуші

Францияда "Le Grand Parler. Мифтер мен Гуарани үндістерінің қасиетті әндері" деген атпен 1974 жылы Éditions du Seuil баспасында жарық көрді. Кітап ресми түрде ағылшын тіліне аударылмаған; Мойн оны "Ұлы сөйлеу: Гуарани үндістерінің мифтері мен қасиетті әндері" деп атайды, ал "Антропологтардың Рутледж сөздігі" – "Ауызша қазына: Гуарани үндістерінің мифтері мен қасиетті әндері" деп сипаттайды. Кластерс гуаранилермен байланыс орнату және этнографиялық материалдарын аудару үшін парагвайлық этнолог Леон Кадоганның көмегіне жүгінді. Кітапта олардың құдайларын құметтеу үшін қолданған мақтау әндеріндегі "әдемі сөздерге" ерекше назар аударылған.

Зорлық-зомбылықтың археологиясы

1980 жылы Францияда Éditions du Seuil баспасында жарық көрген «Recherches d'anthropologie politique» еңбегі алғаш рет 1994 жылы Semiotext(e) баспасымен ағылшын тіліне «Archeology of Violence» деген атпен аударылды. Кітапта Кластердің өлімінен бұрын жазған жұмысының тараулары – «Зорлық-зомбылық археологиясының» соңғы екі тарауы және Кластердің соңғы мақалалары жинақталған. Этноцид пен шаманизм, сондай-ақ «алғашқы» билік, экономика және соғыс туралы мақалаларды қамтитын кітап он екі эсседен тұрады: «Соңғы шекара», «Жабайы этнография», «Круиздің шыңы», «Этноцид туралы», «Оңтүстік Америка үндістерінің мифтері мен ритуалдары», «Адамгершілік қоғамдардағы билік», «Азаттық, бақытсыздық, айтылмаған», «Адамгершілік экономика», «Ағартушылыққа оралу», «Марксистер және олардың антропологиясы», «Зорлық-зомбылық археологиясы: Адамгершілік қоғамдардағы соғыс» және «Жабайы жауынгердің қайғысы». «Соңғы шекара» және «Круиздің шыңы» 1971 жылы «Les Temps modernes» журналында жарияланған. «Жабайы этнография» және «Этноцид туралы» мақалалары 1969 және 1974 жылдары «L'Homme» журналында жарық көрді. Фламмарионның «Мифология және діндер сөздігі» (1981) үшін Кластер «Оңтүстік Америка үндістерінің мифтері мен ритуалдары» деген мақала жазды. «Сұрақтар» журналы 1976 жылы «Адамгершілік қоғамдағы билік» атты мақаланы жариялады. «Азаттық, бақытсыздық, айтылмаған» Этьен де Ла Боэтидің «Ерікті құлдық туралы» еңбегінің 1976 жылғы ғылыми басылымы үшін жазылған. «Адамгершілік экономика» – Маршалл Салинстің «Тас дәуірі экономикасының» француз тіліндегі басылымына жазған Кластердің алғы сөзінің атауы. «Ағартушылыққа оралу» 1977 жылы «Revue Française de Science politique» журналында жарық көрді. «Зорлық-зомбылық археологиясы: Адамгершілік қоғамдардағы соғыс» және «Жабайы жауынгердің қайғысы» 1977 жылы «Libre» журналында, ал «Марксистер және олардың антропологиясы» 1978 жылы сол журналда жарияланды.

Структурализм, марксизм және анархизм

Бастапқыда Коммунистік студенттер одағының мүшесі және Socialisme ou Barbarie либертариандық социалистік тобының ықпалында болған Кластрес, Сталиндік режимнің күшеюінен кейін Коммунизмге көңілі толып, 1956 жылы Франция Коммунистік партиясынан шығып, жаңа тұжырым іздеді. Франсуа Доссе сөздерімен айтқанда, Кластрес және Леви-Стросс Структуралық антропологиясының басқа да жақтастары үшін «Хегельдік марксистік ойлаудың біртұтас картасынан қорғалған, сталиндік нұсқаулықтарда жіктелмеген қоғамдарды табу мәселесі болды». Бастапқыда Структурализмді қабылдағанмен, Абенсур «Кластрес Структуралист та, Марксист те емес» деп жазды. Сол сияқты, Эдуардо Вивейрос де Кастро «Мемлекетке қарсы қоғам» және «Зорлық-зомбылық археологиясы» еңбектерін «Марксизм де, Структурализм де емес аталатын виртуалды кітаптың тараулары» деп қарастыруға болатынын мәлімдеді. Вивейрос де Кастроның сөздерімен айтқанда, Кластрес үшін «экономикалық рационалдылықты басым ету және саяси ниеттілікті басу» мәселесі болды. Сэмюэл Мойн айтуынша, Кластердің «Алмасу және билік» атты алғашқы мақаласы «артықшылық құрылымдық элементтерді» көрсеткен, бірақ ол кейінгі эсселерінде одан бас тартты. «Марксистер және олардың антропологиясы» еңбегінде Кластрес миф және туыстық қатынастарға қатысты структуралистік көзқарасты сынға алды, себебі ол олардың пайда болатын орнын – қоғамды ескермеді. Оның пікірінше, структурализм үшін туыстық қатынас тек инцестке тыйым салу функциясын атқарады. «Бұл туыстық функция адамдардың жануарлар емес екенін түсіндіреді, [бірақ] примитивті адамның қандай екенін түсіндірмейді». Ол «туыстық байланыстардың белгілі бір функцияны орындайтынын, бастапқы қоғамға тән, яғни теңдерден тұратын, бөлінбеген қоғамды құрайтынын ескермейді: туыстық, қоғам, теңдік, тіпті соғыс» деп атап өтті. Мифтер туралы Кластрес былай деді: «Ритуал – миф пен қоғам арасындағы діни аралық. Бірақ структуралистік талдау үшін қиындық ырымдардың бір-біріне көрініс бермейтінінде. Оларды ой елегінен өткізу мүмкін емес. Осылайша, ырымнан шығыңыз, соған байланысты қоғамнан да шығыңыз». 1960 жылдардың соңында Структурализмнің дағдарысына тап болған кезде марксистік антропология оған балама ретінде пайда болды. Алайда, Кластрес оны сынға алды, себебі марксизм капиталистік қоғамдар контекстінде дамыды, ал антропологтар оны капиталистік емес қоғамдарды талдау үшін қолданды. Вивейрос де Кастроның пікірінше, Кластердің көзқарасы бойынша «тарихи материализм этноцентрикалық болды: ол өндірісті қоғамның шындығы және еңбекті адамның мәні деп қарастырды». Бірақ бұл примитивті қоғамдарға қатысты емес, себебі олар өмір сүру экономикасында өмір сүреді, онда олар экономикалық артық өнім өндіруге міндетті емес, тіпті оны өндіруден бас тартады. Марксистік экономикалық детерминизмге қарсы, Кластер үшін саясат – суперструктура емес, оның орнына sui generis, яғни өзінің ерекшелігіне ие болды, бұл американдық қоғамдарға билік пен мемлекеттік құрылымнан бас тартуға мүмкіндік берді. Структурализм мен Марксизмді де қабылдамай, Кластрес, Мойн сөздерімен айтқанда, «өзінің «саяси антропологиясын» структуралистік талдаудың ықтимал жалғасы немесе толықтыруы ретінде ұсынды». Кластердің билік және мемлекетке қатысты талдауларына сәйкес, бірнеше зерттеушілер оның «антропологиялық анархизмді» ұсынғанын немесе анархистік ықпалдарды көрсеткенін айтады.

Initially a member of the Union of Communist Students with influences from the libertarian socialist group Socialisme ou Barbarie, Clastres became disenchanted with Communism after the raising of Stalinism and abandoned the French Communist Party in 1956, seeking for a new point of view. In François Dosse's words, for Clastres and other adherents of Lévi Strauss's Structural anthropology, "it was a matter of locating societies that had been sheltered from the unitary map of Hegelian Marxist thinking, societies that were not classified in Stalinist handbooks." Although initially adept of Structuralism, Abensour wrote that "Clastres is neither Structuralist, nor Marxist." Similarly, Eduardo Viveiros de Castro declared Society Against the State and Archeology of Violence can be considered "the chapters of a virtual book that could be named Neither Marxism nor Structuralism." For Clastres, in Viveiros de Castro's words, "both privileged economic rationality and suppressed political intentionality." According to Samuel Moyn, Clastres's first article, Exchange and Power, "exhibited a vestigial structuralism" that he would abandon on subsequent essays. On "Marxists and Their Anthropology" Clastres criticised structuralist perspective on myth and kinship because it ignores their place of production—the society. He said that, for structuralism, kinship only has the function to prohibit incest. "This function of kinship explains that men are not animals, [but] does not explain how primitive man is a particular man." It neglects that "kinship ties fulfill a determined function, inherent in primitive society as such, that is, an undivided society made up of equals: kinship, society, equality, even combat." On myths, Clastres said, "The rite is the religious mediation between myth and society: but, for structuralist analysis, the difficulty stems from the fact that rites do not reflect upon each other. It is impossible to reflect upon them. Thus, exit the rite, and with it, society." With Structuralism's crisis in the later 1960s, Marxist anthropology became an alternative to it. Clastres, however, was critical of it because Marxism was developed on the context of capitalist societies and anthropologists were using it to analyse non capitalist societies. On Clastres's perspective, according to Viveiros de Castro, "historical materialism was ethnocentric: it considered production the truth of society and labor the essence of the human condition." However, it is not true for primitive societies since they live in a subsistence economy, in which not only they do not have to produce an economic excess but they refuse to do it. In opposition to Marxist's economic determinism, for Clastres, politics was not superstructure; instead it was sui generis, which enabled Amerindian societies to refuse power and statehood. Clastres wrote,

In refusing both Structuralism and Marxism, Clastres, in Moyn's words, "presented his own 'political anthropology' as the more plausible sequel or complement to structuralist analysis." Because of his analysis of power and the State, several commentators say Clastres posites an "anthropological anarchism" or exhibits anarchist influences.

Билік пен мәжбүрлеу туралы

1969 жылы жазған "Коперник және жабайылар" мақаласында Кластрес Дж. В. Лапиердің "Саяси биліктің негізі туралы эссесін" қарастырды, онда примитивтік қоғамдар Макс Вебердің "заңды күш-қолдану монополиясы ретінде биліктің анықтамасы" негізінде биліксіз қоғамдар екендігі айтылған. Алайда, Кластрес билік мәжбүрлеуді немесе зорлық-зомбылықты білдірмейді деп, саяси антропологияда "коперниктік революцияны" ұсынды: "Өз туған жерінің тартымдылығынан құтылу және ойдың нағыз бостандығына қол жеткізу үшін, табиғи тарих фактілерінен шегініп, әлі де құлдырауға бейімделу үшін, билік туралы ойлар 'гелиоцентрлік' өзгеріске ұшырауы керек". "Айырбас және билік" атты тағы бір мақаласында ол Оңтүстік Американың жергілікті басшылары биліксіз басшылар екенін, олардың ораторлық шеберлігіне қарай таңдалатынын айтты. Олар көп әйел алуға эксклюзивті құқыққа ие болғанымен, жомарт болуы және халқына сыйлықтар ұсынуы керек. Бірақ бұл айырбас емес: олар әрқайсысы тәуелсіз түрде береді және алады; Кластрес жазғандай, "Бұл қарым-қатынас, топ деңгейінде осы элементтерге айырбас құнын жоқ деп санап, саяси сфераны тек топ құрылымынан тыс емес, сонымен қатар, осы құрылымды жоққа шығарады: билік топқа қарсы, ал қоғамның онтологиялық өлшемі ретінде өзаралықты қабылдамау – қоғамның өзінен бас тарту". Содан кейін Кластрес "осы қоғамдар үшін биліктің пайда болуы, оның өзі билікті жою құралы ретінде көрінеді" деген қорытындыға келді. "Le Grand Parler" еңбегінде ол "қоғамның өзі, оның басшысы емес, биліктің нағыз орны" деп дәлелдеді, осылайша олар биліктің шоғырлануынан сақтануға болады.

Азаптау мен соғыс туралы

Алайда олар мемлекетке қарсы күресте және қоғамды теңдікке ұстауда зорлық-зомбылық әдістерін қолданады: азаптау және соғыс. Мойн Кластердің "алғашқы қоғамдағы зорлық-зомбылықты мемлекеттің пайда болуына қарсы өзін-өзі қорғау үшін ішкі және қажетті деп түсіндіргенін" және "оны қазіргі заманғы мемлекеттік әлемнің зор қорқыныштарымен салыстырғанын" айтты. Ол бұл тақырыпқа "Алғашқы қоғамдардағы азаптау" еңбегін арнады; Кластер оны қатыгездік деп санамады және Анатолий Марченконың Кеңес Одағының түрме татуировкаларын мысалға келтіре отырып, былай деді: "Бұл олардың терең ойлау қабілетінің дәлелі, өйткені жабайылар бәрін бұрыннан білген және одан да қорқынышты қатыгездіктің пайда болуын болдырмау үшін үлкен құрбандықтарға бара барған". Оның орнына ол, өткізілу рәсімдеріндегі азаптаудың теңсіздікті тыйым салу функциясы бар екенін айтты.

Сонымен қатар, Кластер соғысты проблема деп қарастыруға болмайды, оның саяси себебі бар екенін мәлімдеді. Ол бұл Хоббстің ұсынысы сияқты үнемі соғыс емес, тек әртүрлі топтар арасында ғана болатынын атап өтті. Ол ішкі соғыстың мақсатты екенін және топты бөлінген, иерархиялық емес күйде ұстайтынын айтты; Вивеирос де Кастроның сөзіне сүйенсек: "Мәңгілік соғыс – бақылауға ұмтылуды және бақылауға түсу қаупін бақылаудың бір жолы еді. Соғыс мемлекетке қарсы тұрады, бірақ Кластер үшін ең маңыздысы – қоғамның егемендік емес, соғыс жағында болуы". Кластер былай деді:

Мемлекет туралы

Кластердің пікірінше, алғашқы қоғамдар "демократиялық сезімге және теңдікке құштарлыққа" ие болған, сондықтан мемлекеттің пайда болуын қасақана тоқтатуға тырысқан. Сондықтан бұл қоғамдар мемлекетсіз ғана емес, мемлекетке қарсы қоғамдар ретінде сипатталады. Вивеирос де Кастро "Мемлекетке қарсы қоғам" ұғымын "саяси биліктің символдық бейтараптандырылуына және билік, байлық және беделді мәжбүрлеуге, теңсіздікке және қанаушылыққа айналдыруға бейімділіктерді құрылымдық түрде шектеуге негізделген ұжымдық өмірдің түрі" деп түсіндірді. Осыны растау арқылы Кластер эволюционистік және марксистік (әсіресе Энгельстік) мемлекеттің барлық қоғамдар үшін қажеттілік және соңғы тағдыр екенін айтқан көзқарасты сынады. Оның пікірінше, мемлекет өндірістік немесе саяси күштердің күрделенуі салдарынан емес, белгілі бір мүше санына жеткенде пайда болады. Дегенмен, оның тайпалық қоғамдарды қақтығыссыз деп бейнелеуі Маркус Колчестер және Сэмюэл Мойн сияқты сыншылар тарапынан "романтикалық" деп бағаланды. Мойн былай деп жазды: "Көптегендер Кластердің өзінің сөздерін" – америкалық үндістердің қоғамдары "болашақты болжауға" және мемлекеттен сақтануға" қабілетті екенін айтқан сөздерін – "оны примитивизмге айыптау үшін пайдаланды".

Мұра

Мойн пікірінше: "Кластердің қоғамға қарсы мемлекет туралы романтикалық көрінісі оның (бірақ тек оның ғана емес) уақытының басты қажеттілігін қанағаттандырмады – қоғам мен мемлекет бір-бірін толықтыратын демократияландыру теориясын – бірақ оның орындалуына кедергі келтірді". Біріншіден, оның аргументтері "бір түрлі қайғы-қасіретке" ұшырады, себебі оның "примитивистік ностальгиясы" адамдарды қазіргі реформалардан алыстатты. "Осылайша, Кластердің антимарксистік, бірақ әлі де толыққанды постмарксистік емес, мемлекеттің барлық формасы "тарихтың фанатикалық жалғастығымен байланысты жаңа теологиямен" бұзылғандығы туралы түсінігі, Батыс қазіргі заманның жағдайларынан құтыла алмайтындар үшін – яғни, жаһандану дәуірінде, барлығы үшін – тиімді ұстаным ұсынуына кедергі келтірді". Мойннің айтуынша, тағы бір салдары – Марсель Гауше сияқты ойшылдарға негіз болды, олар Кластердің еңбегіне ашық құрмет көрсетеді. Кластер француз философтары Жиль Делез бен Феликс Гуатаридің "Эдипке қарсы" және "Мың плато" шығармаларына да зор ықпал етті. Оның тоталитаризмнің қазіргі қоғамдағы тұрақты қауіп екенін айтуы "мемлекетке қарсы бостандықтардың қауіпсіздігін, иллюзиясыз саясаттағы жалғыз нақты жетістік деп қарастыруға" себеп болды. Ал солшыл ойшылдарға оның әсері демократияның ең алдымен азаматтық қоғам мәселесі екендігіне сендіріп, қоғам мен мемлекет арасындағы қарама-қайшылықты күшейте түсті, соның салдарынан белсенді азаматтық қоғамның дамуындағы мемлекеттің рөлі көлеңкеде қалды. Мойн Кластердің "қазіргі теорияда азаматтық қоғамның маңыздылығының артуына үлкен рөл атқарғанын" мойындаса да, оның теориясы "еркіндіктің орнына азаматтық қоғамға ғана артық жүктеме салды; сонымен қатар, мемлекеттің теориясын бейтараптандырып, оның барлық формаларын айыптады және қорқынышпен қарады". Ал Уоррен Брекман Кластердің мемлекет туралы көзқарасы 1970-ші жылдардағы француздық ой-сананың антитоталитарлық ағымына көмектескенін тұжырымдады. Джеймс Скотттың "Билік етуден қашу өнері" атты еңбегінде Зомия тұрғындары "өздерінің мәдениетін, егіншілік тәжірибелерін, теңдік саяси құрылымдарын, пайғамбарлар бастаған көтерілістерін және тіпті жазу жүйесінің болмауы арқылы, өздерін бағындыруға тырысқан мемлекеттерден қашықтап, аралықты арттырды" делінген. Оның тезисі кейбір дауларды тудырды, бірақ ол "батыл мәлімдемелер" жасағанын мойындады, олардың ешқайсысы толығымен жаңа емес еді, олардың кейбіреулерін Кластерге жатқызды. Скотт Кластердің оған қалай әсер еткенін былай түсіндірді: "Оның маған пайдалы болуының себебі – ол тіршілік ету тәсілдерінің эволюциялық сатыдан әрі-бері бағаланбайтынын, аң аулау мен жинаудан бастап, егіншілікке дейін, керісінше, тіршілік ету тәсілін таңдаудың өзі саяси шешім екенін бірінші болып түсінді". Философтар Дивия Двиведи мен Шадж Моханның философиялық және саяси жазбаларында Кластердің ықпалы байқалды. Двиведи мен Мохан М.К. Гандидің саяси ойларын Пьер Кластердің еңбектері арқылы "Ганди және философия: теологиялық антиполитика туралы" атты кітабында түсіндірді. Олар Гандидің зорлықсыздық тұжырымы Кластердің айтуынша, мемлекеттің құрылуын қажет етеді деп санайды: "Бізді зорлықсыздықтың Ганди ғибадатханасына жетелейтін қадамдарды табу үшін, біз ұлы анархист-антропологтың өзі – Пьер Кластер арқылы айналып өтуіміз керек". Бастапқы қоғамдағы соғыстың тұрақтылығы мемлекеттің құрылуын және зорлық-зомбылық ұғымының пайда болуын тоқтатады. Кластердің пікірінше, мемлекет жақсы күш пен жаман күшті ажыратады. Двиведи мен Мохан сонымен қатар Кластер үшін мемлекет – естеліктерді жазу аппараты, ол өткеннің мемлекеттік нұсқасынан ауытқуға жол бермейді. Олар саясаттың жаңа мүмкіндіктері мемлекеттің пердесі артында жатыр дейді: "Басында, естелік жазбалары жоқ, мемлекет келген қараңғы перде артында жоғалған күндерде, функционалдық оқшаулауларсыз дәуір жатыр: таза полиномия билігі, ол барлық мүмкіндіктерді жүзеге асырмайды. Мұндағы барлық гомологиялар табиғаттың таза құмарлық болғаны сияқты, оған жету үшін ешқандай аралық жоқ".

In Moyn's opinion: "Clastres's romanticized vision of society against the state not only failed to fulfill the primary need of his (but not only his) time—a theory of democratization in which society and state are complementary—but imposed an obstacle to its fulfillment." First, his arguments implied in "a kind of paralyzed mourning" because his "primitivist nostalgia" made people distant from reforms in the present. "In this way, Clastres's anti but not yet genuinely post Marxist perception that the state in all its forms is corrupted by a 'neo theology of history with its fanatic continuism' prevented him from presenting a viable stance for those who are unable to escape the circumstances of Western modernity—which is to say, in a globalized world, everyone." According to Moyn, another consequence was that it provided a base for thinkers like Marcel Gauchet, who openly do homages to Clastres's work. Clastres was also a major influence for French philosophers Gilles Deleuze and Félix Guattari's Anti Oedipus and A Thousand Plateaus. His view that totalitarianism was a constant danger in modern societies "makes the security of freedoms against the state the only realistic achievement in a politics without illusions." On the other hand, his effect on left thinkers was that it gave rise to the belief that democracy is primarily a matter of civil society and thus prompted a dichotomy between society and the state, overshadowing the role of the state in the development of an active civil society. While Moyn considered Clastres had "an important role in the rise in contemporary theory of the importance of civil society", his theory "not only forced an excessive burden onto civil society alone as the locus of freedom; it also neutralized a theory of the state, condemned and feared in all its forms". Differently, Warren Breckman concluded Clastres's view on State helped the antitotalitarian current of 1970s French thought. James C. Scott's The Art of Not Being Governed proposes that Zomia inhabitants were intentionally "using their culture, farming practices, egalitarian political structures, prophet led rebellions, and even their lack of writing systems to put distance between themselves and the states that wished to engulf them". His thesis sparked some controversy and although he affirmed he made "bold claims" none of them were totally original, attributing some of them to Clastres. Scott commented on how Clastres influenced him: "The reason it was useful for me is that he was the first person to understand that modes of subsistence are not just grades on some evolutionary scale from hunting and gathering to swiddening, foraging, agriculture, and so on but rather that the choice of a mode of subsistence is in part a political choice about how you want to relate to existing state systems". The influence of Clastres on the philosophers Divya Dwivedi and Shaj Mohan in their philosophical and political writings has been noted. Dwivedi and Mohan have interpreted the political thought of M. K. Gandhi through the works of Pierre Clastres in their book Gandhi and Philosophy: On Theological Anti politics. They propose that Gandhi's concept of non violence requires the formation of the state as per Clastres, "We will need to make a detour through the great anarchist anthropologist himself – Pierre Clastres – in order to find the steps which will lead us unto the Gandhian temple of non violence". Permanence of war in primitive societies holds off the formation of the state and the appearance of the concept of violence. Following Clastres they argue that it is the state that makes the distinction between good force and bad force. Dwivedi and Mohan also note that for Clastres the state is the recording apparatus of memories which does not allow any deviation from the state's version of the past. They say that new possibilities for politics are to be found behind the curtain of the state according to Clastres: "At the beginning, in the days spent without records of memory, lost behind the obscure curtain before which the state arrives, lies an epoch without functional isolations: the reign of pure polynomia which grants all possibilities with no realizations. All homologies here remain revealed as nature is pure voluptuousness without any spans to reach it."