Кіріспе

Американдық физик және инженер (1939–2020)
австралиялық саясаткер

Джордж Роберт Каррутерс (1 қазан 1939 – 26 желтоқсан 2020) – афроамерикалық өнертапқыш, физик, инженер және ғарыш ғалымы. Каррутерс 1972 жылы «Аполлон-16» ғарыш кемесін ұшырған кезде NASA қолдануы үшін ықшам және өте қуатты ультракүлгін камера/спектрографты жетілдірді. 2003 жылы Каррутерс Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілді, ал 2011 жылы оған Технология және өнертабыс саласындағы Ұлттық медаль табысталды.

Ерте өмір және білім

Каррутерс 1939 жылы 1 қазанда Огайо штатының Цинциннати қаласында Джордж және София Каррутерс отбасында дүниеге келген. Каррутерс төрт баланың ең үлкені болған. Оның әкесі Армия инженерлік корпусында инженер-құрылысшы болса, анасы үй шаруасын жүргізген. Каррутерс кішкентай кезінде отбасы Мильфордқа (Огайо штаты) көшкенге дейін Эванстон ауданында тұрды. Джордж ерте жасында «Бак Роджерс» сияқты танымал ғылыми-фантастикалық әдебиеттерді оқып, 1950-ші жылдар басындағы «Кольер» журналындағы ғарышқа қатысты мақалалар арқылы ғарышқа деген қызығушылықты дамытты. Каррутерстің әкесі оның математика мен ғылымға деген ынтасын қолдады. 10 жасында Каррутерс картон түтікшелер мен жеткізуші болып жұмыс істеп тапқан ақшаға сатып алған линзалардан алғашқы телескопын жасады. Каррутерс Чикаго музейлеріне, кітапханаларға және Адлер планетарийіне баруды ұнататын.

АҚШ-тың әскери-теңіз зерттеу зертханасындағы мансабы

1964 жылы докторлық диссертациясын аяқтаған кезде Карратерс Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз зерттеу зертханасында ғылыми баяндама жасауға шақырылды. Сол жылы ол Ұлттық ғылым қорының қаржыландыруымен алғашқы Э.О. Хулберт докторантурасының стипендиаты атанды, ал 1967 жылы тұрақты қызметке өтті. Оның жасаған құрылғысы жұлдызаралық ортадағы молекулалық сутегінің мөлшерінің жоғарғы шегін анықтады, сол кездегі астрономдарды толғандырған "жоғалған масса" мәселесіне көптеген жауаптар берді. 1969 жылы НАСА болашақ ай миссияларында астронавттар жүргізе алатын ғылыми эксперименттер бойынша ұсыныстар сұрады. Сол уақытта, бірақ тәуелсіз түрде, Карратерс пен Торнтон Пейдж Жердің ультракүлгін суретін түсіруді ұсынды. НАСА екеуіне бірлескен ұсыныс жасауды ұсынды, ол Карратерс бас зерттеуші және бас инженер, ал Пейдж ғылыми жетекші ретінде мақұлданды. 2013 жылдың 1 ақпанында Карратерс Ақ үйde Президент Барак Обамадан 2012 жылғы Ұлттық технология және инновация медалін алды: "Алыс ультракүлгін электрографиялық камераны ойлап тапқаны үшін, ол ғарыш және жер туралы білімімізді едәуір арттырды".

Аудиторлық жұмыс

1980 жылдары Карратерс "Ғылым және инженерлер шәкірттік бағдарламасын" құруға көмектесті, бұл бағдарлама орта мектеп оқушыларына Жаңағы зертханасындағы ғалымдармен бір жазды жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 1983 жылдан бастап ол редакциялық және қарастыру комитетінің төрағасы және Ұлттық техникалық қауымдастықтың журналының редакторы болды. Бұл журналға көрнекті афроамерикалық ғалымдар мен инженерлердің өмірбаяндық очерктері және мансаптық профильдері енгізілген, және ол орта мектептерге және жоғары оқу орындарына таратылды. 2022 жылы NASA Карратерстің құрметіне "Динамикалық экзосфера" миссиясының "Глобальді Лайман-альфа имиджері" (GLIDE) деген атауын өзгертті. Миссия "Карратерс Геокорона обсерваториясы" деп қайта аталды. 2025 жылы ұшуға жоспарланған бұл миссия Жер атмосферасын ультракүлгін сәулелер арқылы бақылайтын болады. Атауын өзгерту рәсімі 2022 жылдың 2 желтоқсанында Карратерстің бітірген оқу орны – Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн қаласындағы кампусында өтті.