Кіріспе

Украиналық саясаткер, заңгер және кәсіпкер (1954 жылы туған)

Виктор Володимирович Медведчук (Віктор Володимирович Медведчук; 1954 жылдың 7 тамызында туған), сондай-ақ Виктор Владимирович Медведчук (Виктор Владимирович Медведчук) деп те белгілі, бұрынғы украиндық заңгер, бизнес-олигарх және саясаткер. 2022 жылдың қыркүйегінен бастап тұтқын алмасу арқылы Ресейге берілгеннен кейін Ресейде эмиграцияда өмір сүруде. Медведчук – Кремльге жақын украиналық саясаткер және Ресей президенті Владимир Путиннің жеке досы. Украинадан депортацияланғанға дейін Медведчук 2019 жылдың 29 тамызында Украинаның Халық депутаты болып сайланды. 2018 жылдан 2022 жылға дейін Ресейге жақын «Украин таңдауы» саяси ұйымының төрағасы болды. Ол Украинаның Еуропалық Одаққа қосылуына қарсы. 1997 жылдан 2002 жылға дейін Медведчук Украинаның Жоғарғы Радасының (парламент) депутаты болды. 2019 жылғы Украина парламент сайлауында партия жалпыұлттық партия тізімі бойынша 37 орынды және алты сайлау округінен орын алды. «Өмір үшін оппозициялық платформа» партиясының 2019 жылғы сайлау тізімінде үшінші орында болғандықтан, Медведчук Жоғарғы Радаға сайланды. 2021 жылдың 11 мамырында Украинаның Бас прокуроры Медведчукты мемлекетке қарсы сатқындық жасады және Қырымдағы (Ресей аннексиялаған, бірақ халықаралық құқық бойынша Украинаның құрамында саналатын) ұлттық ресурстарды тонауға тырысқандығы айыптады. Медведчукқа үй қамауы 2021 жылдың 13 мамырында тағайындалды. Медведчук 2022 жылдың 28 ақпанында, Ресейдің Украинаға басып кіргеніне төрт күннен кейін үй қамауынан қашып кетті және із-түзсіз жоғалды. 2022 жылдың 8 наурызында ол «Өмір үшін оппозициялық платформа» партиясының тең төрағасы лауазымынан алынды. 2022 жылдың 12 сәуірінде Медведчук Украинаның Қауіпсіздік қызметі (СБУ) қызметкерлерімен ұсталды.

Ерте өмір және білім

Медведчук әкесі, Владимир Медведчук, екінші дүниежүзілік соғыста Қызыл Армияға шақырылудан жалтарды, себебі ол Потт ауруынан зардап шекті. Нацистік Германия Украинаны басып алған кезде ол 1942 жылдың сәуірінен 1943 жылдың қарашасына дейін еңбек лагерінде неміс әкімшілігіне жұмыс істеді. Лагерьде жергілікті, еңбекке жарамды украин жастарын нацистік Германияға жұмысқа жіберу мәжбүрлемесі жүзеге асырылды. Владимир Медведчук 1954 жылдың 7 тамызында СМЕРШ-пен ұсталды және «украин ұлтшылдығына қатысқандығы үшін» сегіз жылға бас бостандығынан айырылып, төрт жылға Сібірге жер аударылды. 1960 жылдардың ортасында Медведчуктар Украина КСР-іне оралып, Житомир облысы Корнин ауылына қоныстанды. 1971 жылы Медведчук Борова, Фастив ауданы (Киев облысы) орта мектебін бітірді. 1971 жылдың қарашасында Медведчук Киев теміржол пошта фабрикасында мерзімді басылымдар шығаратын сорттаушы болып жұмысқа орналасты. Дмитрий Чобит айтуынша, 1972 жылдың басында ол Боровада орналасқан Мотовильвка станциясында (Совет Одағының полициясы) жұмыс істеген. 1972 жылдың жазында Медведчук КГУ Шевченко заң факультетіне (қазіргі Киевтің Тарас Шевченко атындағы ұлттық университеті) емтихан тапсырып қабылданды. Бірақ ол оқуға қабылданбады. 1972 жылдың 12 қыркүйегінде ректордың №445 бұйрығымен, Украина КСР Ішкі істер министрлігінің келісімімен университетке оқуға қабылданды. Литвин кінәлі деп танылып, түрмеде қайтыс болды. Ресми құжаттарға сәйкес, 1979 жылы Медведчук Васильков сотының Литвинге қатысты үкімін шағымдап, Киев облыстық сотынан үкімді жоюды және істі жаңадан қарауға жіберуді сұрады. Стасқа жақын адамдардың (оның әйелі және досы Евгений Сверстюк) куәлігіне сәйкес, Стас Медведчуктан қорғаныс алудан бас тартты, себебі «ол Медведчукты комсомолдық типтегі агрессивті адам деп бірден сезінді, оны қорғамады, оны түсінуге тырыспады және, шындығында, оның ісіне қызығушылық танытпады». Дегенмен, Медведчук клиентінің наразылығына қарамастан, Стастың адвокаты болып қалды. «Ағымдағы оқиғалар туралы хроника» газетінің мәліметінше, Медведчуктың Стас сотындағы сөзі былай болды: «Адвокат өз сөзінде Стастың барлық қылмыстары жазалануға лайық екенін айтты, бірақ ол Стастың 1979-1980 жылдары Киев кәсіпорындарында жұмыс істегендігіне назар аударуды сұрады, сондай-ақ ол ауыр асқазан операциясын жасаған». Стас 1985 жылдың 4 қыркүйегінде Пермь 36-да, советтік саяси тұтқындардың мәжбүрлі еңбек лагерінде аштан өліп қалды. 2018 жылы The Independent газетіне берген сұхбатында Медведчук басқаша әрекет ете алмағанын мәлімдеді: «Стас советтік үкіметті айыптады және оны заңды деп санамады. Әркім өзінің тағдырын өзі шешеді. Стас советтік үкіметке қарсы агитация жасағанын мойындады. Ол сол кездегі заң бойынша кінәлі деп танылды. Заң өзгерген соң, іс тоқтатылды. Өкінішке орай, ол қайтыс болды». 1985 жылы ол ақын Микола Кунцевичтің сотында адвокат болды. Кунцевичтің естеліктеріне сәйкес, Медведчук «прокурордан да көп қаралы сөздер айтты». Медведчук соттан Кунцевичтің бір өтінішін қабылдамауды сұрағаннан кейін, ол оған бірнеше рет қарсылық білдірді және бұл сынақты бірнеше рет қайталап, бірақ әр жолы сот оны қабылдамады. Соңғы сөзінде Медведчук былай деді: «Мен сот төрешісінің жазаны анықтаудағы пікірлерімен толық келісемін. Бірақ, маған түсініксіз себептермен, прокурор жолдас айыпталушының бұрынғы мерзімінен бір жыл тоғыз ай өткенін ұмытты. Бұл мерзімді жаңа жазаға қосуды қажет деп санаймын». Сот бұл өтінішті қабылдады. Медведчук 1990 жылдардың басында BIM атты табысты заңгерлік фирма құрды. 2023 жылдың 24 мамырында Медведчук Киев облысы адвокатурасының біліктілік және тәртіптік комиссиясының шешімімен Украинада заңгерлік қызмет атқару құқығынан айырылды. Медведчук адвокаттық қызметтен шеттетілуіне қатысты арызын аппеляцияға берді, 2024 жылдың 9 ақпанында оның арызы қабылданбады.

Бірінші парламенттік мандат

1994 жылы Медведчук Украинаның Социал-демократиялық партиясының (біртұтас) мүшесі болды. Ол 1998 жылдан бастап 2006 жылғы 26 наурыздағы парламент сайлауынан кейін екі күнге дейін төраға қызметін атқарды. 1998 жылы Жоғарғы Радаға қайта сайланғаннан кейін, 1998 жылдың шілдесінде төрағаның бірінші орынбасары болып сайланды. 2002 жылы ол Жоғарғы Радаға қайта сайланды.

Украина Президенті Әкімшілігінің басшысы

2002 жылдың маусымынан бастап Медведчук президент Леонид Кучманың әкімшілік басшысы қызметін атқарды. Осы ретте, ол оппозицияның, оның ішінде Виктор Ющенконың қысымға ұшыраған басты нысанасы болды, ол Медведчукқа қатысты ащы сыналармен жиі сөйледі. 2004 жылғы Украина президенттік сайлауында Медведчук сол кездегі премьер-министр және Кучманы қолдаған президенттік үміткер Виктор Януковичтің көлеңкедегі басшысы деп есептелді.

Парламентте қайтадан болмаған

2006 жылғы Украина парламент сайлауында Медведчук «Не Так» оппозициялық блогының сайлау тізімінде үшінші орын алды. Бұл одақ жалпы дауыс санының 1,01%-ын алып, парламентке өте алмады. Медведчук 2019 жылға дейін сайлауға қатыспады. Focus 2008 жылы Медведчуктың мүлкін 460 миллион долларға бағалап, оны Украинаның ең бай 57-ші адамы деп атады. 2013 жылдың қыркүйек-қазан айларында Razumkov орталығы жүргізген сауалнама бойынша, Медведчук басқаратын партия сайлауда 0,9% дауыс жинауы мүмкін еді. 2013 жылдың желтоқсан айында «RATING» социологиялық тобының сауалнамасы бойынша, Медведчуктың келесі (украиналық) президенттік сайлаудың бірінші турында 0,9% нәтиже көрсетуі болжанып отыр. 2013 жылы украин сарапшылары Медведчуктың қоғамдық пікірге ықпал ету әрекеттері сәтсіз аяқталғанын айтты. Медведчук 2013 жылдың қарашасы мен 2014 жылдың ақпанындағы Евромайдан наразылық акциясын ашық және өткір сынға алды (бұл акция бастапқыда Азаров үкіметінің Еуропалық Одақпен Ассоциация және Теңдессіз терең және толық еркін сауда келісіміне қол қоюға дайындықтарды тоқтату туралы екінші шешімін кері қайтаруға бағытталған еді). 30 қарашада ол Украина мен ЕО арасындағы жақымдасуды қолдаған «Евромайдан» деп аталатын наразылықтарды айыптады. 2013 жылдың желтоқсанында Ресей президенті Владимир Путинмен кездескеннен кейін Медведчук Украинадағы еуропалық наразылықтармен «айналысатынын» уәделеді. Евромайдан белсенділері Медведчуктың 2013 жылдың 25 желтоқсанында украин журналисі Татьяна Черноволды өлтіруге талпынысқа қатысқан бас ұйымдастырушылардың бірі екенін мәлімдеді. Олар оны «қылмыскер» деп атап, оның есімін үкімет тарапынан жасалған шабуылдармен байланыстырды. Медведчуктың Украинаны Ресеймен экономикалық одаққа итермелеуге бағытталған барлық әрекеттерін ескере отырып, Евромайдан белсенділері Медведчукқа тиесілі виллалардың біріне наразылық білдіру үшін келді. Келесі күні «Украинская правда» газеті Медведчуктың 2004 жылы Украина президенті әкімшілігінің басшысы болған кезде мемлекеттік мүлікті заңсыз басып алғаны туралы тергеу мақаласын жариялады. Ақпарат көзі ретінде Михаил Чечетов (сол кездегі мемлекеттік мүлік басшысы) аталды, ол Медведчукқа сол мәміледе көмектесуге «мәжбүр болды» (оның сөзімен). 2014 жылдың 8 қаңтарында Медведчук Оксана Забужкоға қарсы қорлау туралы сот ісін жеңіп алды. Радио Свободаға берген сұхбатында жазушы Медведчукты 30 қараша мен 1 желтоқсан күндері Евромайданға қарсы провокацияларға қатысқан деп айыптаған (Медведчук өтемақы ретінде 0,25 теңге талап еткен). Медведчук 2014 жылдың 9 қаңтарында «[ЕО] Ассоциация келісімінің мәтінін аудармау, еуропалық өндірушілерге артықша артықшылықтар беру – мұның бәрі Еуропалық Одақтың Украина экономикасын шикізат қосымшасына айналдыруға дайындалып жатқанын көрсетеді» деді.

2014 жылғы сепаратистік қозғалыстарға және Ресей-Украина соғысына қатысы бар деп айыпталады

2014 жылғы 17 наурызда АҚШ Медведчукты 2014 жылғы Ресейдің Қырымды аннексиялауындағы рөлі үшін жазалау мақсатында санкциялық тізіміне енгізді. 2014 жылғы наурызда Ресейдің Қырымды аннексиялауынан бері Қырым Ресей және Украина арасында даулы аймақ болып табылады. 2016 жылғы тамызда «Радио Свобода» радиосына берген сұхбатында Медведчук құқықтық тұрғыдан Қырым Украинаның бөлігі екенін, бірақ «де-факто, өкінішке орай, Ресейге тиесілі екенін» айтты. 2021 жылғы мамырда Медведчук бұл келіссөздерге алғаш рет Украина Президенті міндетін атқарушы Александр Турчинов, кейін Президент Порошенко уәкілеттік бергенін мәлімдеді. Турчинов бұл мәлімдемені дереу жоққа шығарды. 2014 жылғы 24 маусымда Донецк Халық Республикасы (ДХР) және Луганск Халық Республикасы (ЛХР) ЕҚЫҰ-ға Медведчук Украина Үкіметімен келіссөздердегі өкілдері болып тағайындалғанын хабарлады. 2014 жылғы 8 шілдеде ДХР-ның өзін-өзі жариялаған премьер-министрі Александр Бородай Медведчуктың «ДХР немесе ЛХР атынан өкілдік етуге құқығы жоқ» екенін және ол «келіссөздердегі делдал» екенін мәлімдеді. 2014 жылғы 28 маусымда Медведчук өзінің Facebook парақшасында келіссөздер туралы: «Келісімге қол жеткізіледі деген үміт пайда болды және Украинаның аумақтық тұтастығын сақтап, бейбітшілікті қалпына келтіре отырып, қазіргі жағдайдан шығу жолын таба аламыз» деп жазды. 2014 жылғы 8 шілдеде Медведчуктың сепаратистермен одан әрі келіссөздерге қатыспайтыны хабарланды. Бірақ 2014 жылғы желтоқсанда ол Украинадан тұтқындарды алмастыру бойынша келіссөздерге қатысушы мәртебесін алды. 2015 жылғы 5 маусымда Украина бойынша үшжақты контактілік топта гуманитарлық мәселелер жөніндегі Украинаның арнайы өкілі болды. 2021 жылғы маусымда Петро Порошенко Медведчуктың Ресей Президенті Владимир Путиннің талабы бойынша тұтқын алмасу келіссөздеріне қатысқанын мәлімдеді. 2016 жылғы тамызда «Еркін Еуропа» радиосына берген сұхбатында Медведчук украин билігін тікелей жауынгерлік басшылармен («ДХР» және «ЛХР») «келісімге жетуге» шақырды, себебі, оның пікірінше, «осы аумақтарды қайтарудың басқа жолы жоқ». 2018 жылы The Independent газетіне берген сұхбатында Медведчук АҚШ Украина мен Ресейдің «бауырлас» елдерінің ішкі ісіне араласып отырғанын мәлімдеді. 2019 жылғы Украина парламент сайлауында партия жалпыұлттық партиялық тізімде 37 орын, ал сайлау округтері бойынша 6 орын жеңіп алды. Бұл көркем емес, шын оқиғалар негізінде жазылған кітапта кеңестік кезеңде тұтқынға алынған украин ақыны Василий Стустың қылмыстық ісі баяндалады. Медведчук Стус ісі бойынша сотта қорғаушы болды. Медведчук бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2021 жылғы 11 мамырда Медведчук пен «Оппозициялық платформа – Өмір үшін» партиясынан депутат Тарас Козак мемлекеттік сатқындық және Украинаның Ресей аннексиялаған Қырымындағы табиғи ресурстарды заңсыз пайдаланғаны үшін күдіктілер ретінде тіркелді. Үш күннен кейін Медведчук үй қамауына алынып, электрондық бақылау құрылғысы орнатылды. 2021 жылғы 14 мамырда Ресей билігі Медведчуктың Қырымдағы заңсыз пайдалануына қатысы бар деп күдіктенетін «Новые проекты» ресейлік компаниясын тарату процесін бастады. 2021 жылы (Украинаның бұрынғы Президенті) Петро Порошенко Медведчукқа қарсы қылмыстық істе бірге күдікпен айыпталды. Медведчуктың үй қамауы төрт рет ұзартылды, яғни ол кем дегенде 10 ай үй қамауында болуға тиіс болды, тіпті украин заңнамасы бойынша үй қамауының ең жоғары мерзімі алты айды құрайды. Медведчук пен оның серіктесі Козак Беларусь банктерінде ақша сақтаған, оларды Беларусь Президенті Александр Лукашенконың серіктестері Алексей Алексин мен Николай Варабей басқарады. 2021 жылғы мамырда украиндық БАҚ Медведчуктың ДХР басшысы Денис Пушилинды Жеңіс күнімен құттықтаған және оған одан әрі «жеңіс» тілеген аудиожазбасын жариялады. Сонымен қатар, Медведчук Донецктегі әскери шеруге әсерленгенін айтты.

Санкциялар

2014 жылғы 17 наурызда АҚШ Медведчукты 2014 жылғы Қырымды Ресейдің қосып алуындағы күмәнді рөлі үшін жазалау мақсатында санкциялық тізіміне қосты. 2022 жылы Медведчук Ресей-Украина соғысымен байланысты Ұлыбритания үкіметі тарапынан санкцияланды.

Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылдың алғашқы апталарында Украина шекарасына ресейлік әскерлерді жаппай жинаған кезде Медведчук АҚШ барлау қызметі Украинаның Ресейге жақын тұрған қуыршақ үкіметін басқаруға Кремльдің қолдауымен таңдалған екі адамның бірі (екіншісі Олег Царьев) болды. 2022 жылдың 24 ақпанында, шабуылдың алғашқы күні, кейбір сарапшылар Ресей әскерлері Киевті басып алса, Путин Медведчукты Украина президенті етіп тағайындағысы келетінін болжады. Ukrainska Pravda дереккөздерінің мәліметінше, украин барлау қызметі Верховная Рада төрағасы Руслан Стефанчук 2022 жылдың 27 ақпанында биліктен алынуы тиіс деп есептейді. Медведчук Стефанчук орнына төрағалық етуі тиіс еді. 2022 жылдың 26 ақпанында Медведчук Ильи Киваны "Өмір бойына" оппозициялық платформасының парламенттік фракциясынан шығаруды болдырмауға қол жеткізді (Кива Ресейдің басып кіруін жария түрде қолдаған). 2022 жылдың 8 наурызында Медведчук саяси партия "Өмір бойына оппозициялық платформасының" төрағасының орынбасары лауазымынан айырылды. 2022 жылғы 22 наурызда Украинаның Бас прокуроры Ирина Венедиктова Медведчук Украина шекарасын кесіп өткені туралы ресми ақпарат жоқ екенін мәлімдеді. Украина президенті Владимир Зеленский Медведчук Украина әскери киімін киіп, қолға бұғау салынған суретін жариялады. Зеленский Медведчукты Ресей ұстаған украиндық әскери тұтқындарға айырбастауды ұсынды, бірақ 13 сәуірде Ресей басшылары бұл ұсыныстан бас тартты. Медведчук Киевтен ешқашан шықпаған, бірақ Протасив Яр маңындағы үш қабатты сәнді үйде жасырынған. 2022 жылдың 18 сәуірінде Медведчук Ресей мен Украина президенттеріне Мариуполь қамалданған украиндық әскерлер мен азаматтарға айырбастау туралы үндеу жариялады. Келесі күні Ресей президенті баспасөз хатшысы Дмитрий Песков Медведчук өтініші "көрілгенін және [Кремльден] әзірге ешқандай реакция болмағандығын" мәлімдеді. 2022 жылдың 21 қыркүйегінде тұтқын алмасу аясында Украина Украинаның қауіпсіздік қызметінің мәліметі бойынша Ресейге Медведчук пен 55 ресейлік әскери тұтқынды тапсырды; Ресей өз кезегінде 215 шетелдік еріктілерді – Украинаның Қарулы Күштерінде қызмет етіп жүрген Айден Аслин, Шон Пиннер, Брахим Саадунды тапсырды. Олар Донецк Халық Республикасы құрған трибуналдың өлім жазасына кесілген. Сауданы Сауд Арабиясы қамтамасыз етті. Бұл алмасу Ресейде қатал көзқарасты және соғыс жақтаушыларды дауластырды, өйткені Ресейдің ресми өкілдері бұрын "Азов" полкі мүшелерін алмастыруға қарсы болды. Мемлекеттік Дума спикері Вячеслав Володин маусым айында оларды "нацистік қылмыскерлер" деп атады, оларды сотқа беру керек. Ресейдің Ұлыбританиядағы елшілігі шілдеде олардың жазалануын қалайтынын, олар "ұятты өлімге лайық" екенін жазды және Ресей үкіметі оларды тамызда террористік ұйым деп таныды, бұл тұтқынға алынған жауынгерлерге қатысты қатаң жазаларға мүмкіндік берді. 2023 жылдың 10 қаңтарында Медведчук басқа үш халық депутатымен бірге Украина азаматтығынан айырылды. Медведчуктың Украина халық депутаты лауазымындағы өкілеттігі 2023 жылдың 13 қаңтарында парламентте тоқтатылды. 320 депутат Медведчукты халық депутаты лауазымынан айыру үшін дауыс берді. 2023 жылдың сәуірінде Медведчук "Екінші Украина" қозғалысын құрды. Бұл ұйымға Украинадан қашып келгендер қосылды: саяси сарапшылар (бұрынғы ресейлік телеарналардан) Руслан Коцаба, "Өмір бойына оппозициялық платформасының" жергілікті кеңес депутаттары және Украина билігі тарапынан сатқындық пен сепаратизммен айыпталған басқа да украиндықтар. 2024 жылдың наурызында Чехия Медведчукты сайлауға ықпал ету үшін еуропалық саясаткерлерге қолма-қол ақшамен немесе криптовалютамен төлеген Ресейге жақын үгіт-насихат желісін қаржыландырды деп айыптады.

Отбасы

Медведчук үш рет үйленген. Ол Марина Лебедева мен Наталья Гаврилюктан ажырасқан. 2021 жылдан бері Дарья Мәскеу қаласындағы Ұлттық зерттеу университетінің Жоғары экономика мектебінде оқып жатыр. 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруіне бес күн бұрын Медведчуктың әйелі Оксана Марченко Беларуське кетіп қалды. Кейін ол Мәскеуден түсірілген видео жариялады. 2023 жылдың ақпан айында Медведчук 2022 жылдың 21 қыркүйегіндегі тұтқын алмасудан кейін Мәскеуде, Ресейде тұрып жатқанын растады.

Владимир Путинмен қарым-қатынасы

Украинада Медведчук Ресей президенті Владимир Путиннің одақтасы деп есептеледі. 2016 жылдың тамызында «Радио Свобода» радиосымен берген сұхбатында Медведчук Путинмен арақатынасының «(Украинаның) мүдделерін қорғауға» көмектесетінін айтты. 2019 жылы режиссер Оливер Стоунмен сұхбаттасқанда Путин Медведчуктың қызының шаңырағын тіктегені екенін мойындады.