Кіріспе
Джонатан Кларксон Гиббс, II (28 қыркүйек 1821 – 14 тамыз 1874) – американдық пресвитериандық пастор, Флорида штатының мемлекеттік хатшысы және халыққа білім беру жөніндегі бастығы қызметтерін атқарған. АҚШ конгрессмені Джозиа Томас Уоллзбен бірге ол Қайта құру кезеңінде штаттың ең ықпалды афроамерикандық шенеуніктерінің бірі болды. Қайта құру дәуірінде қызмет еткен афроамерикандық, ол Флорида штатының алғашқы афроамерикандық мемлекеттік хатшысы болды, бұл қызметті штаттың екінші афроамерикандық мемлекеттік хатшысы Джесси МакКарриге дейін бір ғасырдан астам уақыт бұрын атқарды, ол 1979 жылы бес ай қызмет етті.
Jonathan Clarkson Gibbs, II (September 28, 1821 – August 14, 1874) was an American Presbyterian minister who served as Secretary of State and Superintendent of Public Instruction of Florida, and, along with U. S. Congressman Josiah Thomas Walls, was among the most powerful black officeholders in the state during Reconstruction. An African American who served during the Reconstruction era, he was the first black Florida Secretary of State, holding the office over a century prior to the state's second black Secretary of State, Jesse McCrary, who served for five months in 1979.
Филадельфия
Гиббс 1821 жылы 28 қыркүйекте Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – методист пасторы Джонатан Гиббс I, ал анасы – баптист. Джонатан С. Гиббс II олардың төрт баласының үлкені болды. Ол Филадельфияда қара нәсілділерге қарсы және құлдықты жоюға қарсы көзқарастардың кең таралған кезінде өсті. Осы кезеңде көптеген ақтөстің Солтүстік тұрғындары ақтардың басымдығын жақтады және қараларға қатысты кемсітушілікке ұшырады. Гиббс және оның інісі Миффлин Вистар Гиббс Филадельфиядағы жергілікті тегін мектепке барып оқыды. Оның ерте өмірінің толық мәліметтері көп белгілі болмаса да, Джонатан Кларксон Гиббс қара нәсілділерге қарсы тәртіпсіздік пен зорлық-зомбылықтың жиі болатын Филадельфияда өсті. 1831 жылдың сәуір айында әкесі қайтыс болғаннан кейін, Гиббс пен оның інісі ауру аналарына көмектесу және асық-саулықпен күнкөріс табу үшін тегін мектепті тастады. Жас Гиббс ағаш шеберінің оқушысы болды. Екеуі де ақырында пресвитериан дініне көшті. Гиббс пресвитериан шіркеуінің бас жиналысына өте ұнады, сондықтан оған Нью-Гэмпшир штатының Мериден қаласындағы Кимболл Юнион академиясында оқуға қаржылай көмек берілді.
Нью-Гэмпшир
Гиббс Нью-Гэмпшир штатының Мериден қаласындағы Кимболл Юнион академиясына (KUA) түсіп, 1848 жылы бітірді. Сол кезде академияны аболиционист Сайрус Смит Ричардс басқарды. Ол бұрын Аугуст Вашингтонға (кейін Дартмут университетіне де түсетін) академияда оқуға рұқсат берген еді. Вашингтон Джон Браунның әйгілі дагеротипімен танымал. KUA-да Гиббс Вермонт штатының Графтон қаласынан шыққан Чарльз Барреттпен танысты, ол оның ең жақын достарының біріне айналды. Екеуі Дартмут колледжіне оқуға түсті, кейін Барретт туған жері Вермонтқа оралып, саясатпен айналысты. Гиббс студент кезінде Дартмутқа құлдықты қолдаған Нейтан Лорд президенттік етіп отырды. Лорд бастапқыда құлдыққа қарсы болған, ол Liberty партиясына дауыс берген және The Liberator газетінде мақалалар жазған. Оның кенеттен дінге бет бұруы кальвинизмнің консервативті бағытымен байланысты болды; ол реформаторлар құлдыққа қарсы күресте шамадан тыс кеткен болуы мүмкін деп ойлады. Лордтың құлдыққа қатысты көзқарасына қарамастан, ол құлдықтың күнәға негізделгендігіне сенгендіктен, бірнеше африкалық американдықтарға колледжде оқуға мүмкіндік берді. Ол Аллаға қарсы күнә жасаған кез келген адамның құл болуы мүмкін (ақтар да соның ішінде) деп есептеді. Колледжде оқып жүргенде Гиббске миссионер, педагог және саясаткер ретінде ойлау қалыптасуына үш профессор әсер етті. Ол студент кезінде аболиционист болды және бірнеше конвенцияға қатысып, аты The Liberator газетінде жарияланды. Гиббс Дартмут колледжін бітірген үшінші афроамерикандық болды. Джон Браун Руссвурмнан кейін Гиббс колледждегі бітіру салтанатында сөз сөйлеген екінші қара нәсілді адам атанды.
Нью-Йорк пен аболиционистік қозғалыс
1852 жылы бітіргеннен кейін Гиббс 1853-1854 жылдары Принстон теологиялық семинариясында оқыды, бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты бітіре алмады. Семинарияда ол құлдықты жақтаған Чарльз Ходждің дәрістерін тыңдады. Пресвитериан дінінің пасторы Ходж: «Құлдық өзіндік құпиясымен Киелі кітапта айыптама алмайды, бірақ Оңтүстікте оның қалай жүзеге асырылуы зор зұлымдыққа әкелді» деп мәлімдеді. Нейтан Лордтан өзгеше, Ходж соғысқа қолдау көрсетті және президент Авраам Линкольннің саясатын жақтады. Гиббс семинарияны бітіре алмаса да, 1856 жылы дін қызметкері ретінде тағайындалды. Ол Нью-Йорк штатының Трой қаласындағы Либерти-стрит пресвитериан шіркеуінің пасторы болып тағайындалды, бұл шіркеуде бұрын Генри Хайленд Гарнет қызмет еткен. Гиббс Дартмут колледжінің құлдыққа қарсы болған президенті Нейтан Лордты дін қызметкері ретінде тағайындау рәсімінде сөз сөйлеуге шақырды. Ол «Доктор Лордтан осы қызметті атқаруды арнайы өтініш еттім, себебі оның колледжі менің қатысуымды қабылдайтын жалғыз оқу орны болды» деді. Басқа дін қызметкерлерінің болмауы себепті Лорд уағыз айтты. Жас пастор Гиббс Анна Амелия Харриске үйленді, ол Нью-Йорктегі белгілі қара нәсілді саудагер мен оның әйелінің қызы еді. Олардың үш баласы болды: Томас Ван Ренсселаэр Гиббс, Джулия Пеннингтон Гиббс және Жозефина Хейвуд Гиббс. Діни қызметке тағайындалғаннан кейін Гиббс құлдықты жою қозғалысына белсенді қатысты. Ол қара нәсілділердің бірнеше съездеріне қатысып, Фредерик Дугласпен бірлесіп жұмыс істеді және түрлі комиссияларда қызмет етті. Ол қозғалыстағы еңбегімен бүкіл елге танылды. Гиббс құлдыққа қарсы басылымдарда, соның ішінде «The Liberator» және «The National Anti-Slavery Standard» журналдарында жарияланды. Оның атының шығуы Гиббстің жеке амбицияларын, сондай-ақ шешендік өнері мен құлдықты жоюшы пастор ретіндегі дағдыларын көрсетті. Нью-Йорктегі аболиционистер қозғалысына белсенді қатысуы оны отбасынан алшақтатты. Үйден жиі кетіп тұруы мен шіркеудегі міндеттерінің салдарынан Гиббс әйелінен суытыла бастады. Анна жас пастордың мүмкіндігіне сай емес өмірлік деңгейге дағдыланған еді. Ерлі-зайыптылар арасындағы шиеленіс Гиббсті Америка Құрама Штаттарынан Африкаға миссионер ретінде жұмыс істеу үшін кетіп қалуды ойлауға итерді. Алайда, ол шіркеу қауымының өтінішімен бұл жоспардан бас тартты. Отбасылық дау-дамай ақырында ұзаққа созылған және ащы ажырасуға әкелді, ол 1862 жылға дейін жалғасты. Содан кейін Гиббс туған Филадельфиясына оралды, онда ол құлдықты жою қозғалысындағы жұмысын жалғастырды.
Филадельфияға қайта оралу
Гиббс 1859-1865 жылдары Филадельфиядағы Бірінші Африкалық Пресвитериан шіркеуінің пасторы болды. Ол құлдықты жою қозғалысына белсенді қатысты, "жергілікті жер асты жолының маңызды тұлғасы болды және "Англо-африкалық журналға" мақалалар жазды". Президент Абрахам Линкольннің Азат ету туралы жарлығынан кейін Гиббс "Азаттықтың қуанышты күні" атты уағыз айтып, ақтардың өздерінің нәсілдік көзқарастарын жоюға және қараларға Азамат соғысында қатысуға рұқсат беруге шақырды. Гиббс: "Біз, Солтүстіктің афроамерикандықтары, еңбек еткізетін құралды сіздің қолыңызға береміз; осы заманның талаптарына сай екендерін көрсету үшін ақтардың ақымақ нәсілдік көзқарастарын тастауы керек" деп атап көрсетті. Ол қаралардың күресу қажеттілігін ақтардың алаңдаушылығы мен нәсілдік көзқарастарына тоқталып түсіндірді, нақты айтқанда:
Көптеген адамдар сұрайды: "Қаралар соғыса ма?" Бұл олардың сұрағы емес. Олардың сұрағы мынадай: Солтүстіктің ақ адамдарында осындай моральдық қайрат, батылдық, жігер бар ма, олар афроамерикандықтарға қарсы ақымақ нәсілдік көзқарастарын тастап, оларды осы соғыстың барлық ауыртпалығы мен қауіп-қатеріне толыққанды төзе алатын жағдайға келтіре алады ма? Уильям Стиллмен бірге Гиббс Филадельфияда тең құқықтық жағдайлар мен көлік үшін күресті, қаланың пойыз вагондарындағы сегрегацияны айыптап сынады. 1864 жылдың желтоқсанында "National Anti-Slavery Standard" журналында жарияланған мақаласында Стилл мен Гиббс: "Егер олар түрлі түсті адамдармен басқа да жағдайларда кездесіп, оларды қорламаса, неге бірден осы мәселеде осыншалықты ашуланып, қорқынышты жағдай тудыруы керек?" - деп сұрады. Олар одан әрі былай деп жазды:
"Бұл қаланың Бақылау комитетінің күш-жігері арқасында Америка Құрама Штаттарының армиясына он немесе он бір афроамерикандық полк жиналды, және осы батыл жауынгерлердің көптегені соғыс даласында мәңгілік даңққа ие болды. Дегенмен, елді қорғау үшін осылай жиналғандардың үш есе көп сандары күнделікті және сағат сайын Филадельфияның жолдарында бұрынғыдан да қатаң және кешірімсіз болған ережелердің салдарынан туындаған барлық қиындықтар мен кемшіліктерге шыдауға мәжбүр". Гиббстің құлдықты жою қозғалысындағы күш-жігері азат афроамерикандықтарға және олардың құлдықтағы бауырларына да бостандық сыйлады. Азамат соғысы аяқталар тұсында Гиббс Филадельфиядан шығып, Оңтүстікке сапар шекті, бұрынғы Конфедерация штаттарын қайта құруға көмектесті және соғыстың қанды салдарынан мұқтаж болған бұрынғы құлдар мен кедей ақтарды білім беруге кірісті.
Оңтүстікке көшу
1864 жылдың 18 желтоқсанында Гиббс Бірінші Африкалық Пресвитериан шіркеуінен кететінін жариялады. Мұның бір себебі – "Филадельфиядағы қауымды дүрліктірген" "ажырасу" болды. Ол "бостандыққа шыққандардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бірнеше айға Оңтүстікке баруға шақырылды". Оның бұл бастамасы бірнеше жылға созылды, өйткені Гиббс Американың Ішкі Миссионерлік Қоғамының құрамында басқа миссионерлермен бірге еңбек етті. Гиббс Солтүстік Каролина штатының Нью-Берн қаласына жетіп, "The Christian Recorder" басылымында жарияланған хат жазды. Ол соғыстан кейінгі жағдайды былай сипаттады: "Бұл халықтың мұңайған хал мен азаптары менің ең қатыгез арманымнан да асып түсті; көп жылғы суық пен қиындықтардан аққан шашы бар, жерге иілген қарт әйелдер мен еркектер, сондай-ақ бірнеше апталық нәзік нәрестелер осы қайғылы көріністі құрайды". Гиббс ақырында Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына қоныстанды, онда ол жергілікті шіркеуде бекініп, 1865 жылы бостандыққа шыққандардың балалары үшін Уоллингфорд академиясын ашты. Бостандыққа шыққандар зор мүмкіндіктермен қатар белгісіздікке де тап болды. 1866 жылдың өзінде Америка Құрама Штаттарының Пресвитериан шіркеуінің Бостандыққа Шыққандар Комитетінің бірінші жылдық есебінде бостандыққа шыққандар арасында миссионерлік қызметтің қажеттілігі айқын айтылды. Есепте былай делінген: "Бостандыққа шыққандардың жағдайы, олардың ерекшеліктері және оларға әсер ететін түрлі факторлар миссияның табысына және шіркеудің олардың игілігі үшін атқаратын жұмысының жоспарына үлкен әсер етеді". Сол есепте солтүстік миссионерлерінің осы жағдайға қатысты көзқарасы да жарық көрді, олар жаңадан босатылған қара нәсілділер әлеуметтік, саяси және діни проблемалардың "дауылды шөлінен" өтіп бара жатқанын, бұл проблемалар израильдіктердің "құлдықтан" ата-бабаларының жеріне саяхаттағанда кездескен проблемаларымен салыстырылатын ерекшелікке ие екенін айтты. Осы проблемалардың барлығы олардың діни білім беру жұмысына тікелей немесе жанама түрде әсер етеді. Оңтүстікте миссионерлік қызмет жаңалық емес еді. Ұлы Ояну кезінде көптеген миссионерлер осы аймақта жақсы хабарды уағыздады. Сонымен қатар, көптеген бекіністердің жанында контрабандалық лагерьлер құрылды және кейбір миссионерлер олардың арасында өмір сүрді және жұмыс істеді. Тарихшы Стивен Хан мынаны атап өтті:
passing through 'a howling wilderness' of social, political, and religious problems, as striking and peculiar as those found by the Israelites in their journey from the 'house of bondage' to the land of their fathers. And all these problems impinge upon the work of their religious education, in every branch of it, either directly or remotely. Missionary activity in the South was not a new occurrence. The Great Awakening had been a period during which many missionaries evangelized in the region. In addition, contraband camps had been set up near many forts, and some missionaries lived and worked among them. Historian Steven Hahn has noted that:
"Көптеген миссионерлер мен реформаторлар, евангелистік құлшыныспен толған, құлдық институтына соққы беру ғана емес, сонымен қатар оның тікелей құрбандарының мінез-құлқын және моральдық қағидаларын қайта жаңартуға тырысты. Құлдар төмендеу мен мәдени варварлықтан шыққан деп есептегенде, олар сенім, отбасы, денсаулық және күнкөріс салаларындағы дұрыс мінез-құлық туралы маңызды сабақтарды, сондай-ақ оқу мен жазудың негіздерін үйретуді күтті". Оңтүстікте бостандыққа шыққан қара нәсілділер арасындағы миссионерлік жұмыс Гиббстің қызметі сияқты іс-шаралар арқылы күшейтілді. Ол білім берудің күшін және 1866 жылғы есепте айтылған діни міндеттер мен шамамен төрт миллион бостандыққа шыққандарды жақсарту міндеті арасындағы байланысты сенді. Вермонт штатындағы ескі досы Чарльз Барреттке жазған хатында Гиббс "Чарльстон қаласында күн сайын орташа есеппен 1000 бала мен 20 мұғалім бар бір мектебім бар" деп мақтанды. Оңтүстік Каролинада болған кезінде Гиббс қайта құру кезеңінде республикалық саяси қызметке де қатысты. Гиббс екі нәсілдің білімді өкілдерінің дауыс беруге рұқсат етілуін талап ететін өтінішхат дайындаған қара нәсілді делегаттардың жиналысына қатысты, бұл оның элиталық көзқарасы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Өтінішхатта сондай-ақ: "егер білімсіз ақ адам дауыс беруге рұқсат алса, білімсіз қара нәсілді адам да дауыс беруге рұқсат етілсін" делінген. Гиббс: "Егер біз келесі он жыл ішінде Оңтүстік Каролинадағы әр бостандыққа шыққан адамға аптасына үш таза көйлек, тіс щеткасы және орфографиялық кітап бере алсақ, мен келесі жүз жылға кепілдік беремін (мұны сирек жасаймын), онда құлдық болмайды, ал ақ және қара жұрт бақытты және жақсы достас болады" деп атап өтті. Осы кезеңде Гиббс екінші әйелі Элизабетпен танысып, үйленді. Олардың кем дегенде бір баласы болды, ол нәресте кезінде қайтыс болды. Гиббс "[Чарльстонда] қысқа ғана уақыт қалды, өйткені оған бәрі ұнамады. Ол Флорида штатының Джексонвилл қаласына барып, сол қаладағы жастарға арналған академия ашты".
1868 жылғы Конституциялық конвенция және Мемлекеттік хатшы лауазымына көтерілу
Гиббс 1867 жылы Флоридаға көшіп, Джексонвиллде жеке мектеп ашты. Ол миссионерлік қызметтен Флоридадағы қайта құру кезеңіндегі саяси қызметке тез ауысты. Осы кезеңде қара нәсілді лауазымды тұлғалар үшін дін мен саясат тығыз байланысты болды. Чарльз Пирс деген тағы бір белгілі қара нәсілді тұлға: "Бұл штатта министр ретінде адам халқының саяси мүдделерін қарастырмай, өзінің толық міндеттерін орындай алмайды", - деп мәлімдеді. Гиббс 1868 жылғы штаттық конституциялық конвенцияға сайланды. Ол конвенция ішіндегі радикалды "Есек тобы" (Mule Team) фракциясының құрамына кірді, ол бастапқыда конвенцияны бақылауға алды, бірақ Харрисон Рид пен Оссиан Бингли Харт басқаратын, көбірек орташа және консервативті делегаттармен күресіп жеңіліске ұшырады. Кантер Браун кіші осыдан туындаған конституция туралы былай деп жазды:
"Ол сол кезге дейін штаттағы ең либералды харта болғанымен, қара нәсілділердің саяси билігіне маңызды шектеулер қосты. Бұл бұрынғы конфедераттардың көпшілігіне дауыс беруге рұқсат берді, сонымен бірге қара көпшілік дауыс беретін округтерге қарағанда сирек қоныстанған ақ округтерге артықшылық беретін заңнамалық бөлу жоспарын белгіледі. Конституция жасаушылар қара нәсілді көшбасшылар үшін өте маңызды бір мәселені сақтап қалды. Конституция заң шығарушы органға мемлекеттік мектептердің бірыңғай жүйесін құруды тапсырды. "Есек тобы" өз кандидаттарын ұсынды, бұл Гиббсті Флоридадан АҚШ Өкілдер палатасына кандидат ретінде ұсынған республикашылдардың консервативті фракциясына қарсы болды. Ақырында, орташа республикалық әкімшіліктің сәтті сайлануы және Конгрестің 1868 жылғы Конституцияны бекітуі салдарынан "Есек тобы" коалициясы ыдырады. Гиббс Конгресске сайлауда жеңіске жетпесе де, ол 1868 жылдан 1872 жылға дейін Флориданың мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды, бұл қызметке Массачусетс штатында туған республикалық губернатор Харрисон Рид тағайындады. Гиббс мемлекеттік хатшы қызметін атқарган төрт жылында айтарлықтай билікке және жауапкершілікке ие болды. Жақын досы Чарльз Барреттке жазған хатында Гиббс: "1868 жылы мен губернатордың тағайындауымен және Сенаттың бекітуімен Флориданың мемлекеттік хатшысы болып тағайындалдым, төрт жыл бойы жылына 3000 доллар жалақы алдым және бүгін осы штаттағы үкіметтегі екінші тұлғамын", - деп мәлімдеді. Гиббстің билігі мен ықпалы осы кезеңнің тарихшылары жасаған кейбір бағалауларға қайшы келеді. Эрик Фонер: "Қайта құру кезеңінде мемлекеттік хатшының ресми лауазымында басқа лауазымдарға қарағанда көбірек қара нәсілділер қызмет етті, бірақ барлық штаттардағы ең маңызды саяси шешімдерді ақ нәсілділер қабылдады", - деп атап өтті. Алайда, Конституцияның VIII бабында: "Халықтық білім беру инспекторы, мемлекеттік хатшы және бас прокурор Флориданың білім беру кеңесі деп аталатын заңды тұлға құрайды. Халықтық білім беру инспекторы кеңестің төрағасы болады. Білім беру кеңесінің міндеттерін заң шығарушы орган белгілейді", - делінген. Гиббс мемлекеттік хатшы ретінде де белсенді болды, зорлық-зомбылық пен алаяқтыққа қатысты кең ауқымды тергеулер жүргізді (оның ішінде Ку-клукс-кланның қызметіне қатысты тергеулер), сондай-ақ ол Жосия Томас Уоллз атынан куәлік беріп, Канвассерлер кеңесінде жұмыс істеді.
Мемлекеттік білім беру басқармасының бастығы
Ол 1872-1874 жылдары халыққа білім беру жөніндегі басқарушы болып қызмет етті.
Мұрасы мен әсері
Ол Арканзас штатының көрнекті қайта құру төрешісі Миффлин Вистар Гиббстің ағасы және 1886 жылғы Флорида Конституциялық конвенциясының делегаты, сондай-ақ Флорида штаты заң шығарушы жиналысының мүшесі Томас Ван Ренсалер Гиббстің әкесі болды. Санкт-Петербургтегі қара нәсілді студенттерге арналған алғашқы орта мектеп – Гиббс орта мектебі оның құрметіне аталған. Гиббс колледжі (Санкт-Петербургте де) оның атымен аталады. Колледж Санкт-Петербург педагогикалық колледжімен біріктірілді, қазір Санкт-Петербург колледжі.