Кіріспе

Америкалық дипломат (1925–2011)
Коста-Рикадағы АҚШ-тың бұрынғы елшісі және Венгриядағы өкілі

Натаниел Дэвис (12 сәуір 1925 – 16 мамыр 2011) – 36 жыл бойы АҚШ Сыртқы істер қызметінде мансапты дипломат болып қызмет еткен. Өмірінің соңғы жылдарын Клермонт колледждерінің бірі – Харви Мадд колледжінде оқытумен өткізді.

Алғашқы жылдар

Дэвис 1925 жылғы 12 сәуірде Массачусетс штатының Кембридж қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Харви Натаниел Дэвис Гарвард университетінде оқытушы болды, ал анасы Элис Род Дэвис зерттеуші дәрігер болған. 1928 жылы Харви Дэвис колледж президенті болып тағайындалғаннан кейін отбасы Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы Стивенс технология институтының кампусына көшіп келді. Натаниел Дэвис Стивенс Хобокен академиясында оқыды және 1942 жылы Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласындағы Филипс Эксетер академиясын бітірді. Ол Браун университетіне түсіп, онда Әскери-теңіз резервінде қызмет етті. Ол Браун университетін бітіріп, 1944 жылдың қыркүйегінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде кіші лейтенант рөліне тағайындалды, бірақ 1946 жылғы түлектер тобының мүшесі ретінде. Ол 1946 жылға дейін «Лейк Шамплейн» ұшақ тасушысында қызмет етті. 1960 жылы Туфтс университетінің Флетчер құқық және дипломатия мектебінен магистр және доктор дәрежелерін алды.

Дипломатиялық мансап

Дэвис өзінің сыртқы қызметтегі мансабын 1947 жылы Прагада бастады, содан кейін Флоренцияда, Римде және Мәскеуде қызмет етті. 1956 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін Вашингтондағы Мемлекеттік департаменттегі Кеңес бюросында жұмыс істеді. Оның келесі шетелдік тағайындалуы 1960 жылдан 1962 жылға дейін Венесуэланың Каракас қаласында болды. 1962 жылдан 1965 жылға дейін ол Бейбітшілік корпусында қызмет етті, алдымен директордың арнайы көмекшісі Р. Сарджент Шрайвер болып, кейін бағдарламалық даму және операциялар жөніндегі директордың орынбасары болды. 1965 жылы ол Бейбітшілік корпусын тастап, Болгариядағы АҚШ елшісі (1965–1966 жж.) қызметін атқарды. Болгариядағы елшілік қызметтен кейін ол Ақ үйдің Ұлттық қауіпсіздік кеңесі штабында, президент Линдон Б. Джонсонның кеңесшісі ретінде Кеңес Одағы және Шығыс Еуропа мәселелері бойынша, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымы жөніндегі аға кеңесшісі болды. 1968 жылы ол Гватемалаға Гватемала елшісі (1968–1971 жж.) болып тағайындалды, одан кейін Чили елшісі (1971–1973 жж.) қызметін атқарды. Ол Сальвадор Альенде президенттігі кезінде және оны құлатқан төңкеріс кезінде Чилидегі елші болды. Дэвис сол кезеңнің тарихын "Сальвадор Альендедің соңғы екі жылы" деп атаған кітабында жазды. Чилиден оралғаннан кейін ол көмекші хатшы деңгейінде екі лауазымды иеленді: Сыртқы істер қызметінің бас директоры (1973–1975 жж.) және Форд әкімшілігінде 1975–1976 жылдары Африка істері жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі. Дэвис Анголадағы жасырын операцияларға қатысты сол кездегі мемлекеттік хатшы Генри Киссинджермен болған саяси келіспеушіліктерге байланысты соңғы лауазымынан кетті.

Отставка

"ИА-Фичэр" операциясы – Орталық барлау агенттігінің құпия операциясы. Бұл операция АҚШ үкіметіне Юнас Савимбидің Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одағы (ЮНИТА) мен Холден Робертоның Анголаның ұлттық азаттық фронты (ФНЛА) жауынгерлеріне қолдау көрсетуге рұқсат берді. Президент Джеральд Форд 1975 жылғы 18 шілдеде Мемлекеттік департаменттің, оның ішінде Дэвис пен ЦРУ-дың қарсылығына қарамастан, бұл бағдарламаны бекітті. Бағдарлама бекітілгенге екі күн бұрын Дэвис Мемлекеттік хатшы Генри Киссинджерге "ИА-Фичэр" операциясының құпиялылығын сақтау мүмкін емес екенін айтты. Дэвис Кеңес Одағының Анголадағы ықпалын күшейтіп, АҚШ үшін зорлық-зомбылық пен жағымсыз жариялылыққа алып келетінін дұрыс болжады. Форд бағдарламаны бекіткеннен кейін Дэвис отставкаға кетті. ЦРУ-дың Анголадағы жетекшісі Джон Стоквелл Дэвистің пікірін қолдап, бағдарламаның табысты болуы үшін оны кеңейту қажет екенін айтты, бірақ бағдарламаның ауқымы тым үлкен болғандықтан оны жасыру мүмкін емес еді. Дэвистің орынбасары және бұрынғы АҚШ-тың Чилидегі елшісі Эдвард Малкахи де тікелей араласуға қарсы болды. Малкахи 1975 жылғы 13 мамырда Ангола саясаты бойынша үш нұсқа ұсынды: Форд әкімшілігі Анголаның азат етуі үшін коммунистік халық қозғалысына (MPLA) қарсы дипломатиялық науқан жүргізе алады, фракциялық қақтығыстарда бейтараптық сақтай алады немесе ФНЛА мен ЮНИТА-ға қолдауды арттыра алады. Бірақ ол ЮНИТА-ға қолдау көрсету Заирдің басшысы Мобуту Сесе Секоның наразылығын тудыратынын ескертті. Кейін Дэвис Швейцариядағы елші болып тағайындалды (1976–1977). 1977 жылы Дэвис Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласына көшіп, алты жыл бойы Әскери-теңіз академиясында резидент-дипломат ретінде сабақ берді. 1983 жылы ол Сыртқы істер қызметінен зейнеткерлікке шықты.

Сот ісі

Коста Гаврастың "Жоғалған" фильмі 1982 жылы Universal Studios компаниясымен шығарылған кезде, 1971 жылдан 1973 жылға дейін Чилидегі АҚШ елшісі болған Дэвис режиссер мен студияға қарсы 150 миллион АҚШ доллары тұратын ар-намысқа тиістілік туралы сотқа шағым түсірді. Ол фильмде тікелей аталмаса да, фильмнің негізінде жазылған кітапта оның есімі айтылған. Сот ақырында Дэвистің шағымын қабылдамады. Сот процесі кезінде фильм сатудан алынып тасталды, бірақ шағым қабылданбағаннан кейін қайтадан көрсетілімге шығарылды.

Академия, зейнеткерлік өмір және өлім

Шетелдік қызметте болған кезінде, 1977-1983 жылдар аралығында, Дэвис Ньюпорттағы АҚШ Әскери-теңіз академиясында оқытты, оның студенттерінің бірі Оливер Норт болды. Сыртқы істер қызметінен зейнетке шыққаннан кейін Дэвис Харви Мадд колледжінде алғашқы Александр және Аделаида Хиксон гуманитарлық ғылымдар профессоры лауазымын қабылдады, ол 1983 жылдан бастап 2002 жылы зейнетке шыққанға дейін саяси ғылымдарды оқытты, содан кейін ол саясаттану профессоры есімді болды. Харви Мадд колледжінде оқыған кезінде ол 1947 жылдан бері жүргізіп келген зерттеулерін пайдалана отырып, "Шіркеуге ұзақ жол: Ресей православиесінің қазіргі заманғы тарихы" атты кітап жазды. Ол кітаптың екінші басылымын 2003 жылы шығарды. Дэвис шаңғы тебуші болды және ақ су каноэсі мен тау көтерілуде жетістіктерге ие болды, оның ең танымал жетістігі Джордж Бендпен бірге Венесуэла Анд тауларында Абанико тауына алғашқы көтерілуі болды. (Бэнд Эверест тауына алғашқы сәтті көтерілген команда мүшесі болған.) Ол сондай-ақ 1960 жылдары азаматтық құқық қозғалысымен бастау алған саяси белсенді болды. 1980 жылдары Калифорнияда да, жалпыұлттық деңгейде де Демократиялық партияда түрлі лауазымдарды атқарды. 2011 жылдың 16 мамырында Дэвис 86 жасында Калифорния штатының Клермонт қаласында қайтыс болды.