Жалпы шаруашылық басқару жүйесі

Кіріспе

Ауыл шаруашылығын басқару жүйесі

Интегралды шаруашылық (IF), интегралды өндіріс немесе интегралды шаруашылық басқару – тұрақты ауыл шаруашылығын қамтамасыз ету мақсатындағы шаруашылықты басқарудың кешенді жүйесі. Интегралды шаруашылық белгілі бір жер мен жағдайға сәйкес заманауи құралдар мен технологияларды дәстүрлі тәжірибелермен үйлестіреді, көбінесе шағын аумақта көптеген өңдеу техникаларын қолданады.

Анықтама

Халықаралық биологиялық бақылау ұйымы (IOBC) 2009 жылғы UNI 11233 еуропалық стандартына сәйкес интеграцияланған шаруашылықты – топырақ, су, ауа және табиғат сияқты ресурстарды пайдалану арқылы жоғары сапалы органикалық азық-түлік, мал азысы, талшық және жаңартылатын энергия өндірілетін, сондай-ақ тұрақты шаруашылық жүргізу және мүмкіндігінше азын ластаушы факторларды қолдану үшін реттеуші факторларды пайдаланатын шаруашылық жүйесі деп сипаттайды. Ерекше назар барлық биошаруашылықты өзара байланысты бірлік ретінде қарастыратын кешенді органикалық басқаруға, агроэкожүйелердің маңызды рөлі мен функциясына, дақылдардың қажеттілігіне сәйкес теңгерілген және бейімделген қоректік циклдарға, сондай-ақ шаруашылықтағы барлық малдың денсаулығы мен әл-ауқатына беріледі. Топырақтың құнарлылығын сақтау және арттыру, әртүрлі және сау қоршаған ортаны сақтау және жақсарту, этикалық және әлеуметтік талаптарды орындау – бұл қажетті негізгі элементтер. Өсімдіктерді қорғау барлық биологиялық, техникалық және химиялық әдістерді ескереді, олар қоршаған ортаны қорғау, бизнестің тиімділігін сақтау және әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында мұқият теңгерімделеді. Ауыл шаруашылығындағы тұрақты даму жөніндегі Еуропалық бастама (EISA) интеграцияланған шаруашылықтың негізгі аспектілері туралы қосымша түсіндіретін интеграцияланған шаруашылық аясын ұсынады. Оларға: Ұйымдастыру және жоспарлау, адам және әлеуметтік капитал, энергия тиімділігі, суды пайдалану және қорғау, климаттың өзгеруі және ауа сапасы, топырақ шаруашылығы, дақылдардың қоректенуі, дақылдардың денсаулығы және қорғалуы, мал шаруашылығы, денсаулық және әл-ауқат, ландшафт және табиғатты қорғау, қалдықтарды басқару және ластануды бақылау кіреді. Ұлыбританиядағы LEAF (Linking Environment and Farming) ұйымы осыған ұқсас модельді қолдап, интеграцияланған шаруашылық басқаруын (IFM) – тұрақты шаруашылықты қамтамасыз ететін шаруашылықтың барлық бағыттарын қамтитын жүйе деп анықтайды. LEAF-тің интеграцияланған шаруашылық басқаруы өзара байланысты тоғыз бөлімнен тұрады: Ұйымдастыру және жоспарлау, топырақпен басқару және құнарлылығы, дақылдардың денсаулығы және қорғанысы, ластануды бақылау және қосалқы өнімдерді басқару, мал шаруашылығы, энергия тиімділігі, сумен басқару және ландшафт пен табиғатты қорғау.

The International Organization of Biological Control (IOBC) describes integrated farming according to the UNI 11233 2009 European standard as a farming system where high quality organic food, feed, fibre and renewable energy are produced by using resources such as soil, water, air and nature as well as regulating factors to farm sustainably and with as few polluting inputs as possible. Particular emphasis is placed on an integrated organic management approach looking at the whole Bio farm as a cross linked unit, on the fundamental role and function of agro ecosystems, on nutrient cycles, which are balanced and adapted to the demand of the crops, and on health and welfare of all livestock on the farm. Preserving and enhancing soil fertility, maintaining and improving a diverse environment and the adhering to ethical and social criteria are indispensable basic elements. Crop protection takes into account all biological, technical, and chemical methods, which then are balanced carefully with the objective to protect the environment, to maintain profitability of the business and fulfill social requirements. European Initiative for Sustainable Development in Agriculture (EISA) has an Integrated Farming Framework, which provides additional explanations on key aspects of integrated farming. These include: Organization & Planning, Human & Social Capital, Energy Efficiency, Water Use & Protection, Climate Change & Air Quality, Soil Management, Crop Nutrition, Crop Health & Protection, Animal Husbandry, Health & Welfare, Landscape & Nature Conservation and Waste Management Pollution Control. LEAF (Linking Environment and Farming) in the UK promotes a comparable model and defines Integrated Farm Management (IFM) as whole farm business approach that delivers more sustainable farming. LEAF's Integrated Farm Management consists of nine interrelated sections: Organization & Planning, Soil Management & Fertility, Crop Health & Protection, Pollution Control & By Product Management, Animal Husbandry, Energy Efficiency, Water Management, and Landscape & Nature Conservation.

Жіктеу

БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) өсімдіктерді қорғаудың басым бағыты ретінде зиянкестерді біріктірілген басқаруды (IPM) қолданады және оны өсімдік шаруашылығын тұрақты түрде күшейтудің және пестицидтер қаупін азайтудың тірегі ретінде қарастырады. Осылайша, ИБМ – бұл кешенді егін шаруашылығын басқарудың маңызды элементі, ол өз кезегінде тұрақты ауыл шаруашылығына бағытталған кешенді шаруашылықтың маңызды бөлігі болып табылады. Германияда – Forum des Agriculteurs Responsables Respectueux de l'Environnement (FARRE), Францияда – Forum des Agriculteurs Responsables Respectueux de l'Environnement (FARRE), Люксембургте – FILL (интегралды ауыл шаруашылығы қауымдастығы) немесе Швецияда – OiB (Odling i Balans). Алайда, Еуропадағы негізгі дақылдарда кешенді егіншілікті қолдану туралы деректер аз, мысалы, 2014 жылдың ақпан айында Еуропалық экономикалық және әлеуметтік комитет Еуропадағы кешенді өндірісті терең талдауды жүргізу керектігін ұсынды. Алайда, 1999 жылы Германияда, мысалы, 60-80%-ға жуық алма, тас және жұмсақ жемістер «Кешенді өндіріс нұсқаулары» бойынша өсірілді, бақыланды және сатылды. LEAF – 1991 жылы құрылған тұрақты ауыл шаруашылығы ұйымы. LEAF желісі тәжірибелік фермалар мен инновациялық орталықтар арқылы фермаларды біріктірілген басқаруды қолдану мен біліммен бөлісуді қолдайды. LEAF маркалы жүйесі 2003 жылы құрылған және ол экологиялық қамтамасыз ету жүйесі болып табылады, ол тұрақты өсірілген өнімдерді мойындайды. LEAF маркалы сертификаттау талаптарына LEAF маркалы стандартында көрсетілген фермаларды біріктірілген басқару (IFM) қағидаттары негізделген. LEAF маркасы – бұл бүкіл шаруашылықты қамтитын жүйе, ол барлық шаруашылық бизнесі мен оның өнімдерін сертификаттайды. 2019 жылы LEAF маркалы кәсіпорындар 29 елде болды, ал Ұлыбританиядағы жеміс-жидектердің 39% LEAF маркалы сертификатталған кәсіпорындар өсіреді. Мал шаруашылығы мен кешенді егін шаруашылығы (ICM) бір ауыл шаруашылығы кәсіпорнының екі саласы ғана. Қазіргі заманғы ауыл шаруашылығында мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығы бір-бірімен байланысты салалар ретінде қарастырылуы тиіс, өйткені ауыл шаруашылығы жүйелерінің контексі өзара тығыз байланыстылыққа әкеледі. Сондықтан мал шаруашылығын егістік өнімнен ажырату (өте жоғары мал тығыздығы) кешенді шаруашылықтың қағидаттары мен мақсаттарына сәйкес қарастырылмайды (Lütke Entrup және басқалар, 1998 1). Осыған сәйкес, кешенді шаруашылық немесе кешенді шаруашылықты басқарудың кешенді тұжырымдамалары, мысалы, EISA кешенді шаруашылық шеңберінде, бұл мақсат ішінара даулы талқыланады, ресурстарды тиімді пайдалану бүгінде маңызды болып келеді. Ауыл шаруашылығы өндірісінің қоршаған ортаға әсері табиғи ресурстарды және барлық басқа өндіріс құралдарын пайдалану кезінде қол жеткізілетін тиімділікке байланысты. Өнімнің килограммы бойынша кіріс, кіріс килограммы бойынша шығыс және жердің гектарына қол жеткізілген шығыс – әлемдегі халық санының өсуіне байланысты шектеулі ресурс – ауыл шаруашылығы жүйелерінің тиімділігі мен қоршаған ортаға әсерін бағалау үшін шешуші сандар болып табылады. Сондықтан тиімділік параметрлері ауыл шаруашылығының тиімділігі мен қоршаған ортаға әсерін бағалаудың маңызды әдістерін ұсынады және қайда жақсартуға болады немесе қажет. Осыған орай, құжаттама, сертификаттау жүйелері және фермаларды тексеру, мысалы, Ұлыбританиядағы LEAF Marque және әлемнің 33 елінде, ауыл шаруашылығы тәжірибесін бағалау мен одан әрі жетілдірудің маңызды құралы болып отыр. Тіпті өнімге немесе салаға көбірек бағытталған болса да, SAI платформасының қағидаттары мен практикасы және GlobalGap мысалы ұқсас тәсілдерді қолданады.

The Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) promotes Integrated Pest Management (IPM) as the preferred approach to crop protection and regards it as a pillar of both sustainable intensification of crop production and pesticide risk reduction. IPM, thus, is one indispensable element of Integrated Crop Management, which in turn is one essential part of the holistic integrated farming approach towards sustainable agriculture. Forum des Agriculteurs Responsables Respectueux de l'Environnement (FARRE) in Germany,FARRE (Forum des Agriculteurs Responsables Respectueux de l'Environnement) in France, FILL (Fördergemeinschaft Integrierte Landbewirtschaftung Luxemburg) or OiB (Odling i Balans) in Sweden. However, there are few if any figures on the uptake of Integrated Farming in the major crops throughout Europe for example, leading to a recommendation by the European Economic and Social Committee in February 2014, that the EU should carry out an in depth analysis of integrated production in Europe in order to obtain insights into the current situation and potential developments. There is evidence, however, that between 60 and 80% of pome, stone and soft fruits were grown, controlled and marketed according to "Integrated Production Guidelines" in 1999 already in Germany for example. LEAF is a sustainable farming organization established in 1991. LEAF promotes the uptake and knowledge sharing of integrated farm management by the LEAF Network, a series of LEAF demonstration farms and innovation centres. The LEAF Marque System was established in 2003 and is an environmental assurance system recognising more sustainably farmed products. The principles of integrated farm management (IFM) underpin the requirements of LEAF Marque certification, as set out in the LEAF Marque Standard. LEAF Marque is a global system and adopts a whole farm approach, certifying the entire farm business and its products. In 2019, LEAF Marque businesses were in 29 countries, and 39%
of UK fruit and vegetables are grown by LEAF Marque certified businesses. Animal husbandry and integrated crop management (ICM) often are just two branches of one agricultural enterprise. In modern agriculture, animal husbandry and crop production must be understood as interlinked sectors which cannot be looked at in isolation, as the context of agricultural systems leads to tight interdependencies. Uncoupling animal husbandry from arable production (too high stocking rates) is therefore not considered in accordance with the principles and objectives of integrated farming (Lütke Entrup et al., 1998 1). Accordingly, holistic concepts for integrated farming or integrated farm management such as the EISA Integrated Farming Framework, an objective which in part is discussed controversially, efficiency of resource use becomes increasingly important today. Environmental impacts of agricultural production depend on the efficiency achieved when using natural resources and all other means of production. The input per kg of output, the output per kg of input, and the output achieved per hectare of land—a limited resource in the light of world population growth—are decisive figures for evaluating the efficiency and the environmental impact of agricultural systems. Efficiency parameters therefore offer important evidence how efficiency and environmental impacts of agriculture can be judged and where improvements can or must be made. Against this background, documentation as well certification schemes and farm audits such as LEAF Marque in the UK and 33 other countries throughout the world become more and more important tools to evaluate—and further improve—agricultural practices. Even though being by far more product or sector oriented, SAI Platform principles and practices and GlobalGap for example, pursue similar approaches.

Мақсаттар

Интегралды шаруашылық егжей-тегжейлі қарауға, үздіксіз жетілдіруге және қолданыстағы барлық ресурстарды басқаруға негізделген. Тұрақты дамуға бағынышты болғандықтан, экономикалық даму, әлеуметтік даму және қоршаған ортаны қорғау – осы үш негізгі өлшем интегралды шаруашылықты іс жүзінде іске асыру кезінде толыққанды қарастырылады. Дегенмен, пайдалы болу қажеттілігі – шешуші алғышарт: жүйе тұрақты болу үшін тиімді болуы керек, себебі пайда ИҚ аясында белгіленген барлық іс-қимылдарды қолдау мүмкіндігін тудырады.

Ауру таралуы

1950 жылдары алғашқы дамудан кейін Германия, Швейцария, АҚШ, Австралия және Үндістан сияқты елдерді қоса алғанда, бүкіл әлемде зиянды жәндіктерді комплекстік басқару, егін шаруашылығын комплекстік басқару, комплекстік өндіріс және комплекстік шаруашылыққа қатысты әртүрлі тәсілдер әзірленді. Комплекстік шаруашылықты іске асыру қатаң ережелер мен нұсқауларға емес, нақты орын мен жағдайға сәйкес жүргізілуі тиіс болғандықтан, бұл концепция бүкіл әлемде қолданылады.

Сын

Экологиялық ұйымдар интеграцияланған шаруашылықты сынға алды. Бұл ішінара Еуропалық органикалық ережелердің, мысалы (EC) № 834/2007 немесе 2014 жылғы жаңа жобасы бар, бірақ интеграцияланған шаруашылық үшін сондай ережелердің болмауына байланысты. Органикалық шаруашылық және мысалы, Германиядағы Bio Siegel заңмен қорғалған, ал Еуропалық Комиссия интеграцияланған шаруашылық үшін ұқсас құрылым немесе жобаны әзірлеуді әлі қарастырмады. Егер өнімдер "Бақылаудағы интеграцияланған өнім" деп сатылса, бақылау механизмдері мен сапа белгілері ұлттық немесе еуропалық директиваларға емес, жеке ұйымдар мен LEAF Marque сияқты сапа жүйелерімен құрылып, басқарылады.