Лукас Нотарас: Византияның соңғы бас шарттығы және мемлекет қайраткері
Loukas Notaras
Лукас Нотарас (1402-1453): Византияның соңғы теңіз сардары, бас министрі. Әулет тарихы, саяси өрлеуі, дипломатиялық қызметі туралы ақпарат. Византия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Византия жазушысы және шенеунігі Лукас Нотарас (Λουκᾶς Νοταρᾶς; 5 сәуір 1402 – 3 маусым 1453) – Византиялық грек мемлекет қайраткері, Византия империясының соңғы мегас-дукс немесе ұлы герцогы (Византия теңіз күштерінің бас қолбасшысы) және императорлар Жан VIII Палеолог пен Константин XI Палеологтың кезіндегі соңғы месазон (бас министр) болды.
Byzantine writer and official
Loukas Notaras (Λουκᾶς Νοταρᾶς; 5 April 1402 – 3 June 1453) was a Byzantine Greek statesman who served as the last megas doux or grand Duke (commander in chief of the Byzantine navy) and the last mesazon (chief minister) of the Byzantine Empire, under emperors John VIII Palaiologos and Constantine XI Palaiologos.
Өмірбаян
Лоукас Нотарас Монемвасиядан шыққан грек отбасының ұрпағы болды; оның бізге жеткен ең ерте ата-бабасы – 1270 жылы император Михаил VIII Палеолог үшін венециялықтардан Китера аралын бағындырған себаст Пауль. Нотарадтардың басқа да мүшелерін келесі онжылдықтарда тануға болады. 14 ғасырдың ортасында олардың бір тармағы Константинопольге көшіп келді, онда әкесі Иоанн V Палеологқа қарсы бүлік көтерген Андроник IV Палеологты қолдау арқылы саяси және әлеуметтік беделге ие болды, содан кейін Андроник қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Иоанн VII Палеологты қолдады. Лукас Нотарастың әкесі Николай Нотарас, Галатадағы бай саудагер, император Мануил II Палеологтың Италия, Франция және Англиядағы елшісі болды; ол Генуя және Венеция азаматтығын иеленді. Оның анасының аты Эвпрепия еді. Ол туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол 1412 жылға дейін қайтыс болды және Константинопольдегі Ксантопулон монастырында жерленді. Лукастың кем дегенде бір інісі болды, Иоанн, ол трапезаның басшысы (epi tes trapezes) қызметін атқарды, 1411 жылы Константинопольді қоршау кезінде шайқаста тұтқынға алынып, басы кесілді. Николай ұлының басын құтқарып алып, оны қалған денесімен бірге қоғамдық жерлеу рәсімімен жерледі. 1424 жылы Нотарас – Мануил Мелахренос және Георгий Сфранцеспен бірге Османдық түркілердің сұлтаны Мұрат II-мен император Иоанн VII Палеолог арасындағы достық шартын келіссөз жүргізген үш елшінің бірі болды. Оның императорлық шенеунік ретіндегі маңыздылығы болашақ император Константин XI Палеологтың Катерина Гаттилузиоға 1441 жылдың 27 шілдесінде үйлену тойында болғандығымен дәлелденеді. "Мен қаланың ортасында (яғни Константинопольде) түрік тымағын көруді, латын митрасынан артық көрер едім" деген әйгілі сөз тіркесін Дукас оған жатқызады, бірақ бұл Флоренция соборы құрған шіркеулер одағына қарсы болған топтың көзқарасын көрсетеді, бірақ бұл сөзді Нотарасқа жатқызудың дұрыс емеуі мүмкін. Шындығында, Нотарас императоры Константин XI-мен бірге кез келген жолмен католиктердің көмегін алуға тырысты, сонымен бірге православиелік жандардың бүліктерін болдырмауға ұмтылды. Өкінішке орай, оның естелігі үшін бұл орташа саясат екі тараптан да сынауға әкелді, және бұл шабуылдар соңғы императорлық иерархиядағы қарқынды саяси тартыстармен күшейді. Мысалы, Константиннің жақын досы және жеке хатшысы Георгий Сфранцес Нотарас туралы жақсы пікір білдірмейді, ал Сфранцестің оған деген жек көрушілігін Эдвард Гиббон да қайталады.
Loukas Notaras was descended from a Greek family originally from Monemvasia; his earliest ancestor whom we can identify in the surviving sources was one sebastos Paul, who captured the island of Kythera from the Venetians for the Emperor Michael VIII Palaiologos in 1270. Other members of the Notarades can be identified over the following decades. In the middle of the 14th century one branch relocated to Constantinople, where they rose to political and social prominence by supporting Andronikos IV Palaiologos, who was rebelling against his father John V Palaiologos, and then, after Andronikos's death, by supporting his son John VII Palaiologos. Loukas Notaras' father was Nicholas Notaras, a wealthy merchant in Galata, who served as envoy to emperor Manuel II Palaiologos in Italy, France, and England; he held the citizenships of Genoa and Venice. His mother's name was Euprepeia. Little is known of her, other than that she died before 1412, and was buried in the Xanthopoulon Monastery in Constantinople. Loukas had at least one brother, John, who served as epi tes trapezes, was captured in a skirmish during the 1411 siege of Constantinople and decapitated. Nicholas ransomed his son's head and buried it with the rest of his remains in a public funeral. In 1424, Notaras was one of three emissaries—along with Manuel Melachrenos and George Sphrantzes—who negotiated a treaty of friendship between Emperor John VII Palaiologos and Sultan Murad II of the Ottoman Turks at the end of the Ottoman Interregnum. His continued importance as an imperial official is attested by his presence at the marriage of the future Emperor Constantine XI Palaiologos to Caterina Gattilusio 27 July 1441. The famous phrase "I would rather see a Turkish turban in the midst of the City (i. e., Constantinople) than the Latin mitre" is attributed to him by Doukas, but although it does reflect the views of the party hostile to the Union of the Churches established by the Council of Florence, the attribution to Notaras is probably wrong. Indeed, Notaras worked with his emperor Constantine XI to secure Catholic aid by whatever avenues they could find while simultaneously attempting to avoid riots by the Orthodox faithful. Unfortunately for his memory, this pragmatic middle course led to his vilification by both sides of the debate, attacks which were not lessened by the intense politicking going on among the late Imperial hierarchy. Constantine's close friend and personal secretary George Sphrantzes, for instance, seldom has a charitable word for Notaras and Sphrantzes' antipathy was repeated in turn by Edward Gibbon.
Константинопольдің құлауы
1453 жылы Константинопольді қоршау кезінде Нотарас әскерлерді солтүстік-батыс теңіз қабырғасы бойымен басқарды. Қоршау туралы кейбір деректерде ол Керкопортаның үстіндегі мұнарада Османдық туы көтерілген соң өзінің бекінісін тастап кеткені айтылады, бірақ бұл саяси мақсаттағы қаралау болуы мүмкін. Дегенмен, ол теңіз қабырғасын – қалаға бұрынғы барлық сәтті шабуылдардың кіреберіс нүктесін – түріктерге қарсы, құрлық қабырғалары бұзылғанша қорғай алды, содан кейін оның күш-жігері мәнсіз болды.
During the 1453 siege of Constantinople, Notaras led the troops along the north western Sea Wall. Some accounts of the siege have him deserting his post after the Ottoman banner was raised on the tower above the Kerkoporta, but this may have been politically motivated slander. In any case, he was able to hold the Sea Wall—which had been the point of entry of all earlier successful attacks on the city—against the Turks until the breach of the land walls rendered his efforts moot.
Отбасы
Оттомандықтардың соңғы шабуылы кезінде ауру төсегінде жатқан Нотарастың жесірі, бұрынғы Османдық астанасы Адрианопольге жол жүзінде құл ретінде қайтыс болды; ол Месене ауылының жанында жерленді. Нотарастың отбасынан екі адам қаланың құлауынан құтылған генуэздік кемедегі жолаушылар тізіміне енді. Оның қызы Анна Венециядағы Византиялық эмигранттар қауымдастығының орталық тұлғасына айналды. Тағы екі қызы, Елена Нотарас және Теодора Нотарас та құлаудан аман қалды және әпкелеріне қусылды. Елена Нотарас (кейіннен Евфросина деген монах есімін алды) 1444 жылы Айнос мұрагері Джорджио Гаттилузиоға үйленді.
The widow of Notaras, who was on her sickbed during the final Ottoman assault, died a slave along the way to Adrianople, the former Ottoman capital; she was buried near the village of Mesene. Two members of Notaras' family were on the passenger list of a Genoese ship that escaped the fall of the city. His daughter Anna became the focal point of the Byzantine expatriate community in Venice. Two other daughters, Helena Notaras and Theodora Notaras, also survived the fall and joined their sister in exile. Helena Notaras (who later took the monastic name of Euphrosyne) had married the heir to Ainos, Giorgio Gattilusio in 1444.
Жазбалар
Лукас Нотарастың латын тіліндегі хаттарының жинағы Грецияда "Epistulae" деген атпен жарық көрді. Оған "Ad Theodorum Carystenum", "Scholario", "Eidem", "Ad eundem" және "Sancto magistro Gennadio Scholario" кіреді. Ол фин жазушысы Мика Валтаридің "Йоханнес Ангелос" кітабындағы кейіпкер ретінде бейнеленген (1952, ағылшын тіліне аудармасы "Қара періште", 1953). Романда ол Константинополь құлағаннан кейін дұшпандармен ынтымақтасуға әрекеттенетін Византия ақсүйектері тобының басшысы ретінде көрсетілген.
A collection of Lucas Notaras's letters in Latin has been published in Greece under the title Epistulae. It includes Ad Theodorum Carystenum, Scholario, Eidem, Ad eundem and Sancto magistro Gennadio Scholario. He figures as a character in the book Johannes Angelos by the Finnish author Mika Waltari (1952, Eng. translation The Dark Angel, 1953). In the novel he is depicted as leader of a group of Byzantine nobles who vainly try to collaborate with the enemy after the fall of Constantinople.