Кіріспе

1962 жылы маусым айында Уганданың Кампала қаласындағы Макерере университетінде ағылшын тіліндегі африкалық әдебиет конференциясы, алғашқы Африка жазушылары конференциясы өтті. Ресми түрде «Ағылшын тілінде жазатын африкалық жазушылар конференциясы» деп аталған бұл шараны Мәдени бостандық Конгресі және Мбари клубы, Макерере университетінің сыртқы білім беру бөлімімен бірлесіп ұйымдастырды. Бөлім директоры Джеральд Мур болды. Конференцияға көптеген белгілі африкалық жазушылар қатысты, олардың ішінде: Батыс Африкадан – Чинуа Ачебе, Воле Сойинка (кейіннен әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты), Джон Пеппер Кларк, Оби Вали, Габриэль Окара, Кристофер Окигбо, Бернард Фонлон, Фрэнсис Адемола, Камерон Дуоду, Кофи Авунор; Оңтүстік Африкадан – Езекиел Мфалеле, Блок Модисане, Льюис Нкоси, Денис Брутус, Артур Майман; Шығыс Африкадан – Нгуги ва Тхионг’о (сол кезде Джеймс Нгуги деп танылған), Роберт Серумага, Раджат Неоги (Transition журналының негізін қалаушы), Окот п’Битек, Пио Зириму («әңгімелеу өнері» терминін енгізгенімен белгілі), Грейс Огот, Ребекка Нжау, Дэвид Рубадири, Джонатан Кариара; ал африкалық диаспорадан – Лэнгстон Хьюз қатысты. Конференция «тек Африка континентіндегі африкалық әдебиеттің жазушылары мен сыншыларының алғашқы маңызды халықаралық жиыны ғана емес, сонымен қатар көптеген африкалық елдер саяси тәуелсіздікке қол жеткізуге аяқ басқан кезде өтті».

Дау

Конференцияда бірнеше ұлтшыл жазушылар африка тілінде жазылмаған әдебиетті африка әдебиеті деп мойындаудан бас тартты. Нгуги конференция атауының ирониясын атап өтті, себебі ол ағылшын тілінде жазбайтын халықтың көп бөлігін қабылдамады, африка әдебиетін анықтауға тырысып, бірақ оның ағылшын тілінде болуын қабылдады. Ол мұны 1986 жылғы "Деколонизациялау ойы: Африка әдебиетіндегі тіл саясаты" кітабында былай сипаттады: "Оқ – физикалық бағындыру құралы болды. Тіл – рухани бағындыру құралы еді." 1963 жылы "Transition" журналында жарияланған "Африка әдебиетінің соқпағы" атты эссесінде Обиаджунуа Уали былай деді: "Мүмкін, 1962 жылғы маусымда Макерере колледжінде өткен, ағылшын тілінде жазатын африка жазушыларының соңғы конференциясының ең маңызды жетістігі – қазіргі түсінік бойынша африка әдебиеті ешқайда жеткізбейді. Конференцияның өзі Леопольд Сенгор мен Аймэ Сезердің негрлік мектебіне жасалған шабуылдың соңғы нүктесі болды. Конференциядағы тағы бір маңызды оқиға – Амос Тутуола туралы ештеңе айтылмауы."

Тиімділігі мен мұрасы

Осыдан 50 жыл өткен соң, "Лидс африкалық зерттеулер бюллетенінде" Джеймс Кэрри 1989 жылы Чинуа Ачебенің сөздерін келтіріп былай деді: "1962 жылы біз келесі онжылдықта өзінің жазбаларын құратын, бүгінде әлемнің көптеген бөліктерінде оқылып, сынға алынатын, есімді африкалық жігіттер мен қыздардың керемет буынын көрдік. Бұл – қазіргі африкалық әдебиет тарихындағы өте маңызды сәт және жыл болды". Конференция африкалық әдебиеттегі маңызды кезең ретінде қарастырылады және көптеген африкалық авторлардың жазу стилін қалыптастырды деп есептеледі. Мысалы, Кэрри атап көрсетеді, Ngũgĩ wa Thiong'o жас студент ретінде конференцияда Чинуа Ачебеден "The River Between" және "Weep Not, Child" романдарының қолжазбаларын оқып беруді өтінген. Бұл романтар кейіннен сол жылы Лондонда іске қосылған, Ачебе оның алғашқы кеңесші редакторы болған Heinemann африкалық жазушылар сериясында жарияланды.