Кіріспе

Демократиялық идеалдар – демократиялық саясатты ұстау үшін қажетті жеке қасиеттерді немесе мемлекеттік басқарудың стандарттарын білдіретін ұғым. 20 ғасырда Т.Х. Маршалл азаматтық туралы мақаласында демократиялық идеалдар деп санайтын үш түрлі құқықты атап көрсетті: жеке адамның бостандығының негізгі құрылыс бөліктері болып табылатын азаматтық құқықтар; саяси билікті жүзеге асыру үшін азаматтардың қатысу құқығын қамтитын саяси құқықтар; және, соңында, негізгі экономикалық тұрмысы мен қауіпсіздігіне құқықтарды қамтитын әлеуметтік құқықтар. Адам құқықтарының маңыздылығы көбінесе демократиялық идеал ретінде қарастырылады, сондай-ақ әскери және азаматтық мемлекеттік қызметкерлерге олардың іс-әрекеттері осы құқықтарды бұзуға жол бермейтін көзқарастар мен әдістерді сіңіру қажеттігі де баса назарда ұсталады. АҚШ Конституциясындағы Құқықтар туралы билль – ел басқаруының негізінде іске асырылатын адам құқықтары мен бостандықтарының демократиялық идеалының мысалы. Бұл жеке адамның сөз бостандығы, жиналыс бостандығы, дін бостандығы және әділ сотқа құқығын қамтиды. Сайлау құқығы мен саяси қатысу – азаматтардың саяси өмірге қатысуын қамтамасыз ететін екі маңызды демократиялық идеал. Сайлауға кімнің құқығы бар екені ғасырлар бойы өзгеріп келді және жалпы сайлау құқығы – бір ұлтты диктатура емес, демократия деп тану үшін қажетті шарт. Бұл британдық парламент жүйесіндегі ұқсастықтарға ұқсайды, онда белгілі бір иерархия бар, бірақ американдық жоғарғы палата саяси жүйедегі билік тұрғысынан маңыздырақ. Британдық саяси жүйе Вестминстер Парламенті арқылы жұмыс істейтін атқарушы, заңнамалық және сот тармақтарынан тұрады. Атқарушы билік – елді басқаратын, заңнама ұсынып, сыртқы және ішкі саясатты әзірлейтін министрлерден құралады, оған Премьер-министр жетекшілік етеді. Барлық үкімет министрлері заң шығарушы тармақтың мүшелері, бұл американдық саяси жүйеде де көрінеді. Жоғарғы сот – Ұлыбританияның саяси жүйесіндегі ең жоғары сот, онда сот тармағы заңдардың қабылдануын, орындалуын және жоғары дәрежелі министрдің қарауына ұсынылуын қамтамасыз етеді. Британ Парламенті – Халықтар палатасы, Лордтар палатасы және монархтан тұрады. Бұл жүйе екіпалаталы, яғни Лордтар – жоғарғы палата, ал Халықтар палатасы – төменгі палата. Халықтар палатасы британдық саясатта ең көп билікке ие, ол 650 орыннан тұрады, әрбір орын Ұлыбританияның әртүрлі аймағын білдіреді. Бұл сайлау округі деп аталады.

Терминнің басқа қолданылуы

Тарихи мәтіндерде бұл тіркес көбінесе теңдік, өздік басқару, өздік шешім қабылдау және ішкі сенім бостандығы сияқты, жұмыс істейтін демократиядан тыс, ұмтылыстарды немесе мінез-құлық нормаларын көрсету үшін қолданылады.