Кіріспе
"Болеро" операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда АҚШ әскери күштерінің жинақталуының ресми кодтық атауы. Бұл 1943 жылдың ортасында жоспарланған "Раунд-ап" операциясы – Англияға басып кіру жоспарына, немесе оның резервтік нұсқасы "Слeджхаммер" операциясына дайындық болды. ("Болеро" коды ресми хабарламаларда Ұлыбританияны білдіру үшін қолданылды.) Кейін "Болеро" жоспары атанған, "Раунд-ап" операциясына дайындық ретінде Ұлыбританияда стратегиялық әуе күштерін құру жоспары алғаш рет 1942 жылдың 12 сәуірінде АҚШ Әуе күштерінің бас қолбасшысы генерал Генри Х. Арнольд АҚШ Армиясының штаб бастығы генерал Джордж Маршаллға ұсынды. Бұл Оверлорд операциясының негізін қалауға бағытталған адамдар мен материалдардың ірі қозғалысын бастады. "Раунд-ап" операциясының жоспарына сүйене отырып, 1942 жылдың сәуір айының соңында АҚШ күштерін Ұлыбританияға тасымалдау және орналастыру жоспарлау жұмысы басталды және бұл жоспарға "Болеро" коды берілді. Британдық және американдық логистикалық мамандардан құралған бірлескен комиссия Вашингтон мен Лондонда жұмыс істеді. 1942 жылдың 5 мамырында генерал Джордж Маршалл және Жабдықтау басқармасының бас қолбасшысы генерал-лейтенант Брехон Б. Сомервелл генерал-майор Джон С.Х. Лиді Британ аралдарындағы АҚШ Армиясының Жабдықтау басқармасының бас қолбасшысы етіп тағайындады. Ли екі апта бойы Вашингтонда алғашқы жоспарлау және штабты дамытумен айналысты, содан кейін операцияны құру үшін Англияға ұшып, жүздеген базалар, әуежайлар, қоймалар, госпитальдар мен жанармай сақтайтын резервуарлар салу жұмысын бастады. Бұл 3 миллион АҚШ әскери қызметшісін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 1942 жылдың мамыр айында, "Раунд-ап" операциясының 1943 жылдың сәуірінде жүзеге асырылуы күтілгендіктен, Соғыс министрлігінің Операциялар бөлімі мен АҚШ Әуе күштерінің штабы 1 миллион американдық әскерді тасымалдау және орналастыру жоспарларын жасады: 525 000 жаяу әскер, 240 000 әуе күштері және 235 000 жабдықтау қызметінен. Арнольдтың Маршаллға ұсынған жоспары 1943 жылдың 1 сәуіріне дейін 21 ауыр бомбалау тобын (B-17 және B-24), 8 орташа бомбалау тобын (B-26 және B-25), 9 жеңіл бомбалау тобын (A-20), 17 истребитель тобын (P-38, P-39, P-40 және P-47), 6 барлау тобын және 8 көліктік тобын – барлығы 69 жауынгерлік топты және олардың материалдық-техникалық қамтамасыз ету бөлімшелерін құруды көздеді. 1942 жылдың мамыр айының соңында генерал Арнольд RAF Әуе күштерінің бас маршалы Чарльз Порталмен кездесіп, 1943 жылдың наурызына дейін АҚШ Әуе күштерінің 3649 ұшағымен Ұлыбританияға келу кестесін ұсынды. Жоспар бойынша, шілдеде 15 топ, қарашаға дейін 35 топ және наурызға дейін 66 топ жеткізілуі күтілді, барлау эскадрильяларын есептемегенде. Арнольд 1 сәуірдегі мерзімге дейін 8-ші әуе күшінің жауынгерлік бөлімшелерінде 800 ауыр бомбардировщик, 600 орташа бомбардировщик, 342 жеңіл бомбардировщик және 960 истребитель болады деп күтті. (Ол кезде Ұлыбританиядағы 8-ші әскердің құрамында 1871 әскер және бірде-бір ұшақ болған.)
Әуе топтарының болеро қозғалысы
Тағайындалған әуе шайқас топтарының қозғалысы 1942 жылдың мамыр айында жылдам әскер тасымалдау кемелерімен (әдетте бұрынғы мұхит лайнерлері) олардың құрлықтағы эшелондарын жөнелту арқылы басталды. Ұшақтардың қозғалысы маусым айында басталды, себебі топтардың өзі ұшақтарын теңіз арқылы жеткізу арқылы ең тиімді және жылдам күш жинауға болатыны шешілді. Тек бір экипаж мүшесінен тұратын және мұхиттан әрі қашықтыққа ұшу үшін қажетті навигациялық және байланыс жабдықтарымен жабдықталмаған истребительдер төрттік топтарға бөлініп, олардың бағытын басқаратын бомбалаушылармен бірге ұшты. Қозғалыстың бірінші кезеңіне үш топ тағайындалды: 97-ші бомбалау тобы (B 17 Flying Fortress), 1-ші истребитель тобы (P 38 Lightning) және 60-шы әскер тасымалдау тобы (C 47 Skytrain). Бұл топтар шығыс жағалауда "жинақтау аймағы" деп аталған жерде солтүстік паромдық маршрут арқылы теңіз арқылы ұшуға дайындалды. Қызығы, бастапқыда Сегізінші әуе армиясы үшін тағайындалған бұл топтардың барлығы Англияда шектеулі қызмет етті және Он екінші әуе армиясына ауыстырылды. Бірінші қозғалыстағы 10% болатын күтілетін шығын деңгейі расталмады, оның орнына 5,2% құрады. Ең ірі шығын 1942 жылдың 15 шілдесінде болды, 1-ші истребитель тобының 94-ші истребитель эскадрильясының алты P 38 және 97-ші бомбалау тобының екі B 17 ұшағы Гренландиядан Исландияға қарай ұшу барысында ауа райының нашарлауына байланысты Гренландияға қайта оралуға мәжбүр болды. Отын азайып бара жатқандықтан, сегіз ұшақ Гренландия мұз қабатына қонды. Ұшақтар, әрине, қалпына келтірілуі мүмкін болды, бірақ барлық экипаж мүшелері қауіпсіз эвакуацияланғаннан кейін тастап кетілді. Кейіннен Glacier Girl деп аталған P 38 ұшағы 1992 жылы мұздан табылып, қайта қалпына келтірілді. 1942 жылдың тамыз айының соңына дейін "Болеро" қозғалысы 386 ұшақты жеткізді: 1-ші және 14-ші истребитель топтарының 164 P 38; 97-ші, 301-ші және 92-ші бомбалау топтарының 119 B 17; және 60-шы және 64-ші әскер тасымалдау топтарының 103 C 47. Жыл соңына дейін олардың барлығы Африкадағы Он екінші әуе армиясының құрамына кірді. 1942 жылдың соңына дейін АҚШ-тан Англияға 920 ұшақ жіберілді, ал 882-сі аман-есен жетті, олардың көп бөлігі арнайы паромдық команда емес, ұрыс экипаждарымен жеткізілді.
Болероның орнын басқан
1 шілдеге қарай басқа театрлардың талаптары «Болеро» күшін 54 топқа және 194 332 адамға дейін азайтуға әкеп соқты. Сол айдың соңында АҚШ Әуе күштерінің (USAAF) штабы 1943 жылдың 31 желтоқсанына дейін «Болеро» аясында 137 топты (USAAF-тің жоспарланған күшінің шамамен жартысы) орналастыруға болатынын бағалады, оның ішінде барлық типтегі 74 бомбалау тобы және 31 истребитель тобы. Бағалау бойынша, күште құрамында 375 000 әуеші, оның ішінде 197 000 жауынгерлік бөлімдерде және 178 000 қызметтік ұйымдарда болады деп күтілді. Бұл бағалау, әсіресе ауыр бомбалаушы күштерінің мөлшері бойынша, «Оверлорд» операциясы кезіндегі Біріккен 8-ші және 9-шы әуе күштерінің нақты санына өте жақын болды. Лондондағы «Болеро» комитеті 1943 жылдың наурыз айының соңына дейін Ұлыбританияда 1 147 000 әскерді, оның ішінде 137 000 резервті орналастыру жоспарларын жасады. Бірақ шілде айының соңында «Следгехаммер» жобасынан бас тартылып, «Раундап» операциясы 1944 жылға дейін кейінге шегерілді, себебі «Шамыл» операциясына басымдық берілді – Солтүстік Африкаға шабуыл жасап, Оңтүстік Еуропаға басып кіру үшін база құру мақсатында. «Болеро» комитеті өз жұмысын «Шамыл» операциясын жоспарлауға көмек көрсетумен шектеді. Еуропаға шабуыл жасау жоспарларын жасау кейіннен «Оверлорд» жоспарлаушыларының құзыретіне көшті.