Кіріспе

Микро-әділетсіздік – бұл көбінесе назардан тыс қалған, кішкентай шеттету немесе жағдайды бағаламау әрекеті, ол маргиналды топ өкілдеріне деген құрметсіздік, мойындамау немесе әділдіксіздік сезімін тудыруы мүмкін. Мұндай әрекеттер түрлі жолдармен көрініс беруі мүмкін, мысалы, отырыстарда немесе талқылауларда белгілі бір топтың пікірлерін үнемі үзіп тастау немесе оларды ескермеу. Микро-әділетсіздік теориясы адамдардың нәсіл, жыныс немесе басқа да кемсіту белгілеріне, соның ішінде саяси көзқарастары мен отбасылық жағдайына байланысты назардан тыс қалу, елемеу немесе зиян көру мүмкіндігін түсіндіруге көмектеседі. Микро-әділетсіздіктер, микро-құптаулар және микро-артықшылықтар көбінесе шифрланған тілді немесе айқын емес бейнелі сигналдарды пайдаланып, ресми жазбаша хабарламалар түрінде немесе бейресми әңгімелерде, микро-хабарлама ретінде жүзеге асырылады. Бұл термин 1973 жылы қолданысқа енген.

Шолу

Мэривилл университеті микротеңсіздіктерді жұмыс орындасындағы өнімділікті төмендететін, қанағаттандырмайтын және бұзып жазатын жіңішке хабарлар деп анықтайды. Бұл хабарлар бет-әлпет, қимыл-қозғалыс, дауыс ырғағы, сөздерді таңдау, мәнерлеу және сөз тіркестері арқылы саналы да, санасыз да жіберіледі. Микротеңсіздіктерді жиі жіберу немесе қабылдау жеке және кәсіби қарым-қатынастарды нашарлатады. The Star Ledger газетіндегі Стив Адубатоның «Микрохабарлар маңызды» деген мақаласында: «Тек ең білгір және сезімтал коммуникаторлар ғана [микрохабарлардың] қалай қабылданатынын және түсінілетінін анықтай алады» делінген. Бұл хабарлар қарым-қатынастың нағыз мәнін сөздерден де жақсы ашып береді. Олар санасыз пікірлердің қалай жеткізілетінінің және жұмыс орнындағы жаттандырудың негізін құрайды. Profiles in Diversity Journal журналындағы «Мәдениеттік өзгерістің ДНК-сы» мақаласында Джойс Такер: «Ұйымдар үлкен, көзге көрінетін жағымсыз әрекеттерді бақылауда жақсы жұмыс жасады, бірақ көбінесе байқамайтын нәрселерге көз жұмып келді. Ұйымдар бірнеше пілді бақылап, құмырсқалардың тобына жеңіліп қалды. Қолыңызды жиып тыңдау, сөйлесіп тұрған адаммен көз тістемеу, тіпті күлімсіреу үшін ерініңізді қимылдатқанда – әрбір әңгімеде біз жүздеген хабар жібереміз, көбінесе тіпті бір сөз айтпастан. Телевизиялық немесе радио толқындары бізді қоршап тұрса да, оларды көре алмаймыз, осы микрохабарлар да сондай кең таралған және оларды ажырату дайын емес».

Алғашқы зерттеулер

Мэри Роу, 1973 жылы МТИ-да микро теңсіздіктер мен микро растаулар терминдерін енгізді, бұл Честер Пирстің расалық озбырлыққа қатысты микроагрессия туралы бұрынғы зерттеулеріне негізделген. Бастапқыда Роу микро теңсіздіктерді "Сатурн сақинасы құбылысы" деп атады, себебі планетаның сақиналары оны сыртқы әлемнің қаталдығынан қорғайды және оқшаулайды, дәл осылай микро растаулар арқылы жұмыс орнындағы мәдениет қалыптасады. Осы мақалалардың бір бөлігі 1974 жылы толық немесе ішінара жарияланды. Содан кейін, 1990 жылы толыққанды нұсқасы жарық көрді. Роу "Микро растаулар және микро теңсіздіктер" атты еңбегін Халықаралық Омбудсмендер қауымдастығының журналында жариялады, онда микро растаулардың маңыздылығы туралы оның гипотезаларын кеңінен қарастырды. Осы тақырыптағы алғашқы жұмыстардың қатарында Жан-Поль Сартрдың антисемитизмнің ұсақ-түйек әрекеттері туралы жазған еңбектері және Честер Пирстің микроагрессияны расизм мен балаларға қарсы "әрекетсіздік" ретінде қарастырған зерттеулері бар. Мэри Роудың бастапқы зерттеуі микрохабарламалардың академиялық қауымдастыққа және жалпы АҚШ мен бүкіл әлемдегі қарым-қатынастарға тигізетін әсерін зерттеді. 2002 жылы Insight Education Systems корпоративтік жұмыс орындарында микро теңсіздіктерді кеңінен таныстыруды бастады. Ол микрохабарламалар мен корпоративтік әртүрлілік және инклюзиялық бастамалар арасындағы байланысты орнатты.

Анықтама

1970 жылдары осы тақырыптағы алғашқы мақалаларында (төмендегі сілтемелерді қараңыз) Мэри Роу микротеңсіздіктерді "көбінесе уақытша және дәлелдеу қиын, жасырын, көбінесе қасақана емес, көбінесе жасаушысы мойындамайтын, адамдардың әртүрлі деп есептелетін кез келген жерде болатын оқиғалар" деп анықтады. Ол гомофобия, мүгедектік деп есептелуге реакциялар, дене бітіміне реакциялар, дәстүрлі әйелдер ортасында ақ және қара нәсілді еркектерге қарсы кері дискриминация және түрлі діни кемсітулер туралы жазды. Ол жұмыс орнында немесе қоғамда – әлемнің кез келген жерінде – адамдардың "әртүрлі" деп есептелетін жағдайлардағы микротеңсіздіктердің мысалдарын жинады. Бұл айырмашылықтар нәсіл немесе жыныс сияқты өзгермейтін қасиеттерден де асып түседі. Стивен Янг өзінің "Микрохабарлама: Ұлы көшбасшылық сөзден артық" (2006 McGraw Hill) атты кітабында микротеңсіздіктердің жеке адамның жұмыс орындасындағы нәтижелілігіне саяси көзқарастар, отбасылық жағдайы, жұмыс стажы, стиль, қалыпты жағдайға мойын бұруға қарсылық және басқа да өзгертіліп білуге болатын сипаттамалар сияқты қосымша факторлар арқылы тигізетін әсерін сипаттайды. Янгтың сөзіне göre, санасыз пікірлердің осы қозғаушылары адамдардың өткен тәжірибелерінің әсерінен туындаған басқаларға қатысты ұстанымдарын көрсетеді, бұл белсенді ойлау немесе логикалық тұжырымдаудан басқа әдістер арқылы топ немесе этникалық топ туралы шешімдерге келуге әкелетін сүзгілерді құрайды. Санасыз пікірлердің маңызды шектеуі – бұл ұғым, сана жағдайы, сондықтан ол саналы түрде немесе қасақана көрсетілмейді. Санасыз пікірлер тек адамдар жіберетін жұмсақ хабарлар арқылы көрінеді – әдетте, микротеңсіздіктер басқалардың нәтижелілігіне әсер етеді.

Мәдениетте

Микро теңсіздіктер нәсілге, дінге, түске, мүгедектікке, жыныстық бағдарына, әлеуметтік жағдайға және ұлттық тегіне қатысты болуы мүмкін. Кейбіреулері белгілі бір нәсілге қатысты жағымсыз стереотиптерді байланыстыратын тілде көрінеді. Мұндай микро теңсіздіктердің мысалдары – "үнді берген" және "алдаған" сияқты сөздер немесе "еврейше саудаласу" деген тіркес. Басқа мысалдарға, мұғалімдер, медбикелер, хатшылар сияқты әйелдер көп жұмыс істейтін мамандықтарды сипаттағанда "ол" деген сөзді жиі қолдану, сондай-ақ толық уақытты үй шаруасымен айналысатын әкелерге кейде көрсетілетін құрметсіздік жатады. Микро теңсіздіктерді жою – кейбір университеттердің, компаниялардың және мемлекеттік органдардың маңызды әртараптандыру стратегиясының бір бөлігі болып табылады. Кейбір сарапшылардың пікірінше, микро теңсіздіктер адамның мотивациясын және өзін-өзі бағалауын бірте-бірте және жүйелі түрде төмендетуі мүмкін. Бұл қанағаттанбаушылыққа, қызметкерлердің жиі ауысуына және өнімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. "Сакраменто Би" газетінде жарияланған "Айтылған сөздерді бағалау" мақаласында микро теңсіздіктердің зиянды әсерін азайтуға көмектесетін тоғыз техника сипатталған. Қазіргі заманғы БАҚ да микро теңсіздіктерді күшейтуге жауапты. Адамдардың түрлі нәсіл өкілдері жағымсыз бейнеленген, ал Батыс БАҚ-тағы көрнекті нәсіл өкілдері жеткілікті көрсетілмейді. Мысалы, АҚШ-та әлеуметтік жәрдем алатындардың көп бөлігі афроамерикандықтар деген жалған сенім бар. Көптеген жергілікті американдықтар өздерінің жерін "Колумб ашқан" деген идеяға қарсы. Феагин мен Бенокраитис бұқаралық ақпарат құралдарының әйелдерді көптеген жағынан жағымсыз бейнелегенін атап көрсетеді; мысалы, әйелдер көптеген музыкалық бейнежазбаларда жыныстық нысан ретінде көрсетіледі. Джули Роудың Time журналындағы "Неліктен сіздің бастығыңыз ұсақ-түйектерге алаңдайды" деген мақаласында жұмыс орнындағы микро теңсіздіктердің қолданылуы және олардың өнімділікке қалай әсер ететіні туралы айтылады. Роу былай дейді: "Бұрын [микро теңсіздіктер] кемсітушілік туралы шағымдарды растау үшін қолданылатын қателіктер болатын. Енді олар осы шағымдардың негізін құрап жатыр". Микро хабарламалардың академиялық және корпоративтік ортада әртүрлі әсерлері бар. Академиялық ортада студенттер білімді көбінесе оқытушылардан алады. Керісінше, корпоративтік ортада ынтымақтастыққа басымдық беріледі, басшылар өз команда мүшелерінің тәжірибесіне сүйенеді. Янгтың айтуынша, корпоративтік секторда микро хабарламалар туралы білімді арттыру "қатаң басшыларды да өздерін немесе ең болмағанда өздерінің жоғары лауазымдағыларын" микро теңсіздіктерді таратушылар ретінде тануға мүмкіндік береді. Санасыз көзқарастар туралы зерттеулер көбейіп келеді. Қазіргі заманғы тәсілдердің көп бөлігі сұрақнамалар мен сұхбаттардың орнына Имплициттік қатынас тестін қолданады. Алайда көптеген ғалымдар осы зерттеулердің тиімділігі мен дұрыстығына күмән білдіретін мақалалар мен талдаулар жариялады.