Кіріспе
Минтурно – Италияның оңтүстік Лацио аймағындағы қала және коммуна, Гарильяно өзенінің солтүстік-батыс жағасында орналасқан (көне заманда Лирис деп аталған). Рим-Неаполь басты теміржол бағытында станциясы бар.
Тарих
Мариканың жақын жердегі қасиетті орны шамамен б.з.д. 500 жылы, италиялық туфтан жасалған ғибадатханасымен бірге салынды. Ежелгі Минтурне – б.з.д. 314 жылы Екінші Самнит соғысында Римге қарсы соғыс бастаған Аузон тайпасының үш қаласының бірі болды, ал қалған екеуі – Аусона (қазіргі Сесса Аурунка) және Веския. Шамамен б.з.д. 296 жылы қала римдік бекініс (Castrum Minturnae) ретінде құрылды. Алғашқы қала өзен жағасындағы көпбұрышты тас қабырғалары бар шаршы бекіністің төңірегінде, сондай-ақ әскери жол ретіндегі Аппия тас жолы бойында өсті. Б.з.д. III ғасырда қала мұнаралы туф қабырғаларымен кеңейтілді. Август кезінде қала колония мәртебесін алғанда, Аппия тас жолының қалалық бөлігі галереялармен жақсартылып, Август пен Юлий Цезарға арналған ғибадатханалар салынды және театр қайта жаңартылды. Адриан тұсында қала одан әрі кеңейтіліп, термольдық ванналар, мацеллум, нимфеум және акведук салынды. 590 жылы лангобардтар қаланы қиратты. Сарациндер де 883 жылы қаланы жойған болуы мүмкін, олар кейіннен айналасындағы жазықты басып алды. Қаланың тегіс орналасқан жері халықтың дені теңіз деңгейінен жоғары орналасқан қазіргі Минтурно қаласына (латынша Traiectum сөзінен шыққан Traetto немесе Traietto деп 19 ғасырға дейін аталған) көшуіне себеп болды. Гарильяно шайқасынан (915 жыл) кейін католик лигасы сарациндерді жеңіп, Минтурне Гаетаның құрамына өтті. Алайда екі жылдан кейін қала тағы да мажарлардың шабуылына ұшырады. 1058 жылы қаланың бір бөлігі Монтекассино аббаттығына өткенімен, көп ұзамай нормандар басып алды. 13 ғасырда қала Гаета герцогы Ричард V дель Аквиланың иелігіне көшті. Кейіннен ол Каетанилердің меншігіне өтті, содан кейін Франция королі VIII Карл оны өзінің генералы Просперо Колоннаға тапсырды. 1806 жылға дейін Карафалардың феодальдық иелігі болды және 1861 жылдың 30 қазанында жаңадан құрылған Италия Корольдігіне қосылды. Минтурно Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Густав желісінің бөлігі болды және ауыр бомбалаудан зардап шекті.
Басқа көрікті жерлер
Барондық қамал (9 ғасыр) Сент-Томас Аквинский, Изабелла Колонна және Джулия Гонзага сияқты танымал тұлғаларды қабылдаған. 1360 жылы Рим папасы Бонифаций VIII-нің немере інісі Роффредо III Каетани салған Қасиетті Франциск шіркеуі. Аннуциата шіркеуі (шамамен 1300 жыл), 1552 жылы түркі шабуылдарынан, 1799 жылы француз-поляк әскерлерінен және 1888 жылы өрттен зардап шеккен. 1930 жылы жасалған реставрация барокко стиліндегі барлық қосымшаларды алып тастап, ежелгі фрескалардың бар екенін көрсетті. Қасиетті Петір шіркеуі (11-12 ғасырлар). Фасады алдында баспалдақ пен 4 аркасы бар галерея (14 ғасыр) орналасқан. Ішкі жағында биік бағаналармен бөлінген бір негізгі және екі бүйірлік бөлім бар, аркалар огивальді. Оң жақ бөлімінде 1587 жылы салынған, көп түсті мәрмәрмен әсемделген барокко стиліндегі Тазалық шіркеуі орналасқан. Басқа да өнер туындыларына 1264 жылғы мозаикамен безендірілген шамдандық және антикалық бағаналары мен 13 ғасырлық мозаикалары бар Пергаум кіреді. Онда үш қабатты қоңырау мұнарасы бар. Гарильяно өзені арқылы салынған Фердинандэо көпірі Италиядағы алғашқы темір катенерлі аспалы көпір және континенттік Еуропадағы ең алғашқылардың бірі. Бұл көпір, өз заманы үшін технологиялық жағынан жетілген, 1832 жылы Екі Сицилия Бурбон Корольдығының тапсырысымен салынған. Көпірді жобалаған инженер Луиджи Гиура болды. Көпір соңғы уақыттарда (1998 жылы) қайта салынды, себебі ол Екінші дүниежүзiлiк соғыс кезінде миналанған. Гаета шығанағындағы Скаури қаласының аты, Рим консулы Маркус Эмилиус Скаурус есімінен шыққан болуы мүмкін, ол мұнда сәнді вилла салдырған. Онда Torre Saracena сияқты бірнеше ежелгі күзет мұнаралары бар, ол Гарильяно өзенінің сағасында 961 және 981 жылдар аралығында салынған. Бұл мұнара 915 жылы папа Иоанн X және оның одақтастары сарацендерге қарсы жеңіске жеткенін еске салады (Гарильяно шайқасына қараңыз). Ол Минтурнадан әкелінген римдік материалдардан, соның ішінде бірнеше жазулар мен мүсіндерден тұрғызылған.
The church of St. Francis, built around 1360 by Roffredo III Caetani, nephew of Pope Boniface VIII
The church of Annunziata (c. 1300), damaged by the Turks pirates in 1552, by the French Polish troops in 1799 and by a fire in 1888. In 1930 a restoration removed all the Baroque additions and showed the presence of ancient frescoes. The church of St. Peter (11th 12th centuries). The façade is preceded by a staircase and a porch with 4 arcades (14th century). The interior has a nave and two aisles divided by tall columns with ogival arcs. The right aisle houses the notable Baroque Sacrament Chapel (1587), decorated with polychrome marbles. Other art pieces include a candelabra (1264) with mosaic decoration, and the Pergagum, with antique columns and 13th century mosaics. It has a three floor belfry. Ferdinandeo Bridge over the River Garigliano was the first iron catenary suspension bridge built in Italy, and one of the earliest in continental Europe. This bridge, which was technologically advanced for its age, was built in 1832 by the Bourbon Kingdom of Two Sicilies. The engineer who designed the bridge was Luigi Giura. The bridge has been rebuilt in recent time (1998), in fact was mined during the Second World War. The suburb of Scauri, on the Gulf of Gaeta, may take its name from the Roman consul Marcus Aemilius Scaurus, who had a sumptuous villa here. It has some notable ancient watchtowers, including the Torre Saracena, at the mouth of the river Garigliano, erected between 961 and 981, commemorates a victory gained by Pope John X and his allies over the Saracens in 915 (see battle of Garigliano). It is built of Roman materials from Minturnae, including several inscriptions and sculptures.
Көшіп келушілер
ХХ ғасырдың басында Минтурно және оның төңірегіндегі ауылдардың көптеген тұрғындары АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Стамфорд қаласына көшіп кеткен. 1939 жылы Стамфордтың батыс жағында Минтурнодан келген иммигранттар үшін Минтурно әлеуметтік клубы құрылды (кейін Спрингдейл ауданына көшірілді) және мүшелері тек Минтурнодан шыққан отбасылардан құралды, 2007 жылы клубта 120 мүше болды. Минтурно дәстүрі – Festa de la Regna ("Бидай мерекесі"), егін жинау күнін тойлау және Мадонна делле Грациеге құрмет көрсету, әлі де Стамфордта жыл сайынғы шерумен аталып өтіледі. Коннектикут штатының бұрынғы вице-губернаторы Майкл Феделе 1955 жылы Минтурнода дүниеге келді.