Кіріспе

Никарагуаның батыс жағалауындағы Сан-Хуан-де-Никарагуа қаласы, бұрын Сан-Хуан-дель-Норте немесе Грейттаун деп аталған, Никарагуаның Рио-Сан-Хуан департаментіндегі қала және муниципалитет болып табылады.

Тарих

Сан-Хуан-дель-Норте испандықтар құрған шағын бекініс және кеден бекеті болды. Испан саяхатшылары Сан-Хуан өзенінің сағасына алғаш рет 1539 жылғы 24 маусымда (Жақияның мейрамы) жетіп, оны Сан-Хуан-дель-Норте (Солтүстік Жақия) деп атады. Никарагуа губернаторы Родриго Контрерас 1541 жылы Сан-Хуан-де-ла-Крус деп аталған гарнизонды алғаш құрды. 1707 және 1762 жылдары бұл аймақты мискито, замбо (афроүнділер) және ағылшындар ортақ күшпен басып алды. 1762 жылдан кейін аймақта қоныстану басталды, ал 1778 жылғы сауда шарты испандықтарға тұруға рұқсат берді. Никарагуаның шығыс жағалауы ұзақ уақыттан бері британдық ықпал астында болды, Москито жағалауы 1740 жылдан бастап протекторат мәртебесіне ие болды, бірақ испандықтар 1786 жылғы Лондон конвенциясынан кейін Сан-Хуан-дель-Нортеге бақылауды қайта орнатты. Қала испандықтармен еркін порт деп жарияланды, бірақ 1821 жылы Орталық Америка тәуелсіздігін алғанда испандықтар қуылды. 1841 жылы қала британдықтардың көмегімен мискитолар басып алды, ал 1848 жылы қала тікелей британдықтар бақылауына көшті. Ол сол кездегі Ямайка губернаторы Чарльз Эдвард Грейдің құрметіне Грейттаун деп қайта аталды және солтүстіктегі британдық протекторат – Мискито Корольдығына берілді. Бір жылдан кейін қала жылдам өсе бастады, ол американдық Корнелиус Вандербильттің Аксессуарлық Транзит Компаниясына тиесілі көлік операциясының шығыс терминалы болды. Бұл компания Калифорния алтын асығы кезінде Сан-Францискоға бара жатқан мыңдаған саяхатшыларды ай сайын Атлант мұхитынан Орталық Американың Тынық мұхитына жеткізді. Нью-Йорк пен Нью-Орлеаннан Грейттаунға желкенді және бу кемелері жүріп тұрды. Содан кейін шағын қайықтар жолаушыларды Сан-Хуан өзенімен Никарагуа көліне дейін тасыды. Одан кейін оларды қалалар, жылқылар немесе дилижанстар көл мен Сан-Хуан-дель-Сур, Ривас арасындағы тар аймақтан алып өтіп, сол жерден Панама мен Никарагуа және Калифорния арасында жүретін кемелерге мінгізді. Алайда, қаланың гүлденуі қысқа болды, өйткені 1854 жылғы 13 шілдеде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің USS Cyane фрегаты қалаға бомба тастап, толығымен өртеп жіберді. Бұл американдық азаматтарға қарсы жергілікті шараларға жауап ретінде жасалды. Бұл әрекет американдықтар мен қала тұрғындары арасындағы тарифтер мен транзит жолдарының бақылауына байланысты туған жанжалдың нәтижесі болды. Бұл оқиға туралы бүкіл әлемге хабар тарады, тіпті Лондонның Illustrated News газетінде суреті жарияланды. Біраз уақыттан кейін Сан-Хуан өзені өз бағытын өзгертті және қала қайтадан қирады. Грейттаун қирағаннан кейін қайта салынды, ал 1855 жылы американдық филибүстер Уильям Уокер өзін Никарагуа президенті деп жариялап, Аксессуарлық Транзит Компаниясының активтерін бақылауға алды және оның жарғысын жойды. 1857 жылы Вандербильттің қолдауымен ол биліктен құлдырады. Уокер және оның ізбасарлары 1857 жылғы қарашада Никарагуаны қайта басып алуға тырысты, олар Грейттаун портына кіріп, жақын маңдағы Пунтас Аренаста орналасты. Алайда, АҚШ теңіз жаяу әскерлері күштерді қоршап алып, Уокерді тұтқынға алды. Содан кейін Вандербильт Панама арқылы ұқсас бағыттарды жүргізген бәсекелес Тынық мұхиты пошта кеме компаниясы мен АҚШ пошта кеме компаниясынан алынатын стипендиялардың орнына транзит қызметін тоқтатты. Нәтижесінде Грейттаун қайтадан шалқарылып, 20 ғасырға дейін шағын елді мекен болып қала берді. Қала заң жүзінде Никарагуаның егемендігіне берілді және 1860 жылы мискито бақылауынан алынып тасталды, бірақ ғасырдың соңына дейін де-факто британдық қорғауында болды. 1894 жылы Никарагуа президенті Хосе Сантос Зелая аймақты толыққанды мемлекет құрамына қосты, сол кезде Грейттаунда 1482 тұрғын болды. 1984 жылы Сандинистер мен Контралар қақтығысы кезінде Грейттаунға қайтадан шабуыл жасалды. АҚШ тікұшағы Контраларды қолдау барысында 1984 жылғы 9 сәуірде қалаға оқ атты. Жаңа қала солтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жерде салынды және оны Нью Грейттаун және Нюэво Сан-Хуан-дель-Норте деп атайды. 2002 жылы Сан-Хуан-дель-Норте муниципалитеті ресми түрде Сан-Хуан-де-Никарагуа деп аталды және оның астанасы Никарагуа Ұлттық Ассамблеясымен Грейттаун деп өзгертілді.

География

Сан-Хуан-де-Никарагуа Никарагуаның Кариб теңізі жағалауында, Коста-Рика шекарасына жақын, Москито жағалауының оңтүстігінде жатыр. Қала Никарагуа көлінен шығысқа қарай ағатын Сан-Хуан өзенінің сағасында орналасқан және Тынық мұхитқа дейін Никарагуа каналын салу жөніндегі әртүрлі ұсыныстардың жолында жатыр. Қаланың географиясына Сан-Хуан өзенінің дельтасының, сондай-ақ Коста-Рика жанартауларынан келген жанартаулық шөгінділерінің мұхит ағындарымен және желмен өзара әрекеттесуі әсер етеді. Бұл әрекет қаланың портын жылмалы құмдар мен тілдермен толтырады.

Климат

Сан-Хуан де-Никарагуада өте ылғалды тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Кёппен Af) басым, ақпаннан сәуірге дейін мол жаңбыр жауады, ал жылдың қалған айларында аса мол немесе ең көп жаңбыр жауады. Бұл Никарагуадағы ең жаңбырлы жер, және оның жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен Аляска Панхандледегі Уиттиер немесе Кішкентай Порт Уолтермен салыстырылады, бұл Солтүстік және Орталық Америкадағы тұрғындары бар ең жаңбырлы орын.

Халық саны

Солтүстік Москито жағалауы сияқты, Грейттаунда африкалық түп-тегі бар, Москито жағалауы креол тілінде сөйлейтін көптеген адамдар бар.

Танымал мәдениет

У. Дуглас Берден қала туралы "Жай далаға қара" кітабында сипаттайды.