Кіріспе

Көне Италиядағы италық тайпа
тау тізбегі

Аурунцилер б.з.б. 1 мың жылдықтан бастап Оңтүстік Италияда өмір сүрген италық тайпа болған. Олар ақыры Риммен жеңіліп, б.з.б. 4 ғасырдың екінші жартысында Рим Республикасына қосылған.

Жеке тұлға

Аурунци – ежелгі Италияның бір тайпасы немесе ұлтының римдік жазушылар берген атауы. Көрініп тұрғанындай, "Аурунци" атауын римдіктер гректер "аузон" деп атаған халыққа берген. Мүмкін, бір атау екіншісінен ротацизм арқылы туындаған (дыбыстың "s" әрпі "r" әрпіне ауысуы) (Ausoni > Auroni > Auronici > Aurunci). Сервий екеуінің бір екенін нақты айтады, ал Кассий Дио Аузония атауының дұрыс қолданылуы Аурунктар жеріне ғана қатысты екенін, вольскілер мен кампандар арасында жатқанын көрсетеді. Фест мифтік батыр Аузонды Аурунея қаласын құрған адам деп есептейді. Сервий Аурунцилерді Италияның ең көне тайпаларының бірі деп санайды. Олар бастапқыда бізге қарағанда күштірек және кеңірек таралған болуы мүмкін, бірақ римдіктер бұл атауды гректердің қолданған "аузон" атауының тұманды және кең мағынасында пайдаланбаған. Кейінірек, б.з.д. IV ғасырда, "Аурунци" және "аузон" атаулары ерекше мағынаға ие болды және екі шағын тайпаға қолданыла бастады, олардың екеуі де Лациум мен Кампания шекарасында тұратын, бір ғана үлкен тайпаның кіші бөлімшелері болды; аузондар Лирис өзенінің батысында, солтүстіктен Вольскі тауларына дейін созылды; ал аурунктар, керісінше, қазіргі Монте-Санта-Кроче немесе Рокка Монфина деп аталатын жанартау тауларының шашыраңқы тобымен шектелді, Лирис өзенінің сол жағында, теңізге қарай төңкерілген төбелермен бірге. Олардың ежелгі бекінісі немесе бас қаласы Аурунка таудың етегінде орналасқан, ал кейіннен олар астана еткен Суэсса оның оңтүстік-батыс беткейінде, теңізге дейінгі құнарлы жазықтарды бақылап тұрды. Шығыстан және оңтүстіктен олар Теанумның сидициндерімен және Калес халқымен тығыз шектес болды, Ливийдің айтуынша, олар да аузон тайпасынан шыққан, бірақ аурунктардан саяси тұрғыдан ерекшеленді. Виргилий бұл төбелерді аурунктардың бастапқы мекені деп есептейді және оларды қарапайым тайпа деп сипаттайды. Ал, керісінше, б.з.д. 495 жылы Галикарнастық Дионисий оларды Кампанияның ең көркем жазықтарын басып алған, үлкен күш-қуат пен қаһарлылық танытқан соғысшыл тайпа деп сипаттайды; сондықтан бұл атау кейін "аузон" (оның тар мағынасында) атауымен белгіленген халықты да қамтиды деген қорытындыға келуге болады.

Тарих

Олар Рим тарихында алғаш рет пайда болғанда, Лациум шекарасына дейін жаулап алған, жауынгерлік және күшті халық ретінде танылады. Ливийдің мәлімдемесіне сәйкес, б.з.д. 503 және 502 жылдары Кора және Пометия латын қалалары көтеріліс жасап, Аурунцимен одақтасты. Бұл күшті көршілер, жаңадан құрылған республикаға қарсы оларды үлкен әскермен қолдады; бірақ, Рим соңында жеңіске жетті. Бірнеше жыл өткен соң, б.з.д. 495 жылы, Римге вольсктердің шабуылы кезінде, Аурунцилер вольсктерді қолдап, Римге қарсы қару алып, әскерлерін Арицияға дейін жеткізді, онда олар рим консулы Публий Сервилий Прискус Структуспен жеңіліске ұшырады. Осы кезден бастап, Аурунци есімі б.з.д. 344 жылға дейін тағы да еске алынбайды, сол кезде Ливий Рокка Монфина тауын мекендеген халық туралы ғана айтқандығы анық, олар жеңіліп, көп қиындықсыз бағынышқа түсті. Бірнеше жылдан кейін (б.з.д. 337 ж.), көршілері – Сидицинилердің шабуылдарына байланысты, олар Римнен көмек сұрауға мәжбүр болды, сонымен қатар таулардағы бекіністерін тастап, Суэсса жаңа қаласында қоныстанды. Италияның осы бөлігіндегі келесі римдік соғыстарда олардың есімі ешқайда енбеді. Б.з.д. 313 жылы Суэссада римдік колония құрылды; олардың ұлттық өмірі сол кезден бастап аяқталды деп есептеуге болады. Олардың аумағы кейіннен Кампания құрамына енді.

Мұра

Аурунци таулары мен қазіргі Сесса Аурунка қаласы Аурунци тайпасының атын мұра еткен.