Кіріспе

1953 жылы Уильям Камерон Мензиздің түсірген фильмі

"Марстан келген жаулаушылар" – Уильям Камерон Мензиз режиссерлік еткен, Жимми Хант, Хелена Картер, Артур Франц, Моррис Анкрум, Лейф Эриксон және Хиллари Бруктің қатысқан 1953 жылғы американдық тәуелсіз ғылыми-фантастикалық фильмі. Оны Эдвард Л. Алперсон-младший өндірді, ал 20th Century Fox SuperCinecolor форматында көрсетті. Фильмде Дэвид Маклин деген жас бала бір түні үйінің артында ұшатын тарелканы көреді. Әкесі зерттегеннен кейін өзгеше болып қайтады, жақын арада Дэвидтің анасы, көршілері және басқалары да солай әрекет ете бастайды. Дэвидтің қорқынышты әңгімесін доктор Пэт Блейк естиді және оны астроном доктор Стюарт Келстонға апарып жетеді. Дэвид Келстонды Марстан келген басқыншылардың алғы шебі осы екеніне көндіреді. "Марстан келген жаулаушылар" оқиғаны үлкен баланың көзқарасымен, дағдарысқа бет алған ересектер әлемінде баяндайды. Ол Ричард Блейктің сценарийіне және Джон Такер Батлдың әңгімесіне негізделген, ол өз әйелі айтқан түсінен шабыттанды.

Сюжет

Бір күні түні жанғанда, жас бала Дэвид Маклин қатты дауылдан оянады. Ол өз бөлмесінің терезесінен үлкен ұшатын табақ төмен түсіп, үйінің артындағы құм шұңқырына құлап кеткенін көреді. Әкесі, ғалым, Дэвидтің айтқанына сенбей, оның сөзін тексеруге барады. Таңертең әкесі қайтып келгенде, Дэвид оның мойнының артындағы шашының түбінде ерекше қызыл із көреді, содан кейін әкесі суық және жаулы мінез таныта бастайды. Көп ұзамай Дэвид бірдеңе дұрыс емес екенін түсінеді: ол қала тұрғындарының біразының да сондай мінез-құлық танысып жатқанын байқайды. Телескопы арқылы Дэвид көршісі Кэти Уилсон құм шұңқырынан кенеттен жер астына сіңіп кеткенін көреді. Дэвид полиция бөліміне көмек сұрап қашады, соңында денсаулық сақтау бөлімінің дәрігері доктор Пэт Блейк оны қорғауына алады, ол баяу Дэвидтің ессіз сөзіне сенуді бастайды. Жергілікті астроном доктор Стюарт Келстон мен доктор Блейктің көмегімен Дэвид ұшатын табақтың Жер орбитасына жақын келген Марс планетасынан келген шабуылдың алғы шебі екенін түсінеді. Доктор Келстон АҚШ армиясымен байланысқа түсіп, дереу тергеу жүргізуге көндіреді: жақын маңда маңызды үкіметтік ракета зерттеу орталығы орналасқан. Бірден Пентагон полковник Филдингтің басшылығымен әскер мен танктарды жинайды. Орталықтағы жатжерттеушілердің саботаж жоспары ашылып, құм шұңқырына дейін жетеді, ал армия табақ қонған жерді қоршап алады. Әскери іздеуден алыс қалған доктор Блейк пен жас Дэвид кенеттен жер астына тартылады. Олар екі биік, жасыл, тік көзді жаратылыстармен тұтқындалып, ұшатын табаққа туннельдер арқылы жеткізіледі. Армия әскерлері туннельге кіретін есікті тауып, жарып жібереді, ал полковник Филдинг пен шағын отряд табақтың кіреберісіне жетеді. Ішінде олар марсиандық бас мимен кездеседі: кішкентай жасыл денесінің үстінде адамға ұқсас беті бар алып жасыл бас, және ол мөлдір шарға оралған. Марсианға биік, жасыл, үнсіз, жасалма мутанттар қызмет етеді. Олардың шешімімен, мылқау жаратылыстар ұрланған құрбандарының бас сүйегінің түбіне ақыл-ойды бақылау кристалдарын орнатады, оларды қала маңындағы әскери орталықта салынып жатқан атомдық ракета жобасына саботаж жасауға мәжбүр етеді; егер олар ұсталса, ақыл-ойды бақылау құрылғылары жарылып, өлімге әкелетін миге қан құйылады. Әскерлер мен полковник Филдинг, доктор Блейк пен Дэвидпен бірге, табақтан қашып бара жатқанда, қуып келе жатқан мутанттарға оқ ашады. Туннельдегі қысқа шайқастан кейін олар жер бетіне қайта оралады. Барлық адамдарға аумақтан дереу кетуге бұйрық беріледі: Филдингтің әскерлері табаққа уақыт қойылған жарылғыш зарядтарды орналастырды. Дэвид құм шұңқырынан төмен қарай жүгіреді, ал артиллерия құм шұңқырына оқ атып, зарядтардың сағаты баяу нөлге жақындап келеді. Жарылыстан кейін Дэвид кенеттен жаңбыр мен найзағайдың арасында өз төсегінде оянады. Ол қорқып, әке-шешесінің бөлмесіне жүгіріп кіреді, олар оған жаман түс көргенін айтып, қайтадан ұйықтауын өтінеді. Төсегіне оралғаннан кейін, желдің күшейгенін және қатты дауыл естіледі. Дэвид қайтадан төсектен шығып, терезеге барады, және түсіндегідей, ұшатын табақ құм шұңқырына баяу төмен түсіп бара жатқанын көреді, сонда ол: "Ух ты!" дейді.

Кастинг

Бұл Хелена Картердің актерлік мансабындағы тұңғыш рет, ол ер адамның басты рөлімен романтикалық қарым-қатынаста емес, басқа рөлді ойнады. Ол осы фильм аяқталған соң актерлік қызметтен қанағаттанды.

Музыка

Бұл қойылымда ерекше, тартымсыз музыка қолданылады. Ол көктестік, ырғақты толқынды әуендерден тұрады, оны хор бірыңғай дауыспен орындайды. Бұл дыбыс эффектісі ретінде де, марсиандармен байланысты сахналық музыка ретінде де пайдаланылады.

Визуалды жобалау

Негізгі түсірілімге Eastmancolor камерасының негативтері қолданылды, ал бастапқы кинотеатрлық көрсету үшін SuperCinecolor көшірмелері жасалды, бұл фильмнің суреттеріне ерекше көзге түсетін және жарқын көрініс берді; кейінірек шыққан нұсқаларында стандартты Eastmancolor көшірмелері қолданылды. Кейбір дереккөздер Invaders фильмінің алғашқы 3D процесі үшін жоспарланғанын (ол Bwana Devil атты 3D фильм шығар алдында өндірісте болған) мәлімдейді, бірақ ол 3D форматында түсірілмеген және көрсетілмеген. Бұл "үш жолақты" Technicolor-дан өзгеше болды, онда үш түс фильм таспасының бір жағына басылған. Осы өндіріс процесінің қызықты бір салдары – Invaders фильмі "үш жолақты" Technicolor фильмі сияқты монтаждалған.

Британдық релиз

1954 жылы фильм Ұлыбританияда көрсетілді. Британдық кино дистрибьюторы фильмнің тым қысқа екенін және арман туралы айтылымның қанағаттандырмайтындығын мәлімдеді. Сондықтан продюсер обсерватория сахнасын ұзарту үшін қосымша жаңа түсірілімдер жасады, сондай-ақ арман туралы айтылым өзгертілді. Дистрибьютордың наразылығына жауап ретінде жаңа соңғы сахна мен қосымша эпизодтар жылдам түсірілді. "Invaders" фильмінің басқа бөліктері де қайта өңделді, ал "Бәрі тек түс болды ма?" деген АҚШ-тың соңғы сахнасы түсініксіз аяқталумен ауыстырылды. Барлық жаңа сахналар АҚШ-тағы көрсетілімнен бірнеше ай өткен соң түсірілді, оның ішінде армияның жарылғыш құралдары жарылғанда Марс ұшу тәрелкесінің аспанда жойылған көрінісі де бар. Британдық нұсқада планетарий кеңсесі кеңейтілген: АҚШ нұсқасында жоқ суреттер сахнаның қабырғаларында ілінген. Олар кеңейтілген және қайта өңделген сахналар ойналғанда кейде жоғалып, кейде қайта пайда болады. Ересек актерлер айтарлықтай өзгермеген, бірақ бала актер Джимми Хант осы қосымша сахналарда биік, үлкен және шашы қысқа көрінеді. Хант сонымен қатар свитер жилет киеді (жилет сахна басталғалы үш минут өткен соң пайда болады, сол кезде доктор Келстонның галстугі де қайта байланған сияқты), ол және доктор Келстон түрлі ұшу тәрелкелері туралы хабарларды талқылайды: Лаббок Жарықтары және Мантелл НЛО оқиғасы; Доктор Келстон әртүрлі тәрелке үлгілерін "1-тип", "2-тип" және т.б. деп атайды.

Британдық аяқталуы

Британдық аяқтама "арман мен шындық", "бұл тек бір жаман түс пе еді" деген оқиғалық элементті жояды: Дэвид Келстон мен доктор Блейкпен Армия танкысының артында қосылғаннан кейін көп ұзамай марстық дискі жарылады. Доктор Блейк Марс дискісі жойылғаннан кейін оның ата-анасының қауіпсіз екенін айтады. Көрініс сол түні Маклин үйіне, Дэвидтің жатын бөлмесіне ауысады, онда Келстон мен доктор Блейк оны төсекке жатқызған. Олар есігінің алдында тұрып, оған жақсы түңгі ұйқы тілейді. Бұл көрініс фильмнің "The End" деген аталымына ауысады, фильмнің әуезді музыкасы кодадағы шегіне жетеді және соңғы сөнумен аяқталады.

Сыни қабылдау

The New York Times газетінің Оскар Годбут бұл фильмді жас көрермендерге арналған таза ойын-сауық ретінде қарастырып, оны "суреттелген әзіл кітабы" деп атады, ол "көптеген кішкентай балаларды қатты қорқытуы мүмкін". Variety журналындағы жалпы оң пікірде: "Шығармашылық сюжет астрономиялық және зертханалық жабдықтарды, сондай-ақ үкіметтік атомдық зерттеу орындарын реализмді күшейту үшін фон ретінде толыққанды пайдаланады. Бірақ ең қызықтысы – жерді жер астына жолдарға бөліп жіберуге қабілетті Марс сәулелі қаруы. Бәрі де Джон Сейтцтің Cinecolor форматында тиімді түсірілген". Harrison's Reports оны "Cinecolor форматында түсірілген жақсы ғылыми-фантастикалық мелодрама" деп мәлімдеді. Фильмнің сюжеті, осы типтегі көптеген фильмдер сияқты, өте қиялға толы, бірақ ол басынан соңына дейін ширығумен толы және әрекетке құмар жанкүйерлерді, әсіресе жастарды қуантуы керек". Оңтүстік Калифорния Мошенниктік Фильмдер Кеңесі ескертті: "Оқиға ерекше және қорқынышты, бірақ ерекше түспен жақсы жасалған. Көрермендер финалға жеткенше қорқыныштан тітіркеніп қалады. Бұл балалар үшін тым қорқынышты және шынайы фильм". Rotten Tomatoes фильмдерді шолу сайтында фильм 13 шолу негізінде 85% мақұлдау рейтингіне ие, ал салмақты орташа рейтингі 6.9/10 құрайды. Кино тарихшысы Пол Михан "Марстан келген басқыншылар" фильмін "50-ші жылдардағы басқыншылық циклінің ең жақсыларының бірі" деп есептеді және "кейін қарағанда", сол кезеңнің ең ықпалды фильмдерінің бірі, басқа "ұрлау фильмдеріне" жол ашты. Автор және кино сыншысы Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыздың үшіне баға берді. Фильм туралы пікір білдіргенде, Мальтин оны "көзге түсетін стильді" деп сипаттады.

Ықпал

Марстан келген басқыншылар кейбір балаларға әсер етіп, олар өсіп кинорежиссерлер болды. Дон Коскареллидің 1979 жылғы түпнұсқа "Фантазм" фильмі сюжеттік жағынан ұқсастықтарға ие, ал Брэд Бердтің "Темір Алып" фильмі осы фильмге, сондай-ақ басқа да танымал ғылыми-фантастикалық туындыларға, әсіресе 1950-ші жылдардағы фильмдерге сілтеме жасайды.

Қайта жасау

1986 жылы сол атаумен қайта түсірілген фильм шығарылды. Ремейк режиссері Тобе Хупер болды, ал басты рөлдерді Карен Блэк, Хантер Карсон және Тимоти Боттомс сомдады. Алғашқы фильмдегі бала актер Джимми Хант полиция бастығы рөлінде ойнады.

Бейімделулер

Стивен Филип Джонс жазған және Сэнди Карратерс салған "Марстан келген басып алушылар" комиксінің үш саны 1990 жылы Eternity Comics баспасынан шықты. Eternity 1991 жылы Джонс пен Карратерстің үш санынан тұратын түпнұсқа жалғасын жариялады.