Кіріспе
Рим императоршасы Юстина (Iustina; шамамен 340 – шамамен 388 ж.ж.) – Рим императоршасы. Алғашқыда ол бүлікші император Магнетиустың әйелі болған, кейін Валентиан I-ге үйленген, одан төрт бала дүниеге келген, соның ішінде император Валентиан II және император Галла. Мүмкін, Константиний әулетімен туыс болған ол Валентианның Марина Северадан кейінгі екінші әйелі, август Грацианның әкесі және август Теодосийдің енесі болды. Оның кіші ұлы Валентиан 375 жылдың қараша айында күйеуі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай император атанды. Кейінгі антикалық шіркеу тарихы бойынша, Юстина ариандық христиан болған және күйеуі қайтыс болғаннан кейін осы діни сенімді таратуды бастады, бұл оны Миландағы (Милан) Никеялық христиан епископы Амвросиймен қақтығысқа түсірді. 387 жылы Италия түбегіне император Магнус Максимустың шапқынынан қашып, Юстина бала император Валентиан II-ні қоса алғанда, балаларын Балқанға алып кетті және азаматтық соғысқа Шығыс императоры Феодосийдің араласуын қамтамасыз ету үшін қызы Галланы оған Фессалоникада (Салоники) үйлендірді. Содан кейін Феодосий Магнус Максимусқа шабуыл жасап, оны жеңіп, азаматтық соғысты аяқтады, осы оқиғалар кезінде Юстина қайтыс болды.
Justina (Iustina; c. 340 – c. 388) was a Roman empress. She was initially the wife of the rebel emperor Magnentius and was then married to Valentinian I, with whom she had four children, including the emperor Valentinian II and the empress Galla. Possibly a relative of the Constantinian dynasty, she was Valentinian's second wife after Marina Severa, and stepmother of the augustus Gratian and the mother in law of the augustus Theodosius I. Her young son Valentinian was made emperor shortly after her husband's death in November 375. According to Late Antique ecclesiastical history, Justina was an Arian Christian, and began to promote this christology after her husband died, bringing her into conflict with Ambrose, the Nicene Christian bishop of Mediolanum (Milan). In 387, fleeing from the invasion of the Italian Peninsula by the emperor Magnus Maximus, Justina took her children to the Balkans – including the child emperor Valentinian II – and secured the intervention of the eastern emperor Theodosius in the civil war by marrying her daughter Galla to him at Thessalonica. Afterwards, Theodosius attacked and defeated Magnus Maximus, ending the civil war, during which time Justina herself died.
Отбасы
Юстина Констанций II тұсында Пикенумның губернаторы болған Юсттың қызы еді. Оның екі ағасы белгілі, олар Константиан мен Цереалис. «Ла Псевдобигамия де Валентиньен I» (1958) еңбегінде Ж. Руже осы үш есімнің де Нератийлерден шыққандығын, олардың Константин әулетімен неке арқылы байланысқа ие болған аристократиялық отбасы екенін айтады. Кейінгі Рим империясының просопографиясына сәйкес, Юст және Юстина есімдері Ветий отбасымен де байланысты болуы мүмкін. Просопографияда Юсттың 328 жылы консул болған Веттий Юсттың және Нератий отбасынан шыққан әйелдің ұлы болғаны туралы теория келтіріледі. Осы отбасы 4 ғасырдың басында бірнеше танымал мүшелерді өндірді. Олардың біріншісі – Юлий Констанцийдің әйелі және Констанций Галлдың анасы Галла. Оның ағалары – 358 жылы консул болған Нераций Цереалис және 365 жылдан 368 жылы қайтыс болғанға дейін Италияның преториялық префекті болған Вулкаций Руфин. Көптеген қазіргі ғалымдар Юстинаның Константин әулетінің мүшесі болғанын болжайды. Тимоти Барнс Юстинаның аты аталмаған анасы арқылы Крисптің немересі немесе шөбересі болуы мүмкін деген пікірді айтады, ал тағы бір ұсыныс бойынша, оның анасы Юлий Констанцийдің және оның бірінші әйелі, аталған Галланың қызы болған. Осылайша, Юстина Константиний және Валентиний (кейін Теодосий) әулеттері арасындағы туыстық байланыстардың ортасында тұрған.
Магненциске үйлену
Юстина 350-ден 353 жылдарға дейін Римнің узурпаторы Магненцийге тұңғыш рет үйленді. Дегенмен, Зосим мен Антиохиялық Иоаннның үзінді хроникасы Юстинаның алғашқы некесінде бала тууға тым жас болғанын хабарлайды.
Императрица және Валентиан І-ге үйлену
370 жылы Юстина Валентиан I-нің ажырасқаннан кейін екінші әйелі болды. Барнс атап өткендей, христиан жазушылары оның осы әрекетіне ұялыпты, себебі оның бірінші әйелі туралы көзі көп көрінетін мәліметтер жоқ. Оқиғаның қалай болғаны туралы екі түрлі мәлімет бар. Джон Малалас, «Пасха жылнамасы» және Джон Никиудің айтуынша, Марина алаяқтық жасап, елден қуылған, бірақ Барнс мұны императорды кінәламастан Валентиан I-нің ажырасуын ақтауға жасалған әрекет деп санайды. Сократ, Иордан және Феодор Лектордың нұсқасында Валентианның бірінші әйелі артықшылыққа ұшырамаған, ал Юстинаның императормен қалай танысқанын түсіндіреді – Севера оларды таныстырған. Юстина Валентианның бұрынғы некесінен болған ұлы Грацианның әкесі болды. Олардың төрт баласы болды. Олардың жалғыз ұлы Валентиан II еді. Олардың қыздары Галла, Грата және Юста болды. Сократтың сөзіне қарағанда, Грата мен Юста үйленбеген күйінде қалды. Олар 392 жылы әлі тірі болған, бірақ кейін есімдері жиі айтылмады.
В. Валентианның жесірлігі мен билігі
Валентиний I 375 жылы қайтыс болды. Аммиан Марцеллин, Зосим және Филосторгийдің мәліметінше, Юстина күйеуі қайтыс болған кезде Сирмиум маңында тұрған. Ол жас ұлы Валентиан II билік құрған кезде онымен бірге Медиоланға (Милан) көшіп, оның басқару ісіне көмектесті. 383 жылы узурпатор Магнус Максим Грацианды өлтіріп, Британия, Галлия, Испания және Африка епархиясы сияқты Рим империясының бір бөлігін басып алды. Ол өзінің астанасы Аугуста Треверорумнан (Треве, Трир) билік жүргізді және 384 жылдан бастап Валентиан II мен Феодосий I-нің мойындауын алуға қол жеткізді. Валентиан II-нің билігі тиімді түрде Италиямен шектелді, ол Медиоланнан (қазіргі Милан) басқарды. Амвросийдің риторикасының ықпалымен көптеген шіркеу тарихшылары оның жайлы жағымсыз пікірлер жазды, оны өзімшілдікпен епископты қуғындаған деп айыптады. Алайда, Ариан дінін қолдаған Юстина ғана емес, өйткені гот әскерлері және Валентианның басшылығындағы кейбір жоғары лауазымды азаматтық және әскери шенеуніктер де осы дінді қолдады. 387 жылы Валентиан II мен Максим арасындағы келісім бұзылды. Соңғысы Альп тауларын өтіп, По өзенінің жайлауына еніп, Миланға қауіп төндірді. Юстина және оның балалары Валентиан мен Галла астанасынан Салоникиге, Иллирия префектурасының астанасына, сонымен қатар Теодосийдің резиденциясы таңдалған жерге қашты. Теодосий жесір болған, оның бірінші әйелі Элия Флакилла 386 жылы қайтыс болған. Теодосий қашқындарға пана берді. Юстина онымен келіссөздер жүргізгеннен кейін, ол оның қызы Галлаға үйленді және Валентиан II-ні таққа қайта орнатуға келісті. 388 жылдың шілде-тамыз айларында Феодосий I мен Валентиан II-нің біріккен әскерлері Рихомер, Арбогаст, Промот және Тимасийдің басшылығымен Максимнің аумағына шабуыл жасады. Максим бірнеше жеңіліске ұшырап, Аквилеяда бас берді. Ол 388 жылдың 28 тамызында өлім жазасына кесілді. Теодосий Валентианды Батысқа жіберді, ал Зосим Юстинаның онымен бірге баруға ниеттенгеніне сенсе де, ол сол жылы қайтыс болды.