Кіріспе

Concepción Chiquirichapa (konseβˈsjon tʃikiɾiˈtʃapa) – Гватемаланың батыс таулы аймағындағы Кетцальтеньяңо департаментіне қарасты муниципалитет. Ол департамент орталығы Кетцальтеньяңо қаласынан батысқа қарай 14 шақырым, ал Гватемала қаласынан батысқа қарай 214 шақырым қашықтықта орналасқан. Муниципалитетте 17 342 адам тұрады (2018 жылғы халық санауы бойынша), олардың 98% өзін Майя Мам халқының мүшесі деп есептейді және Оңтүстік Мам диалектісінде сөйлейді.

Мерседериялық ілім

1520 жылдары Гватемаланың испандықтар тарапынан басып алынуынан кейін, 1565 жылы "Презентация де Гватемала" Мерседерия провинциясы құрылды. Алғашқыда, Мейірімді Мария Әйелдер ордені епископ Франсиско Маррокиннен Сакатепекес және Чимальтенанго аңғарларындағы бірнеше доктриналарды алды, бұл олардың Гватемаланың Сантьяго де лос Кабальерос қаласына жақын орналасқандығын көрсетеді, бірақ олар Сиерра-де-лос-Кучуматан аймағындағы доктриналар үшін уағызшылар орденінің монахтарымен оларды айырбастады. 17 ғасырдың басында олар Сантьяго қаласына жақын төрт қаладағы доктриналарды иеленді, олар кейін қалалық аудандарға айналды: Эспириту Санто, Сантьяго, Сан-Херонимо және Сан-Антон – бұл Мерседериялықтардың астанасы, олардың монастыры орналасқан және олардың командорлары тұрған жер. 1613 жылғы епископ Хуан де лас Кабесастың естеліктері мен 1770 жылғы епископ Педро Кортес-и-Ларрастың шіркеуге сапар туралы хаттамасына сәйкес, Мерседериялықтар тоғыз доктринаны және көптеген қосымшаларды иеленді: Санта-Ана-де-Малакатан, Консепсьон-де-Уэуэтенанго, Сан-Педро-де-Солома, Нуэстра-Сеньора-де-ла-Пурификасьон-де-Хакальтенанго, Нуэстра-Сеньора-де-ла-Канделария-де-Чьянтла, Сан-Андрес-де-Куилько, Сантьяго-де-Техутла, Сан-Педро-де-Сакатепекес және Сан-Хуан-де-Остункалько, оған Консепсьон Чикиричапа да кірді. Алайда, 1754 жылы испан корольдері жүзеге асырған Бурбон реформаларына байланысты Мерседериялықтар және басқа да тұрақты дін қызметкерлері өз доктриналарын әйгілі дін қызметкерлеріне беруге мәжбүр болды, осылайша Сан-Хуан Остункалько доктринасын жоғалтты.

Чикирихапаның шығу тегі туралы аңыз

Консепсьон Чикирихапа муниципалитетінің пайда болуы мен қалыптасуы туралы аңыз бар, ол ауызша дәстүр арқылы ұрпақтан ұрпаққа жетіп келді. Ескі кездерде ата-бабалары осы округте "Туикакаикс" төбесінің жанындағы төбеде тұрған, үйлер салуды бастап, ағаш шіркеу құрылысын аяқтағанға дейін жұмыс істеген. Онда алғашқы діни қызметтерін өткізген. Қала орталығын жергілікті тұрғындар "Мам" диалектісінде "Твисак Байлак" деп атаған, бұл "Ақ шилота орны" дегенді білдіреді, шилота – гватемалалық ақ жүгерінің атауы. Бір күні, көптеген ер адамдар шаруашылықпен айналысып жатқанда, әйелдер арада бірнеше нәресте жоғалып кеткенін байқады. Көршілер кішкентай балалардың қауіпсіздігіне алаңдады, себебі аналар үй жұмыстарымен шұғылдануға мәжбүр болғандықтан, балаларын үнемі қадағалай алмады. Соңында, бүкіл қауым "Tiw" деп аталатын алып құстардың бірнеше баланың жоғалуына кінәлі екенін түсінді және олардың кішкентайларды жем үшін ұяларына алып кеткенін болжады. Ересектер нәрестелерді құстардан қорғау үшін олардың басын себетпен жабуға шешім қабылдады, бірақ кейбіреулері осы шараны ұмытып кеткенде, құстар оларды қайтадан алып кетті. Ауыл тұрғындары жыртқыштарды өлтіруге тырысты, бірақ олардың ұялары тауларда тым биік орналасқан еді, және ешкім бұрын оған көтерілуге батыл болған емес. Алайда, кейбір батыл адамдар көтеріліп, ұялардың диаметрі шамамен 2 метр болатын және тереңдігі белгісіз "тоннель" сияқты екенін хабарлады. Осы жағдайда, қауымның басшысы олардың жаңа пана іздеуге мәжбүр екенін түсінді және бірнеше адамды қолайлы орын табуға жіберді. Бірақ, нәтижесіз іздеуден кейін олар бос қолмен оралды. Содан кейін басшы, сиқырлы күші бар таяғын алып, оны "To xucuwe" тауының басына қойды, оның жарамдылығын тексеру үшін. Бірақ тау таяқтың күшіне бағынып қозғалғанда, басшы бұл жерде өмір сүруге жарамсыз екенін түсінді. Осы екі сәтсіз ізденістен кейін, басшы және серіктері "Попбил" төбесіне көтерілді, онда басшы таяқты тағы да орнатты. Бұл жолы тау қозғалмады, сондықтан барлығы көл жағасында жаңа орын тапқандарына қуанды, бұл жерде олар бұрын қайтыс болғандарын жерлеген. Сараңдар өздерінің елді мекеніне жаңа пана тапқандығы туралы хабармен оралды. Қала көшкен кезде, олар бүгінге дейін сақталған шіркеудің қираған қалдықтарын қалдырды, оны "Мам" тілінде "Tui Glesbén" ("Шіркеу болған жер") деп атайды. Жаңа орын – 21-ғасырда Консепсьон Чикирихапа муниципалитетінің орталығы, бірақ осы жерде жергілікті тұрғындар сол мәселеге тап болды, құстар әлі де балаларына қауіп төндіріп отырды. Осыған байланысты, күшті адамдар тауға көтеріліп, алып құстардың ұяларын толтырып, оларды өлтіруге бел буды. Ақыры, олар осы мәселені шешті, бірақ енді қауымда басқа да мәселе туындады, ол да нәрестелерге қатысты: енді кішкентайлар көлге түсіп, қайта оралмайтын болды. Осы жаңа қиындыққа тап болған басшы өз күшін пайдаланып, ұзын таяқтар немесе түтіктер жасады, мақтадан бір бөлігін алып, көл суын түтік арқылы тартып алу үшін құдайлардан жалбарынуға кірісті. Ол дұғасын аяқтағаннан кейін, мақта толығымен суға сіңді, содан кейін басшы түтіктерді шығысқа бұрып, суды бүгін Атитлан көлі деп аталатын жерге бағыттады. Бірнеше күннен кейін су тартылып, үлкен аңғар пайда болды, жер құрғады және екі мәселе де шешілді, себебі балалар енді үлкен құстар жеп немесе көлде жоғалып кету қаупі жоқ үйлерінен бос жүре алатын болды. Айналасындағы барлық жер Чикирихапаның бастапқы ауылының тума халқына тиесілі болды, бірақ халық саны артқанда, халықтың жоғары билігі кейбіреулерін Солтүстік және Оңтүстік ормандарын қорғау үшін кетуге бұйырды. Арада жылдар өткен соң, осы жаңа қоныстар Сан-Хуан Остункалько, Кахола, Сан-Мигель Сигила, Сан-Мартин Сакатепекес, Варсовия және Монровия сияқты жаңа қауымдастықтарға айналды. Осы қалалардың барлығы ақырында Кетцальтенанго департаментінің муниципалитеттеріне айналды, ал Чикирихапа осы күнге дейін олардың барлығы одан шыққан деп мәлімдейді.

Этимология

Оның этимологиясы "Чикилихтл а пан" нахуатль тіліндегі сөзден шығады, яғни "цикадалар немесе көселекелер ағыны" деген мағынаны білдіреді, сондай-ақ "Консепсьон" – Әзір Кімнің құрметіне берілген католик есімі. 1860 жылы муниципалитет "Консепсьон Чикирихапа" деген атпен құрылды.

Этностық, нәсілдік және тілдік

Бұл топ Concepcion Chiquirichapa муниципалитетінде 17 342 тұрғын толығымен Мам тайпасынан екенін, бірақ сонымен қатар, жергілікті емес, яғни ақ нәсілді адамдар да тіркелгенін көрсетеді.

Дін

Консепсьон Чикирихапа муниципалитетінің тұрғындары арасында тірілердің рухани өміріне қатысты сенім – қауымның жолын басқаратын Жоғарғы Күшке деген наным. Евангелист немесе Протестант шіркеулеріне адамдар күнделікті түрде дұға тілеуге, алғыс айтуға және өз сенімдеріне сәйкес Жоғарғы Күшті құрметтеуге келеді. Сонымен қатар, колониалдық құрылыстағы Католик шіркеуі күн сайын католиктерді қабылдап, олардың Жаратқанға бағытталған дұғаларына орын береді.

Әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер

Бұл мереке әдетте 5-9 желтоқсан аралығында тойланады, оның ең басты күні 7 желтоқсан, сол күні шіркеу Құдай ананың Conception мерекесін тойлайды. Бұл ауылдың мәдени ерекшелігі ретінде, 7 желтоқсанда Құдай ананың бейнесі қаланың басты көшелері мен даңғылдары арқылы процессиямен әкелінеді, содан кейін халықтың сенімдеріне сәйкес, қалалық алаңда мол баталар тіленеді. Процессия басталғанда, әдетте шіркеу ауласында жыл сайын әсем фейерверктер жарылады. 8 және 9 желтоқсанда шіркеу ауласында түрлі музыкалық топтар концерттік бағдарламалармен өнер көрсетеді, осылайша жергілікті халық бұл мерекені ежелгі дәстүрлер мен әдет-ғұрыптары бойынша тойлайды. Осы өңірдегі екінші маңызды мереке 22 шілдеде "Магдалина анамыздың" құрметіне өткізіледі.

Нарық күні

Базар сенбі және бейсенбі күндері қаланың басты алаңында өтеді. Сауда-саттықтан бөлек, қуаныш, қайғы мен мұңды бөлісудің шаттығы да бар.

Дәстүрлі киімдер

Әйелдер киетін костюм – қызыл, қара түсті кесілген, жолақты хуипил, оны осы муниципалитеттегі әйелдердің өзі жасаған. Қызыл түсті хуипилдің мағынасы – ата-бабаларымыздың төгілген қаны, қара түсті кеш – қараңғылықтың символы, жолақ – әйелдердің нагуалы, белбеу – әйелдердің күші мен тазалығын білдіреді.

Типтік тамақ пен сусын

Тағамдарының ерекшелігі олардың арасында анық көрінеді, мысалы: Пепи, Хокон, төртқарын етінің сорпасы, тауық сорпасы, Пата қайнатпасы, Бау еті және көтеру еті, консервіленген сиыр еті, тауық және жұмыртқа, сонымен қатар кез келген көкөніс (картоп, үйшік, жасыл бұршақ, морковь және тортилья). Сондай-ақ, дәстүрлі ішімдік – Атол және оның қамыры да бар.

Климат

Консепсьон Чикирихапа субтропиктік таулы климатқа ие (Кёппен: Cwb).