Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бодач (; көпше bodaich "қарт кісі; рустикалық, қарапайым адам, дөңгелек"; көне ирланд тілінде botach) – гельдік фольклорындағы және мифологиясындағы алаяқ немесе қорқыныш тудыратын кейіпкер. Бодах "қарт кісі" ирланд аңыздарында каиллеах "қарғы, қарт әйел"мен жұптасады.
A bodach (; plural bodaich "old man; rustic, churl, lout"; Old Irish botach) is a trickster or bogeyman figure in Gaelic folklore and mythology. The bodach "old man" is paired with the cailleach "hag, old woman" in Irish legend.
Атауы
Бодах (боттах) – ирланд тілінде жалға алушы, крепостной немесе шаруа деген мағынаны білдіреді. Ол бод (ескі ирланд тілінде бод) "құйрық, мүше" деген сөзден туындаған. Сөз сондай-ақ "шатыр, лашық" (вероятно, көне норвег тілінен алынған, ағылшын тіліндегі booth сияқты) сөзінен де шыққан болуы мүмкін. "Жалға берілген фермер" мағынасындағы ботач термині котермен (Домсдей кітабындағы котариус) тең келеді; даер ботач – төменгі топқа жататын, жартылай еркін шаруа. Екі жағдайда да атау есімдік жұрнағы арқылы жасалған. Қазіргі гаэль тілінде бодах дегеніміз "қарт кісі" дегенді білдіреді, көбінесе мейіріммен айтылады. Эхта Кондла эпосында "Мәңгілік Бодах" Маг Мелл патшасы болып суреттеледі. Бұл есім "буадах" – "жеңімпаз" сөзінен шыққан және ботахпен генетикалық байланысы жоқ. Дегенмен, екі есім ерте заманауи кезеңде байланысты болуы мүмкін, өйткені Мананнан да Маг Мелл патшасы деп аталады, ал Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna (17 ғасыр) шығармасындағы бодах кейіпкері Мананнанмен теңестіріледі. Буздакос – ескі ирланд тіліндегі Ботахтың прото-кельт тіліндегі қайта құрастырылған түрі және Венгриядағы Бадаксони шарап аймағы атауының бір бөлігі. Атау б.з.д. 1000 жылға дейін, бірақ одан да ертерек кездерге жатады.
Bodach (Old Irish also botach) is the Irish word for a tenant, a serf or peasant. It is derived from bod (Old Irish bod) "tail, penis". The word has alternatively been derived from both "cottage, hut" (probably a borrowing from Old Norse, as is English booth). The term botach "tenant farmer" is thus equivalent to a cotter (the cotarius of the Domesday Book); a daer botach was a half free peasant of a lower class. In either case, the name is formed by the addition of nominal suffix [[:wikt: ach#Old Irish ("connected or involved with, belonging to, having"). In modern Gaelic, bodach simply means "old man", often used affectionately. In the Echtra Condla, one "Boadach the Eternal" is king of Mag Mell. This name is derived from buadhach "victorious" and unrelated to botach in origin. However, the two names may have become associated by the early modern period, as Manannan is also named king of Mag Mell, and the bodach figure in Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna (17th century) is in turn identified with Manannan. Buzdākos is the reconstructed Proto Celtic form of Old Irish Botach and an element in the name of the Badacsony wine region in Hungary. The name dates back to at least 1000BC but is likely much older.
Гелл фольклорында
Қазіргі заманғы Гейл (Шотландия және Ирландия) фольклорында бодах немесе "қария" құртқа айналып, тіпті шайтанмен теңестіріледі. Ерте заманада (16 немесе 17 ғасыр) Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna ертегісінде бодах Мананнан мак Лирмен байланыстырылған. Осы байланыс Леди Грегоридің "Ойнап жатқан Мананнан" (Құдайлар мен күресушілер, 1904) ертегісіне шабыттандырды, онда Мананнан "ескі жолақты киім киген, аяқ киімдерінен су шашылып, артында жалаңаш қылышы, басынан киген ескі плащ арқылы құлақтары көрініп, қолында күйдірілген қара түсті үш голливуд найзасы бар клоун" кейпінде пайда болады. Шотландия фольклорында бодах шатырдан түсіп, тәртіпсіз балаларды ұрлайды, бұл балаларды жақсы мінез-құлыққа тәрбиелеу үшін ескерту ретінде немесе қорқыту үшін қолданылады. Бодах Глас ("Сұр қарт") деп аталатын осыған ұқсас жаратылыс өлімнің алғы құрметі саналады. Уолтер Скотттың "Уэверли" романында Фергус Мак Айвор Бодах Гласты көреді, ол оның өлімін болжайды. У. Б. Йейтстің "Сағат шынысы" пьесасының 1903 жылғы прозалық нұсқасында ақымақ кейіпкері пьеса барысында жол бойында кездескен бодахтың оны жұмбақпен алдап, жаратылысты монетасына жақындатуға тырысқанын айтады.
In modern Gaelic (Scottish and Irish) folklore, the bodach or "old man" becomes a type of bugbear, to the point of being identified with the devil. In the early modern (16th or 17th century) tale Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna, the bodach is identified with the Manannán mac Lir. This identification inspired Lady Gregory's tale "Manannan at Play" (Gods and Fighting Men, 1904), where Manannan makes an appearance in disguise as "a clown old striped clothes he had, and puddle water splashing in his shoes, and his sword sticking out naked behind him, and his ears through the old cloak that was over his head, and in his hand he had three spears of hollywood scorched and blackened." In Scottish folklore the bodach comes down the chimney to kidnap naughty children, used as a cautionary tale or bogeyman figure to frighten children into good behaviour. A related being known as the Bodach Glas ("Old Grey Man") is considered an omen of death. In Walter Scott's novel, Waverley, Fergus Mac Ivor sees a Bodach Glas, which foretells his death. In W. B. Yeats's 1903 prose version of The Hour Glass, the character of the Fool remarks at one point during the play that a bodach he met upon the roadside attempted to trick him with a riddle into letting the creature near his coin.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
Бодахтар Роб Турманның "Ай жарығы" кітабының басында көрінеді. Бодахтар кейде Шарль де Линттің мифтік көркем әдебиеттеріндегі кітаптарында кездеседі. "Бодах" термині Дийн Кунтцтың "Odd Thomas", "Forever Odd", "Brother Odd", "Odd Hours", "Odd Apocalypse", "Odd Interlude", "Deeply Odd" және "Saint Odd" кітаптарында апаттар болғанға дейін пайда болатын көлеңкедей немесе "сия тәрізді" жаратылыстарды сипаттау үшін қолданылады. Бұл жаратылыстарды тек Од көре алады. Алан Гарнердің "Гомраттың айы" атты фантастикалық романында бодахтар зұлым гоблин әскерлері ретінде бейнеленеді, олардың бастары жарқырап тұратын шашық, денелері жалпақ шаштармен жабылып, аяқтары құстардың аяқтарына ұқсайды.
Bodachs are seen at the beginning of Moonshine by Rob Thurman. Bodachs occasionally appear in Charles de Lint's books of mythic fiction. The term Bodach is used to describe shadow like or "ink like" creatures—invisible to most people—that appear at locations before disasters in the books Odd Thomas, Forever Odd, Brother Odd, Odd Hours, Odd Apocalypse, Odd Interlude, Deeply Odd, and Saint Odd by Dean Koontz. These can be seen only by Odd. Bodachs appear as evil goblin spearmen, in Alan Garner's fantasy novel The Moon of Gomrath, in which they have shining bald heads, bodies covered in flat locks of hair and the legs of birds.