Кіріспе

Бодач (; көпше bodaich "қарт кісі; рустикалық, қарапайым адам, дөңгелек"; көне ирланд тілінде botach) – гельдік фольклорындағы және мифологиясындағы алаяқ немесе қорқыныш тудыратын кейіпкер. Бодах "қарт кісі" ирланд аңыздарында каиллеах "қарғы, қарт әйел"мен жұптасады.

Атауы

Бодах (боттах) – ирланд тілінде жалға алушы, крепостной немесе шаруа деген мағынаны білдіреді. Ол бод (ескі ирланд тілінде бод) "құйрық, мүше" деген сөзден туындаған. Сөз сондай-ақ "шатыр, лашық" (вероятно, көне норвег тілінен алынған, ағылшын тіліндегі booth сияқты) сөзінен де шыққан болуы мүмкін. "Жалға берілген фермер" мағынасындағы ботач термині котермен (Домсдей кітабындағы котариус) тең келеді; даер ботач – төменгі топқа жататын, жартылай еркін шаруа. Екі жағдайда да атау есімдік жұрнағы арқылы жасалған. Қазіргі гаэль тілінде бодах дегеніміз "қарт кісі" дегенді білдіреді, көбінесе мейіріммен айтылады. Эхта Кондла эпосында "Мәңгілік Бодах" Маг Мелл патшасы болып суреттеледі. Бұл есім "буадах" – "жеңімпаз" сөзінен шыққан және ботахпен генетикалық байланысы жоқ. Дегенмен, екі есім ерте заманауи кезеңде байланысты болуы мүмкін, өйткені Мананнан да Маг Мелл патшасы деп аталады, ал Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna (17 ғасыр) шығармасындағы бодах кейіпкері Мананнанмен теңестіріледі. Буздакос – ескі ирланд тіліндегі Ботахтың прото-кельт тіліндегі қайта құрастырылған түрі және Венгриядағы Бадаксони шарап аймағы атауының бір бөлігі. Атау б.з.д. 1000 жылға дейін, бірақ одан да ертерек кездерге жатады.

Гелл фольклорында

Қазіргі заманғы Гейл (Шотландия және Ирландия) фольклорында бодах немесе "қария" құртқа айналып, тіпті шайтанмен теңестіріледі. Ерте заманада (16 немесе 17 ғасыр) Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna ертегісінде бодах Мананнан мак Лирмен байланыстырылған. Осы байланыс Леди Грегоридің "Ойнап жатқан Мананнан" (Құдайлар мен күресушілер, 1904) ертегісіне шабыттандырды, онда Мананнан "ескі жолақты киім киген, аяқ киімдерінен су шашылып, артында жалаңаш қылышы, басынан киген ескі плащ арқылы құлақтары көрініп, қолында күйдірілген қара түсті үш голливуд найзасы бар клоун" кейпінде пайда болады. Шотландия фольклорында бодах шатырдан түсіп, тәртіпсіз балаларды ұрлайды, бұл балаларды жақсы мінез-құлыққа тәрбиелеу үшін ескерту ретінде немесе қорқыту үшін қолданылады. Бодах Глас ("Сұр қарт") деп аталатын осыған ұқсас жаратылыс өлімнің алғы құрметі саналады. Уолтер Скотттың "Уэверли" романында Фергус Мак Айвор Бодах Гласты көреді, ол оның өлімін болжайды. У. Б. Йейтстің "Сағат шынысы" пьесасының 1903 жылғы прозалық нұсқасында ақымақ кейіпкері пьеса барысында жол бойында кездескен бодахтың оны жұмбақпен алдап, жаратылысты монетасына жақындатуға тырысқанын айтады.

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

Бодахтар Роб Турманның "Ай жарығы" кітабының басында көрінеді. Бодахтар кейде Шарль де Линттің мифтік көркем әдебиеттеріндегі кітаптарында кездеседі. "Бодах" термині Дийн Кунтцтың "Odd Thomas", "Forever Odd", "Brother Odd", "Odd Hours", "Odd Apocalypse", "Odd Interlude", "Deeply Odd" және "Saint Odd" кітаптарында апаттар болғанға дейін пайда болатын көлеңкедей немесе "сия тәрізді" жаратылыстарды сипаттау үшін қолданылады. Бұл жаратылыстарды тек Од көре алады. Алан Гарнердің "Гомраттың айы" атты фантастикалық романында бодахтар зұлым гоблин әскерлері ретінде бейнеленеді, олардың бастары жарқырап тұратын шашық, денелері жалпақ шаштармен жабылып, аяқтары құстардың аяқтарына ұқсайды.