Марк Кокер: Британдық табиғат зерттеушісі мен жазушысы

Кіріспе

Британдық автор және табиғатты зерттеуші (1959 жылы туған) британдық күрескер.

Марк Кокер (1959 жылы туған) – британдық автор және табиғатты зерттеуші. Ол әйелі Мэри Мьюр және екі қызымен Норфолк графтығының Клэкстон ауылында тұрады. Клэкстон төңірегіндегі пейзаж оның он екі кітабының екеуіне арналған тақырып болып табылады. Кокер британдық газеттер мен журналдарға, соның ішінде The Guardian, The Daily Telegraph, The Times, The Independent және BBC Wildlife үшін көптеген мақалалар жазған. Ол 1988 жылдан бері Guardian газетінде "Country Diary" айдаршасын және 1996 жылдан 2002 жылға дейін Guardian Weekly халықаралық таралымында жабайы табиғатқа арналған айдарша жазды. Ол Guardian және Times әдеби қосымшаларында тұрақты түрде рецензия жазады.

Өмірбаян және білім

Кокер Дербиширдегі Пейк округі ұлттық паркіне жақын Бекстон қаласында өсіп, білім алды. Дербишир Дойлдерінің таңғажайып әктасты флорасына және Dark Peak таулы аймағындағы ерекше құстарға ерте бастан қол жеткізу, оның натуралист ретінде қалыптасуына ықпал етті. Ол Бекстон колледжінде оқып, 1978-82 жылдары Шығыс Англия университетінде ағылшын әдебиетін зерттеді, онда ол Шығыс Англияның ұлттық маңызы бар жабайы табиғат ландшафтарына, оның ішінде Солтүстік Норфолк жағалауы, Брекленд және Бродс аймақтарына толыққанды енді. Осылар ұлттық және аймақтық газеттерде жарияланған 900-нан астам жануарлар туралы мақалалардың көп бөлігіне шабыт берді. Белсенді қоршаған ортаны қорғаушы Кокер 1985 жылы RSPB, 1985-86 жылдары English Nature (қазір Natural England) және 1988-89 жылдары BirdLife International ұйымдарында жұмыс істеді. 1998 жылы ол Батыс Африкадағы (Бенин және Камерун) құстардың мәдени маңызын зерттеу үшін Уинстон Черчилль саяхат стипендиясын алды.

Өмірбаяндық экскурсиялар

Кокер жануарлар дүниесін зерттеу үшін бес құрлықтағы 40-тан астам елге сапар шекті. 1982-1984 жылдары ол Үндістан мен Непалда барлығы 10 ай өткізді. Бұл оның екі тарихи зерттеу жұмысының бастауы болды: «Гималай орнитологы: Брайан Хогтон Ходжсонның өмірі мен еңбегі» және «Ричард Майнерцхаген: Әскер ғалымы және тыңшы». Бұл еңбектер Империя дәуіріндегі екі көрнекті тұлғаны қарастырды, олар мінез жағынан мүлдем өзгеше болғанымен, қызығушылықтарының кең ауқымымен біріктірілген. Ходжсон Непалдағы Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының резиденты (прото-елші) болды, онда ол балықтар мен қосмекенділерден бастап құстар мен сүтқоректілерге дейін зоологияны зерттеді. Ол сонымен қатар Гималай тілдері мен Махаяна буддизмін зерттеген. Тибет буддалық монастырында өткізген алты апта Кокердің осы кітапқа қатысуына себеп болды. Ал Майнерцхаген – ірі аң аулаушы, әскери қызметкер, табиғатты зерттеуші, шағын саяси қайраткер, жазушы, барлаушы және күнделік жазушы болған. Кокердің Майнерцхаген туралы жазған өмірбаянына сыншылар тарапынан жоғары баға берілді және ол Марк Хадсонның «Әжелеріміздің барабандары» және Билл Брайсонның «Жоғалған континент» шығармаларымен бірге 1989 жылы Секер мен Варбург баспасының ең табысты туындыларының бірі деп танылды. Майнерцхагеннің жазбаларына сүйене отырып, «Мұзды крем соғысы» романын жазған Уильям Бойд Кокердің Майнерцхаген туралы тарихи зерттеуіне былай деді:

«Марк Кокер ақылмен және адалдықпен оның кім екенін анықтауға тырысады және мұндай әрекет мүмкін болғанша керемет табысқа жетеді. Мейнерцхагеннің мәселесі – басты куәгер және негізгі дереккөздің өзінің болғандығы. Кокер оның күнделіктерінде нақты өңдеулерді, асыра сілтеулерді және жалғандықтарды ашты, сонымен қатар Майнерцхагеннің ғылыми мансабында алаяқтық деп есептелетін әрекеттерге барғанына дәлелдер бар. Бірақ осы ескертулермен қатар, бұл өте қызықты оқиға және Мейнерцхаген, біз оны қаншалықты еңбекқор, ақылсыз, қорқынышты немесе тамаша деп санасақ та, ХХ ғасыр тарихындағы шынымен қызықты ерекше тұлғалардың бірі». Кокердің келесі екі кітабы Ұлыбританияның империялық саясатының зерттеген және басып алған елдер мен халықтарға тигізген әсеріне қатысты көзқарасының өзгеруін көрсетті.

Жаулап алу және билік

1990 жылдары Кокер өзінің назарын отаршылдық тұлғалардың дәстүрлі өмірбаянына емес, Еуропа империясының нақты әсеріне қатысты моральдық толғанысқа бұрды. Осының нәтижесінде оның келесі екі кітабы жарық көрді: «Жалғыздық және уақыт: ХХ ғасырдағы британдық саяхат жазбалары» және «Қан өзендері, алтын өзендері: Еуропаның тайпалық халықтармен қақтығысы». «Жалғыздық және уақыт» британдық санада саяхат пен шет елдердің маңыздылығын түсінуге, сондай-ақ саяхат кітабының интеллектуалдық құндылығы мен әдеби канондарын зерттеуге бағытталған. Бұл кітапқа әртүрлі пікірлер айтылды. «Жалғыздық және уақыт» еуропалықтардың жергілікті халықты қанауы мен жоюын айыптаған «Қан өзендері, алтын өзендері» кітабынан кейін жарық көрді, Кокер оны өзінің ең маңызды туындысы деп есептеді. Кітапта еуропалықтар мен жергілікті мәдениеттер арасындағы төрт қақтығысқа назар аударылады: Мексиканың жаулануы, британдықтардың Тасмания аборигендеріне жасаған шабуылы, апачи тайпасының құрылымын бұзу және Германияның Оңтүстік-Батыс Африка тайпаларына қарсы жорығы. Бұл кітап Атлантиканың екі жағында да ұқсас себептермен мақталып, сыналып та қойды. Оның сыншыларының бірі Рональд Райт «еуропалықтар мен «тайпалық халықтар» арасындағы шайқалған экзистенциалдық дихотомияны» атап өтті, ал тарихшы әріптесі Альфред Кросби «Кокер бізге бір буын бұрын қажет болған кітапты жазды, өйткені тарихқа деген түсінігіміз терең еуроцентристік болған, бірақ қазір тарих кітаптарын оқитын баршамыз ақ нәсілді өркениеттің мінсіз даңқына күмәнданамыз» деді. Ал Чарльз Николл керісінше, «Кокер мәселеге сәйкес тонды табуға қол жеткізді: оның журналистік әсер ету сезімі және тарихи баяндаудың күшті шеберлігі бар. Бұл күшті кітап, өзінің қатты наразылығын популизмге жүгінбестен жеткізеді», – деп жазды, ал Рональд Райт «Марк Кокердің кітаптарының ең күшті тақырыбы – оның идеологиясы, құралдары мен мүмкіндігі болғанда адамдар оңай құлайтын тозақтың жарқын картасы» деді.

In the 1990s, Cocker shifted his focus from the orthodox biography of colonial figures to a moral reflection upon the real impact of European Empire; this resulted in his next two books: Loneliness and Time: British Travel Writing in the Twentieth Century and Rivers of Blood, Rivers of Gold: Europe’s Conflict with Tribal People. Loneliness and Time is an attempt to provide both a generic understanding of the importance of travel and foreign lands to the British psyche, and an investigation of the intellectual value and literary canons of the travel book. It received mixed reviews. Loneliness and Time was followed by an indictment of European exploitation and destruction of indigenous people, Rivers of Blood, Rivers of Gold, which Cocker considered his most important book. The work focuses on four collisions between Europeans and indigenous cultures: the conquest of Mexico, the British onslaught on the Tasmanian Aborigines, the uprooting of the Apaches, and the German campaign against the tribes of Southwest Africa. The book was praised and criticised on both sides of the Atlantic for similar reasons. Among its critics, Ronald Wright, noted its "shaky existential dichotomy between Europeans and "tribal peoples"", while fellow historian Alfred Crosby suggested that "Cocker has written the kind of book we needed a generation ago, when our concept of history was profoundly Eurocentric, but surely now all of us given to reading history books are doubtful about the immaculate gloriousness of white civilization". By contrast, Charles Nicholl wrote that "Cocker succeeds in finding a tone appropriate to the matter: he has a journalistic sense of impact and a powerful command of historical narrative. This is a powerful book, communicating its fierce indignation without recourse to polemic. ", while Ronald Wright stated "The most powerful theme of Mark Cocker's books is his vivid map of hell into which people can so easily descend when they have ideology, means and opportunity."

"Шынында да өлең"

Кокердің кейінгі барлық жұмыстары табиғат тарихының салаларына арналған. Ең танымал – «Британ құстары» эпопеясы, табиғатты зерттеу еңбегі, әдеби, тарихи және мәдени сілтемелерге толы. Ол табиғат жазушысы Ричард Мэйбидің «Британ флорасы» негізінде жазылған, ол осы еңбекке ұқсас туындыны бастаған. Бірақ Мэйбидің денсаулығының нашарлауына байланысты, оны Кокер толығымен өзі жазды. Филип Марсденнің айтуынша:

Бұрын құстар базарға қашық сапарларда серік болып, шұңғыл мен тырманы бағатын күндерде адамдарға көмектескен. Олардың мінез-қалпы антропоморфизмдерге, сенімдерге және лақап аттарға әкелді. Бұл өзі біздің түрдің қиялының кеңдігіне керемет үңілуді қамтамасыз етеді. Енді біз барлық жерге көлікпен жүріп, балықшылар мен фермерлердің саны құрғақ шөптер сияқты азайып бара жатқанда, біз құстарды басқаша көреміз. «Британ құстары» бұл жасанды немесе ойдан туған нәрсе емес, ұзақ және үнемі өзгеріп отыратын қарым-қатынастың бір бөлігі екенін, табиғаттағы біздің орнымыздың көрсеткіші екенін көрсетеді. Кокердің кең таралған қарға туралы жұмысы да осы рухта: табиғат тарихы мен мәдени антропологияның сирек кездесетін үйлесімі. «Қарға елі» – Кокердің бүгінгі күнге дейінгі ең табысты кітабы, сыншылардың жоғары бағасын алды. «Қарға елі» туралы Кокер былай деді:

Табиғат туралы көптеген жазбалар дәл емес, табиғатты әдемілеуге тырысады, жазушыға ыңғайлы келетіндей етіп түсіндіреді деп айтар едім. Шындық жазушының сезімдеріне бағынады. Бірақ менің жазуым – шындықтың поэзиясында. Бұл терең зерттеу емес. Мен осы тақырыпқа қатысты ағылшын тіліндегі барлық мақалаларды тауып шығардым. Тақырыптың мәніне «шындық» болудың маңыздылығы айқын, сонымен қатар оған байланысты мәдени мағынаның байлығын ашуға деген құштарлығы да көрінеді. Табиғат детективінің қылмыскерді іздеуі сияқты, Кокердің зерттеулері де маңызға толы. Бұл ғылыми зерттеулердің ертерек дәуірін еске салады, «толық картинаны» қарастыру Фрэнсис Бэконның ұқсас үлгіде жазған пікіріне ұқсас:

Адамдар өздерінің түсініктерінен әлемді жасауға және өздерінің ақыл-ойынан қолданған барлық материалдарды алуға тырысты, бірақ егер олар тәжірибе мен байқаумен кеңескен болса, олар пікірлер емес, фактілерді ұғынуға мүмкіндік алатын еді және табиғи әлемді басқаратын заңдарды білуге жетуі мүмкін еді. Табиғат зерттеушісі, эколог және мәдени антропологтың бұл ерекше үйлесімі оның соңғы жобасында – «Құстар мен адамдар» еңбегінде айқын көрінеді.

Құстар мен адамдар

Кокердің соңғы жобасы - көрнекті британдық табиғат фотографы Дэвид Типлинг және табиғат тарихы авторы Джонатан Элфикпен бірлескен "Құстар мен адамдар". "Құстар мен адамдар" – Random House және BirdLife International баспаларының он жылдық ынтымақтастығының нәтижесінде құстардың әлемдік мәдени маңызын зерттеу және құжаттау жобасы. "Құстар мен адамдар" жобасы құстар туралы өз ойларымен, тәжірибелерімен және әңгімелерімен бөлісу үшін бүкіл әлемдегі адамдарға арналған ашық интернет-форумды қамтиды. Аталмыш кітаптың мақсаты – адам мен құстар арасындағы қарым-қатынас туралы жаһандық ән салуды ұйымдастыру. Құстардың ұшу кезінде сезілетін еркіндік сезімі ежелгі тайпалар мен әлемдік мәдениеттерге шабыт берген. Жазушылар, ақындар, суретшілер мен композиторлар мыңдаған жылдар бойы құстардың ерекшеліктерін өнерлерінде пайдаланған. Бүгінде құстар табиғатпен байланысымыздың елшісі рөлін атқарады. Экологтар үшін олар – табиғи ортаның денсаулығын бағалауға көмектесетін "кеншінің канарейкасы", қаланың ішкі аудандарынан бастап, Арктиканың шалғай тундрасына дейін. Дегенмен, құстармен байланысымыз қарапайым пайдалы құннан әлдеқайда артық. Көп жағдайда олар үйімізде өздері үшін жақсы көріледі, серік ретінде, эстетикалық сәндеме ретінде және біз бен табиғаттың қалған бөлігі арасындағы айтылмаған байланыстың көрінісі ретінде бағаланады. Мен үшін жылдың ең қуанышты жаңалығы – керемет безендірілген және толыққанды қызықты "Британия құстары" кітабы, оны өмір бойы күткендей сезіндім. "Crow Country" кітабы 2008 жылы Самуэль Джонсон сыйлығының тізіміне ілікті. Кокер – Ориенталдық құс клубының негізін қалаушылардың бірі, Африка құс клубының құрылтайшы кеңес мүшесі, Норфолк және Норвич табиғаттанушылар қоғамының бұрынғы кеңес мүшесі және президенті (2007–08). "Біздің жер" кітабы 2019 жылы Уэйнрайт сыйлығына үміткер болды.