1988 жылғы Невада штатындағы PEPCON зауытындағы жарылыс пен өрт

Кіріспе

1988 жылы 4 мамырда Невада штатының Хендерсон қаласындағы «Тынық мұхиты инженерлік және өндіріс компаниясы» (PEPCON) химия зауытында өрт шығып, одан кейін бірнеше жарылыс болды. Апат салдарынан екі адам қаза тауып, 372 адам жарақат алды, ал зиян 100 миллион долларға бағаланды. Зауыттың 16 километрлік (10 мильдік) радиусы ішіндегі Лас-Вегас аймағының көп бөлігі зардап шекті, сондай-ақ бірнеше мекеме төтенше жағдай жоспарларын іске қосты.

Өмірбаян

PEPCON зауыты, Лас-Вегастан 16 км қашықтықта, Хендерсон қаласында орналасқан. Ол аммиак перхлоратын ("AP") өндіретін АҚШ-тағы екі өндірушінің бірі болды. Бұл зат қатты отынды ракета күштеуіштерінде, оның ішінде ғарыш шаттлдарында, әскери қаруларда (ядролық су асты кемелерінен ұшырылатын SLBM), сондай-ақ қаруланбаған ракета бағдарламаларында (Atlas, Patriot және т.б.) тотықтырғыш ретінде қолданылды. Екінші өндіруші, Kerr McGee, PEPCON орналысынан 2 км-ден аз қашықтықта, жарылыстан зардап шеккен аймақта орналасқан. Зауыт аммиак перхлоратынан басқа, натрий перхлорат сияқты басқа да перхлорат химиялық заттарын өндірді. Орналыстың астынан жоғары қысымды газ құбыры өтті, ол газды қысыммен тасымалдады. 1956 жылы орнатылған бұл құбырдың инвойсында оның "қызметі шектеулі" екені көрсетілген. 1986 жылғы қаңтардағы Space Shuttle Challenger апатынан кейін ғарыш шаттлдарының барлық рейсі тоқтатылды. АҚШ үкіметі шаттлдарды ұшыруды жақсартуға қолданылатын және АҚШ үкіметіне немесе оның бас мердігерлеріне тиесілі артық өнімді PEPCON зауытында клиентке тиесілі алюминий контейнерлерінде сақтауды бұйырды. Осы кезеңде PEPCON зауытында АҚШ-тың басқа мемлекеттік бағдарламалары үшін өндірілген аммиак перхлораты сақталмады. Апат кезінде және оған дейін көп жылдар бойы қолданылып келгендей, жоғары тығыздықтағы полиэтилен (HDPE) пластик және болат барабандар процесте және қосымша сақтау үшін пайдаланылды. PEPCON және Kerr McGee орналыстарынан басқа, 500 фут (152 м) қашықтықта үлкен зефир фабрикасы – Kidd & Company, ал батысқа қарай 3000 фут (914 м) жерде шағыл тас карьері жұмыс істеді. Ең жақын тұрғын үйлер осыдан белгілі бір қашықтықта орналасқан. Невада штатының Кларк округіне қарасты Кларк округінің өрт сөндіру қызметі (CCFD) ресми есеп жариялаған жоқ, бірақ 1988 жылдың 15 шілдесінде екі беттік баспасөз хабарламасын шығарды, онда өрттің себебі деп саналған нәрсе сипатталды. Бұл және басқа да CCFD ақпараты АҚШ Өрт сөндіру басқармасының (USFA) есебіне енгізілді. АҚШ Еңбек департаменті (USDOL), Жұмыс қауіпсіздігі және денсаулық сақтау бөлімімен (DOSH) бірлесіп, CCFD-нің себептері мен шығу тегі туралы қорытындыларын жоққа шығаратын апат туралы толық есеп жариялады. USDOL CCFD өрт сөндіру бөлімі бірнеше апта бойы орналысты бақылауда ұстағанын және DOSH мен PEPCON тергеу топтарына оқиғадан кейін 13 күнге дейін кіруге рұқсат берілмегенін атап өтті. Он бес өрт сөндіруші жарақат алды. Оқиғадан кейін төрт сағаттан соң өрт сөндірушілер ауруханаларға апаттық жағдайларға дайындық жоспарларын тоқтату туралы хабарлады. PEPCON-ның жауапкершілік бойынша сақтандыру сомасы 1 миллион доллар ғана болды, бірақ сақтандыру компаниясы төлеген шығындар осы сомадан әлдеқайда асып кетті. 2023 жылғы наурыз айының мәліметтері бойынша, Хендерсон орнында бірнеше дилерлік орталықтары мен университеті бар Valley Auto Mall орналасқан. "Апат жоспары" телешоуында жарылыс көрсетілген. "Шок толқыны" телешоуында да жарылыс көрсетілген. TLC телеарнасының "Әлемдегі ең күшті жарылыстар" атты арнайы бағдарламасында жарылыс туралы айтылған. History Channel телеарнасының "Инженерлік апаттар" атты арнайы бағдарламасында жарылыс туралы баяндалған. "Инженерлік апаттар" телешоуының 6 маусымның 4-ші бөлімі "Мемфис көпірі" жарылыстың себептерін талдайды.

The PEPCON plant, located in Henderson, Nevada, 10 mile (16 km) from Las Vegas, was one of only two American producers of ammonium perchlorate ("AP"), an oxidizer used in solid propellant rocket boosters, including the Space Shuttle, military weapons (SLBMs launched from nuclear submarines), and non weaponized rocket programs (Atlas, Patriot, etc.). The other producer, Kerr McGee, was located less than 1.5 mile (2 km) away from the PEPCON facility, within the area that suffered some blast damage. In addition to ammonium perchlorate, the plant produced other perchlorate chemicals including sodium perchlorate. The facility also had a high pressure gas transmission line running underneath it, carrying natural gas at gauge pressure. The invoice for this pipe, which was installed in 1956, characterized it as "limited service". With the Space Shuttle fleet grounded as a result of the January 1986 Space Shuttle Challenger disaster, there was United States Government instruction that the excess product – which was to be used to improve Shuttle launches and which was owned by the U. S. Government or its prime contractors – would be stored in customer owned aluminum bins as customer owned material at the PEPCON plant. Ammonium perchlorate manufactured for other United States government programs was not held at the PEPCON plant during this period. High density polyethylene (HDPE) plastic and steel drums were used for in process and additional storage at the time of the accident, as they had been for many years prior to the Challenger accident. In addition to the PEPCON and Kerr McGee facilities, there was also a large marshmallow factory, Kidd & Company, about 500 feet (152 m) away, and a gravel quarry in operation nearby 3000 feet (914 m) to the west. The closest residential buildings were about away. The Clark County Fire Department (CCFD) in Clark County, Nevada, did not issue a formal report but did issue a two page press release on July 15, 1988, describing what it believed to be the cause of the fire; this and other CCFD information was incorporated into a report by the United States Fire Administration (USFA). The United States Department of Labor (USDOL), working with the Division of Occupational Safety and Health (DOSH), issued a lengthy report on the accident that discounted the cause and origin findings of the CCFD. USDOL noted that the Arson Division of CCFD maintained control over the site for several weeks and that DOSH and PEPCON investigating teams were not permitted entry into the facility until 13 days after the event. Fifteen firefighters were injured. About four hours after the incident, hospitals were advised by the fire department that their disaster plans could be deactivated. PEPCON had only $1 million in stated liability insurance, but costs paid by its insurer significantly exceeded this amount. As of March 2023, the Henderson site is a commercial development near the Valley Auto Mall which is home to several dealerships and a university. An episode of Blueprint for Disaster features the explosion. An episode of Shockwave features the explosion. The TLC television special World's Most Powerful Explosions feature the explosion. The History Channel television special Engineering Disasters features the explosion. Season 6 Episode 4 "Memphis Bridge of Doom" of Engineering Catastrophes features an analysis of the explosion and its cause.