Карл Стааф: Швецияның либерал премьер-министрі

Кіріспе

1905-1906 және 1911-1914 жылдар аралығында Швецияның премьер-министрі болған Карл Альберт Стафф (21 қаңтар 1860 – 4 қазан 1915) – швед либерал саясаткері және заңгер. Ол 1905-1906 және 1911-1914 жылдар аралығында Швецияның премьер-министрі қызметін атқарды. 1907 жылдан 1915 жылға дейін Либералдық коалиция партиясының төрағасы болды. Ол Швецияның тұңғыш либерал премьер-министрі және монархиялық қолдаудың болмауы салдарынан қызметі аяқталған соңғы премьер-министр болды.

Өмірбаян

Карл Альберт Стафф 1860 жылдың 21 қаңтарында Стокгольм қаласында дүниеге келген. Стафф жалпы сайлау құқығы үшін швед қозғалысында белсенділік танытты және 1905 жылы Либералдық партияның премьер-министрі ретінде ерлерге жалпы және тең сайлау құқығын енгізуге тырысты. Партия басшысы лауазымына келген Нильс Эден ақырында 1918–1919 жылдары, соның ішінде әйелдерге де, жалпы сайлау құқығын одан әрі жетілдірді. Консерваторлардың араласуы салдарынан Стаффтың көпшілік дауыспен сайлау жүйесі жөніндегі ұсынысы пропорционалдық жүйеге алмастырылды. 1912 жылы бала туғаннан кейін әйелдерге берілетін демалыс мерзімі алты аптаға дейін ұзартылды, ал 1913 жылы салықпен қаржыландырылатын зейнетақы жүйесі енгізілді. Стафф консервативті швед элитасымен қатысты қақтығысқа түсті және консервативті, монархияны қолдайтын және демократияға қарсы топтарда жек көрінетін тұлғаға айналды. Оған қарсы қарқынды қаралау кампаниясы ұйымдастырылды, ол шведтік дәстүр мен қоғамын жойған адам ретінде бейнеленді: бай Стокгольмдіктер тіпті оның басы пішіндес пепел сақтайтын ыдыстарды сатып алатын болды. Оның әскери саясатқа қарсы ұстанымы швед тарихындағы сол кезге дейінгі ең ірі қайырымдылық акциясына әкелді – 1912 жылы бірнеше айдың ішінде 12 миллион кроналық жағалау шайқас кемесіне қаражат жиналды. Стафф бұл мәселені шешуге мәжбүр болды және кемеге тапсырыс берілді. 1914 жылы консерваторлар Стокгольмдегі Корольдік сарай алдында фермерлердің демонстрациясын ұйымдастырғаннан кейін Стафф наразылық білдіріп, үкіметтен кетіп қалды. Онда король Густав V – заң бойынша саясаттан тыс болуға тиіс – Стаффтың қорғаныс саясатын сынады. Қазіргі швед Либералдық партиясы оны 20 ғасырдағы швед либерализмінің ең белгілі көшбасшыларының бірі деп есептейді, одан кейін Нильс Эден, Карл Экман, Нобель сыйлығының лауреаты Бертил Олин, Гуннар Хелен, Пер Ахлмарк және Бенгт Вестерберг сияқты парламентарийлер тұрды. Стафф 1915 жылдың 4 қазанында салқын тигеннен кейін пневмонияға шалдығып қайтыс болды. Ол ешқашан үйленбеген.

Karl Albert Staaff was born on January 21, 1860 in the city of Stockholm. Staaff was active in the Swedish movement for universal suffrage, and as the Liberal party's Prime Minister he presided in 1905 over an attempt to introduce universal and equal suffrage for men. His successor as party leader, Nils Edén, eventually managed to carry this further into universal suffrage in 1918–1919, including for women. Due to conservative intervention, Staaff's proposal for first past the post voting was ultimately scrapped for a proportional system. In 1912, the period of leave that women were allowed following a child's birth was extended to six weeks, and in 1913 a tax financed pension scheme was introduced. Staaff ran into sharp conflict with the conservative Swedish establishment, and became a hated figure in the conservative, pro monarchic and anti democratic establishment. An intense smear campaign was launched against him, picturing him as the destroyer of Swedish tradition and society: wealthy Stockholmers could even buy ashtrays shaped as his head. His staunch anti military politics led to the greatest fundraiser up to that time in Swedish history – funds for the 12 million kronor coastal battleship were raised in 1912 in just a few months. Staaff had to bite the bullet, and the ship was ordered. In 1914 Staaff stepped down from the government in protest after the conservatives had summoned a farmers' demonstration at the Royal castle's court in Stockholm, where King Gustaf V – who according to law was supposed to stay out of politics – denounced Staaff's defence policies. The contemporary Swedish Liberal party the Liberals count him as the first among the more prominent leaders of Swedish 20th century liberalism, followed by such parliamentarians as Nils Edén, Carl Ekman, Nobel Prize laureate Bertil Ohlin, Gunnar Helén, Per Ahlmark and Bengt Westerberg. Staaff died on October 4, 1915, after a cold he contracted had developed into pneumonia. He never married.