Хорватия-Сербия соғысындағы «Жылдам операция»

Кіріспе

Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде Хорватия армиясының шабуылы. "Флэш" операциясы – Хорватия армиясының (ХВ) 1995 жылдың 1–3 мамыр аралығында өзіндік түрде жарияланған Серб Крайина Республикасының (РСК) прото-мемлекеті күштеріне қарсы жүргізген шағын шабуыл. Бұл шабуыл Хорватия Тәуелсіздік соғысының соңғы кезеңдерінде болды және 1994 жылы Хорватия мен РСК арасында атысты тоқтату және экономикалық ынтымақтастық туралы келісімдерге қол қойылғаннан кейін болған алғашқы ірі қақтығыс. РСК-нің соңғы ұйымдастырылған қарсыласы 3 мамырда ресми түрде тоқтады, көптеген әскерлер келесі күні Пакрац маңында қарсыласуды тоқтатты, бірақ тазалау операциялары тағы екі аптаға созылды. "Флэш" операциясы Хорватия үшін стратегиялық жеңіс болды, нәтижесінде Окучани қаласы мен айналасындағы РСК күштері бақылап тұрған маңызды аймақ басып алынды. Загреб–Белград тас жолы мен темір жолының маңында орналасқан бұл қала Хорватия үшін ел астанасы Загреб пен Славнияның шығыс аймағы арасында, сондай-ақ РСК бақылауындағы бөлінген аумақтар арасында маңызды көлік қиындықтарын тудырды. Бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Хорватиядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің бейбітшілік сақтау мандатын жүзеге асыратын Біріккен Ұлттар Ұйымының Сенімділікті қайта орнату операциясының (UNCRO) Батыс секторының құрамында болды. Шабуылға 7200 ХВ әскері қатысты, оларға Хорватияның арнайы полициясы көмектесті, ал қарсы тарапта шамамен 3500 РСК сарбазы болды. Операцияға жауап ретінде РСК әскері Загреб пен басқа да азаматтық орталықтарды бомбалады, нәтижесінде 7 адам қаза тауып, 205 адам жарақат алды. Шабуыл кезінде 42 ХВ сарбазы мен хорват полиция қызметкері қаза тауып, 162 адам жарақат алды. РСК-нің жоғалғандары туралы мәліметтер әртүрлі. Хорватия билігі 188 серб сарбазы мен азаматының қаза тапқанын және шамамен 1000–1200 адамның жарақат алғанын хабарлады. Сербтік дереккөздер, керісінше, 283 серб азаматының қаза тапқанын мәлімдеді, бұл Хорватияның Хельсинки комитеті хабарлаған 83 көрсеткіштен өзгеше. Аймақта тұратын 14000 сербтің үштен екісі бірден қашып кетті, ал келесі апталарда одан да көп адамдар кетіп қалды. Маусым айының соңында тек 1500 серб қалған деп есептеледі. Кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының жеке өкілі Ясуши Акаши Хорватияны адам құқықтарын "жаппай бұзғаны" үшін сынады, бірақ оның мәлімдемелерін Human Rights Watch және Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының хабаршысы Тадеуш Мазовецки жоққа шығарды.

Croatian Army offensive during the Croatian War of Independence

Operation Flash was a brief Croatian Army (HV) offensive conducted against the forces of the self declared proto state Republic of Serbian Krajina (RSK) from 1–3 May 1995. The offensive occurred in the later stages of the Croatian War of Independence and was the first major confrontation after ceasefire and economic cooperation agreements were signed between Croatia and the RSK in 1994. The last organised RSK resistance formally ceased on 3 May, with the majority of troops surrendering the next day near Pakrac, although mop up operations continued for another two weeks. Operation Flash was a strategic victory for Croatia resulting in the capture of a salient held by RSK forces centred in and around the town of Okučani. The town, which sat astride the Zagreb–Belgrade motorway and railroad, had presented Croatia with significant transport problems between the nation's capital Zagreb and the eastern region of Slavonia as well as between non contiguous territories held by the RSK. The area was a part of United Nations Confidence Restoration Operation (UNCRO) Sector West under the United Nations Security Council peacekeeping mandate in Croatia. The attacking force consisted of 7,200 HV troops, supported by the Croatian special police, arrayed against approximately 3,500 RSK soldiers. In response to the operation, the RSK military bombarded Zagreb and other civilian centres, causing seven fatalities and injuries to 205. Forty two HV soldiers and Croatian policemen were killed in the attack and 162 wounded. RSK casualties are disputed—Croatian authorities cited the deaths of 188 Serb soldiers and civilians with an estimated 1,000–1,200 wounded. Serbian sources, on the other hand, claimed that 283 Serb civilians were killed, contrary to the 83 reported by the Croatian Helsinki Committee. It is estimated that out of 14,000 Serbs living in the region, two thirds fled immediately with more following in subsequent weeks. By the end of June, it is estimated that only 1,500 Serbs remained. Subsequently, the personal representative of the Secretary General of the United Nations Yasushi Akashi criticised Croatia for "mass violations" of human rights, but his statements were refuted by the Human Rights Watch and to some extent by the United Nations Commission on Human Rights rapporteur Tadeusz Mazowiecki.

Өмірбаян

1990 жылғы хорват сербтерінің көтерілісі Книн маңындағы Далмацияның ішкі аймақтарында, Лика, Кордун, Бановина аймақтарының бір бөлігінде және серб халқы көп шоғырланған шығыс Хорватияда, сондай-ақ Пакрач пен Окучаниді орталық еткен батыс Славонияның аймақтарында болды. Лог революциясының бастапқы кезеңдерінде ондаған мың сербтер хорваттар бақылауындағы қалалардан қашып, Серб Крайина Республикасы (RSK) деп аталатын жаңа саяси бірлік құрылды. RSK-ның Сербиямен саяси интеграция жасау ниеті Хорватия үкіметі тарапынан бүлік актісі ретінде қарастырылды. 1991 жылдың наурызына қарай қақтығыс Хорватияның Тәуелсіздік соғысына дейін күшейді. 1991 жылдың маусымында Югославияның тарауымен Хорватия тәуелсіздігін жариялады, ол үш айлық мораторийден кейін 8 қазан күні күшіне енді. 1991 жылдың қазан айының соңынан желтоқсан айының соңына дейін ХВ "Откос 10" және "Оркан 91" операцияларын жүргізіп, RSK басып алған батыс Славонияның 60 пайызын қайтарып алды. Бұл сербтердің аймақтан қашуына және Пакрачка Польянадағы өлім лагерінде кейбіреулерінің қаза болуына әкелді. Содан кейін RSK хорват азаматтарына қарсы этникалық тазалау науқанын бастады, нәтижесінде 1993 жылдың басына дейін серб емес халықтың көп бөлігі қуылды. Соғыс аяқталғаннан кейін серб әскерлерінің қолынан қаза тапқан мыңдаған бейбіт тұрғындардың денелері жаппай қабірлерден табылды. Югослав халық армиясы (ЮНА) RSK-ны күшейтіп қолдағандықтан және Хорватия полициясы жағдаймен күресе алмағандықтан, 1991 жылдың мамырында Хорватия ұлттық гвардиясы (ZNG) құрылды. Қараша айында ZNG Хорватия армиясы (HV) деп қайта аталды. Хорватия әскерін құруға БҰҰ-ның қыркүйек айында енгізген қару-жарақ эмбаргосы кедергі келтірді. 1991 жылдың соңғы айларында соғыстың ең қатыгез шайқастары болды, олар казармалар үшін болған шайқас, Дубровникке жасалған қоршау және Вуковар шайқасымен аяқталды. Батыс Славония аймағы қыркүйек және қазан айларында Хорватия астанасы Загреб пен Славония арасындағы барлық көлік байланыстарын үзу мақсатымен JNA шабуылына ұшырады. HV "Откос 10" және "Оркан 91" операцияларында JNA-ның алға жылжуымен алынған аумақтың көп бөлігін қайтарып алғанымен, Славонияны қорғау үшін маңызды Загреб-Белград тас жолы мен темір жолын қамтамасыз ете алмады. Бірнеше сәтсіз бейбіт келісімдерден кейін, БҰҰ Қорғау күштері (UNPROFOR) келісімді бақылау және сақтау үшін Хорватияға жөнелтілді. Қақтығыс негізінен бекініп, JNA көп ұзамай Хорватиядан Босния мен Герцеговинаға шегінді, онда жаңа қақтығыс күтілуде. HV-ның "Масленица" операциясы арқылы шағын аумақтарды Хорватияның бақылауына қайтаруы және Дубровникке жасалған қоршаудың алынуы болды. Хорватияның қалалары мен ауылдары артиллерия мен ракеталармен үнемі шабуылға ұшырады. RSK қалаларына да хорват күштері тарапынан оқ атылды. Босния мен Герцеговинадағы сербтер басып алған Серб Республикасы RSK-ға әскери және басқа да көмек көрсету, Баня-Лукадан жасалған сирек әуе шабуылдары және бірнеше қалаларға қарсы артиллериялық шабуылдар арқылы соғысқа шектеулі түрде қатысты. HV Босния мен Герцеговинаға, әсіресе босниялық сербтерге қарсы науқанға жөнелтілді. 22 шілдеде Хорватия президенті Франьо Туджман мен Босния президенті Алия Изетбегович өзара қорғаныс туралы Сплит келісіміне қол қойды, бұл HV-ның Босния мен Герцеговинаға кең ауқымды орналасуына мүмкіндік берді, олар босниялық серб күштерін кері қайтарып, Баня-Лукаға соққы беру қашықтығына жетті.

The 1990 revolt of the Croatian Serbs was centred on the predominantly Serb populated areas of the Dalmatian hinterland around Knin, parts of the Lika, Kordun, Banovina regions and in eastern Croatian settlements with significant Serb populations, as well as parts of western Slavonia centred on Pakrac and Okučani. In the early stages of the Log Revolution, tens of thousands of Serbs fled from Croatian controlled cities, leading to the formation of a single political entity known as the Republic of Serbian Krajina (RSK). The RSK's proclaimed intention to integrate politically with Serbia was viewed by the Croatian Government as an act of rebellion. By March 1991, the conflict had escalated to war—the Croatian War of Independence. In June 1991, with the breakup of Yugoslavia, Croatia declared its independence, which came into effect on 8 October after a three month moratorium. From late October to late December 1991, the HV conducted Operations Otkos 10 and Orkan 91 recapturing 60% of RSK occupied western Slavonia, resulting in Serbs fleeing from the area, while some were killed in a death camp in Pakračka Poljana. A campaign of ethnic cleansing was then initiated by the RSK against Croatian civilians and most non Serbs were expelled by early 1993. After the end of the war, thousands of civilians murdered by the Serb troops were exhumed from mass graves. As the Yugoslav People's Army (JNA) increasingly supported the RSK and the Croatian Police was unable to cope with the situation, the Croatian National Guard (ZNG) was formed in May 1991. The ZNG was renamed the Croatian Army (HV) in November. The establishment of the military of Croatia was hampered by a United Nations (UN) arms embargo introduced in September. The final months of 1991 saw the fiercest fighting of the war, culminating in the Battle of the barracks, the Siege of Dubrovnik, and the Battle of Vukovar. The western Slavonia area became the scene of a JNA offensive in September and October aimed at severing all transport links between the Croatian capital, Zagreb, and Slavonia. Even though the HV managed to reclaim much territory gained by the JNA advance in operations Otkos 10 and Orkan 91, it failed to secure the Zagreb–Belgrade motorway and railroad significant for the defence of Slavonia. Ending the series of unsuccessful ceasefires, United Nations Protection Force (UNPROFOR) was deployed to Croatia to supervise and maintain the agreement. The conflict largely passed on to entrenched positions and the JNA soon retreated from Croatia into Bosnia and Herzegovina, where a new conflict was anticipated, HV advances restored small areas to Croatian control—through Operation Maslenica. and as the siege of Dubrovnik was lifted. Croatian towns and villages were intermittently attacked by artillery, or missiles. Cities in the RSK were also fired on by Croatian forces. The Republika Srpska, Serb held territory in Bosnia and Herzegovina, was involved in the war in a limited capacity, through military and other aid to the RSK, occasional air raids launched from Banja Luka, and most significantly through artillery attacks against several cities. The HV deployed to Bosnia and Herzegovina, especially in a campaign against the Bosnian Serbs. The intervention was formalized on 22 July 1995, when Croatian President Franjo Tuđman and the Bosnian president, Alija Izetbegović, signed Split Agreement on mutual defence, permitting the large scale deployment of the HV in Bosnia and Herzegovina, that drove back Bosnian Serb forces and came within striking distance of Banja Luka.

Кіріспе

1994 жылғы наурыздағы Вашингтон келісімі Хорват-Босния соғысын тоқтатты және Хорватияға АҚШ әскери көмегін беруге жағдай жасады. Хорватия сол айдың өзінде Әскери кәсіби ресурстар корпорациясынан (MPRI) АҚШ әскери кеңесшілерін шақырып, ХВ-ның азаматтық-әскери қатынастар, бағдарлама және бюджеттік қызметтерін оқытуды ұсынды. MPRI оқытуына АҚШ Мемлекеттік департаменті тамыз айында Ричард Холбруктың қолдауымен лицензия берді. MPRI БҰҰ-ның қару-жарақ эмбаргосы күшінде болғандықтан, ХВ-ны НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына қатысуға дайындау үшін жалданып алынды. Олар 1995 жылдың қаңтар және сәуір айлары аралығында 14 апта бойы ХВ офицерлері мен қызметкерлерін оқытты. Сондай-ақ, MPRI Хорватияға доктриналық кеңес, сценарий жоспарлау және АҚШ үкіметінің спутниктік ақпаратын ұсынды деген болжамдар айтылды. MPRI және Хорватияның ресми тұлғалары бұл болжамдарды жоққа шығарды. 1994 жылдың қарашасында АҚШ Босния мен Герцеговинаға қатысты қару-жарақ эмбаргосын бір жақты түрде тоқтатты, бұл ХВ-ға Хорватия арқылы тасымалданған қару-жарақ пен оқ-дәрінің 30 пайызын транзиттік алым ретінде қалдыруға мүмкіндік берді. АҚШ-тың қатысуы Билл Клинтон 1993 жылдың ақпанынан бері қолдап келе жатқан жаңа әскери стратегияны көрсетеді. 1994 жылы АҚШ, Ресей, Еуропалық Одақ (ЕО) және БҰҰ БҰҰ Бас хатшысының арнайы елшісі Сайрус Вэнс жасаған 1992 жылғы бейбіт жоспарды алмастыруға тырысты, ол UNPROFOR-ды құрды. Олар Хорватиядағы сербтер көпшілік тұратын аймақтарға айтарлықтай автономия беруді көздейтін Z4 жоспарын жасады. Жоспардың көптеген және көбінесе үйлесімсіз дамуынан кейін, оның жобалық элементтері қазан айында баспасөзге тарады. Z4 жоспары 1995 жылдың 30 қаңтарында ұсынылды. Хорватия да, РСК да бұл жоспарды қанағаттандырмады. Хорватия РСК оны қабылдауы мүмкін деп алаңдады, бірақ Хорватия президенті Франьо Туджман, РСК үшін ақырғы шешімді қабылдайтын Слободан Милошевич, Косово үшін саяси шешімге прецедент жасайтынынан қорқып, жоспарды қабылдамайды деп түсінді. Бұл Хорватияға жоспарды қабылдауға, оның іске асырылуының аз мүмкіндігіне мүмкіндік берді. 1994 жылдың желтоқсанында Хорватия мен РСК автомобиль және теміржол байланыстарын, су және газбен жабдықтауды, сондай-ақ Адрия мұнай құбырының бір бөлігін қалпына келтіру туралы экономикалық келісімге келді. Келісімнің бір бөлігі іске асырылмаса да, құбыр және Окучани маңындағы РСК аумағынан өтетін Загреб-Белград тас жолының бөлігі ашылды, бұл елордадан Славонияға дейінгі сапарды бірнеше сағатқа қысқартты. Ашылғаннан бері тас жол учаскесі Хорватия және РСК үшін стратегиялық маңызға ие болды. 24 сәуірде РСК шығыс Славониядағы РСК аумағынан шығып бара жатқан тауарлық көліктерді күшейтілген бақылауға байланысты, тас жолдың бөлігі 24 сағатқа жабылды. Бұл Хорватияның аймақты әскери жолмен басып алуына ықпал етуі мүмкін. Жауап ретінде сербтер тобы, соның ішінде қаза тапқан адамның бауыры, UNCRO Хорватиядан бағытты жабуды талап еткеніне қарамастан, ашық қалған тас жолдағы көліктерге оқ атты. Оқтан үш бейбіт тұрғын қаза тауып, РСК әскерлері бес адамды ұстады. Атыс түнгі сағат 1-ге дейін тоқтатылды, ал бес адам таңертең босатылды. UNCRO тас жолды қайта ашуды талап етті. РСК 18-ші корпусы мен Окучанидегі полиция бастығы Книндегі РСК басшылығының нұсқауымен бас тартты, бірақ кейіннен 1 мамырда таңғы сағат 6-да жолды қайта ашуға келісті. Алайда, тас жолды қайта ашу туралы шешім 30 сәуірде кешкі сағат 8-де күшінен айырылды. Сол түні Пакрачтың Хорватия бақылауындағы бөлігіне үш гранаталық снаряд атылды және Пакрач-Пожега тас жолында РСК позицияларына жақын жерде орналасқан көлікке шабуыл жасалды, соның салдарынан бір азамат қаза тауып, бір азамат тұтқындалды. Туджманның кеңесшісі Хрвое Шаринич Хорватия тас жол аймағын әскери түрде басып алуға себеп болатын оқиға жасауды қарастырғанын растады, бірақ оқиғалардың үнемі болатыны белгілі болғандықтан, мұндай қадам қажет емес екенін де жоққа шығарды.

The March 1994 Washington Agreement, ended the Croat–Bosniak War and created conditions for provision of US military aid to Croatia. Croatia requested US military advisors from the Military Professional Resources Incorporated (MPRI) to provide training of civil military relations, programme and budget services of the HV the same month, and the MPRI training was licensed by the US Department of State upon endorsement from Richard Holbrooke in August. The MPRI was hired because the UN arms embargo was still in place, ostensibly to prepare the HV for NATO Partnership for Peace programme participation. They trained HV officers and personnel for 14 weeks from January to April 1995. It was also speculated that the MPRI also provided doctrinal advice, scenario planning and US government satellite information to Croatia. MPRI and Croatian officials dismissed such speculation. In November 1994, the United States unilaterally ended the arms embargo against Bosnia and Herzegovina, in effect allowing the HV to supply itself as 30% of arms and ammunition shipped through Croatia was kept as a trans shipment fee. The US involvement reflected a new military strategy endorsed by Bill Clinton since February 1993. In 1994, the United States, Russia, the European Union (EU) and the UN sought to replace the 1992 peace plan drafted by Cyrus Vance, Special Envoy of the UN Secretary General, which brought in the UNPROFOR. They formulated the Z 4 plan giving Serb majority areas in Croatia substantial autonomy. After numerous and often uncoordinated development of the plan, including leaking of its draft elements to the press in October, the Z 4 plan was presented on 30 January 1995. Neither Croatia nor the RSK liked the plan. Croatia was concerned that the RSK might accept it, but Croatian President Franjo Tuđman realised that Slobodan Milošević, who would ultimately make the decision for the RSK, would not accept the plan for fear that it would set a precedent for a political settlement in Kosovo—allowing Croatia to accept the plan with little possibility for it to be implemented. In December 1994, Croatia and the RSK made an economic agreement to restore road and rail links, water and gas supplies and use of a part of the Adria oil pipeline. Even though a part of the agreement was never implemented, the pipeline and a section of the Zagreb–Belgrade motorway passing through RSK territory around Okučani were opened, shortening travel from the capital to Slavonia by several hours. Since its opening, the motorway section became of strategic importance both to Croatia and the RSK in further negotiations. The section was closed by the RSK for 24 hours on 24 April, in response to increased control of commercial traffic leaving the RSK held territory in the eastern Slavonia—likely increasing Croatian resolve to capture the area through military action. The controls were put in place by the United Nations Security Council Resolution 981 of 31 March 1995, establishing the United Nations Confidence Restoration Operation (UNCRO) peacekeeping force instead of UNPROFOR, and tasked the force with monitoring of Croatian international borders separating the RSK held territory from Yugoslavia or Bosnia and Herzegovina, as well as facilitating the latest Croatia–RSK ceasefire of 29 March 1994, and the December 1994 economic agreement. In response, a group of Serbs, including a brother of the killed man, fired on vehicles on the motorway which remained open despite a UNCRO request to Croatia to close the route. Three civilians were killed in the shooting and RSK soldiers arrested five. The shooting stopped by 1 am, and the five were released in the morning and the UNCRO demanded that the motorway be reopened. The RSK 18th Corps and the chief of police in Okučani declined on instructions from the RSK leadership in Knin, but later agreed to reopen the road on 1 May at 6 am. However, the decision to reopen the motorway was cancelled on 30 April at 8 pm. The same night, three rocket propelled grenades were fired into the Croatian controlled part of Pakrac and a vehicle was attacked on the Pakrac–Požega road located close to RSK positions, the latter resulting in one dead and one captured civilian. Hrvoje Šarinić, an advisor to Tuđman, confirmed that Croatia contemplated staging an incident which would provoke a military capture of the motorway area, but he also denied that one was needed as incidents were known to occur on a regular basis.

1 мамыр

1995 жылдың 1 мамырында Шаринич канадалық генерал Реймонд Краббеге таңғы сағат 4-те телефон арқылы ХВ шабуылының жақын арада болатыны туралы хабарлады, UNCRO әскерлері уақытында паналауға үлгеруі үшін. Артиллерия мен ҚВК соққылары РСК тылында үрей тудырды, бірақ Стара-Градишкадағы Сава өзенінің көпірін бұзбады. Сағат 5:30-да Хорватияның арнайы полициясы РСК қорғанысындағы кеңістік арқылы өтіп, Новскаға қарай бет алған 98-ші жаяу әскер бригадасы мен Ясеновацты қорғаған 1-ші тактикалық топтың (TG1) арасынан өтті, РСК позицияларының тұтастығын бұзып, ХВ шабуылының Новска-Окучани бағытындағы 98-ші бригаданы қоршап алды. Онда 1-ші гвардиялық бригаданың батальоны тас жолға параллель екінші дәрежелі жолмен, ал 2-ші және 3-ші гвардиялық бригадаларының бір-бір батальоны тас жолмен шығысқа қарай жылжып, РСК қорғанысын қиратты. Сағат 13:00-де РСК 98-ші жаяу әскер бригадасының командирі бөлімнен шығып, корпус командиріне бригаданың ауыр шығындарға ұшырағанын және жағдайдың шатас екенін хабарлады. Ясеновацты басып алуға бағытталған ХВ шабуылы Брочице мен Дренов Боктан оңтүстік және шығысқа қарай арнайы полициясымен қолдау көрсеткен 125-ші үй күзет полкінің екі бағыттан жасаған шабуылы болды. Түстен кейін Окучанидегі РСК билігі азаматтарды эвакуациялауға рұқсат берді, бірақ азаматтарға 98-ші және 54-ші бригадалардың шегініп келе жатқан бөлімдері қосылды. TG1 Сава өзенінен оңтүстікке шегінді. Ясеновацты басып алғаннан кейін ХВ 125-ші үй күзет полкі мен арнайы полиция Сава өзенінің бойымен шығысқа қарай жылжыды. Кешігу екі жарым сағатқа созылды деп хабарланды. Оған жауап ретінде ХВ 5-ші гвардиялық бригаданың 4-ші батальонын, 265-ші барлау-саботаж компаниясын және 123-ші бригаданың бронетехникалық компаниясын РСК әскерлерін ығыстыру үшін қайта бағыттады. Пакрак ауданында ХВ 105-ші жаяу әскер бригадасын және 52-ші үй күзет полкін орналастырды. Бұл жердегі РСК күштерінің жақсы бекініп алғаны және ХВ оларды ірі ауқымды шайқасқа түсудің орнына қоршап, тұтқындауды жөн көргені бағаланды.

On 1 May 1995, Šarinić informed UNCRO of the imminent HV offensive in a telephone call to the Canadian general Raymond Crabbe at 4 am designed to let the UNCRO troops seek shelter in time. The artillery and CAF strikes caused panic in the RSK rear, but did not take out the Sava River bridge in Stara Gradiška. At 5:30 am, Croatian special police moved through a gap in the RSK defences, between the 98th Infantry Brigade facing Novska and the Tactical Group 1 (TG1) defending Jasenovac, disrupting the integrity of RSK positions, and outflanking the 98th Brigade on the Novska–Okučani axis of the HV attack, where a battalion of the 1st Guards advanced along a secondary road parallel to the motorway, while one battalion from the 2nd Guards and the 3rd Guards Brigades each advanced east on the motorway itself, crushing the RSK defence. At 1 pm, the commanding officer of the RSK 98th Infantry Brigade left the unit and reported to the Corps commander that the brigade was in disarray, citing heavy losses. The HV attack aimed at capturing Jasenovac was a two pronged advance of the 125th Home Guard Regiment supported by the special police south and east from Bročice and Drenov Bok. In the afternoon, the RSK authorities in Okučani permitted the evacuation of civilians; however, the civilians were quickly joined by retreating elements of the 98th and the 54th Brigades. The TG1 retreated south across the Sava River. After capture of Jasenovac, the HV 125th Home Guards Regiment and the special police advanced eastward along the Sava River. reported that the delay was up to two and a half hours. In response, the HV redirected the 4th Battalion of the 5th Guards Brigade, the 265th Reconnaissance Sabotage Company and the armoured company of the 123rd Brigade to dislodge the RSK troops. In the Pakrac area, the HV deployed the 105th Infantry Brigade and the 52nd Home Guard Regiment. It was estimated that the RSK forces there were well entrenched and that the HV chose to envelop and pin them down rather than engage in any large scale combat.

2 мамыр

ХВ 2 мамыр күні таңертең алға жылжуын жаңартты. РСК 98-ші және 54-ші жаяу әскер бригадаларының шегініп жатқан бөлімдері, Серб Республикасына қарай оңтүстікке эвакуацияланып жатқан азаматтармен араласып, Нови Варош маңында 265-ші барлау-саботаж компаниясымен қақтығысты, бірақ оңтүстікке қарай жылжуын жалғастырды. РСК 18-ші корпусы өз штабын Стара-Градишкадан Сава өзені арқылы Серб Республикасындағы Градишкаға, РСК Бас штабының бастығы генерал Милан Челекетичтің бұйрығына қайшы келіп, көшірді. РСК 18-ші корпусының жақыннан әуе қолдауы туралы өтініштерін Серб Республикасының саяси жетекшілігі де, РСК Бас штабы да қабылдамады. Олар ХВ РСК-ге қарасты басқа да аймақтарға шабуылдауы мүмкін деп ойлады, сондай-ақ НАТО-ның «Deny Flight» операциясы – Босния және Герцеговина үстіндегі ұшуға тыйым салынған аймақты қамтамасыз ету, 18-ші корпустың көмегіне ұшу үшін бұл аймақты бұзу қажеттігі де ескерілді. РСК корпусты қолдау үшін бар болғаны екі тікұшақты жұмылдырды, бірақ байланыс жүйесінің істен шығуына байланысты оларды ХВ-ға қарсы қолдану мүмкін болмады. Керісінше, ХВ Стара-Градишка маңындағы РСК позицияларына, әсіресе Сава өзені арқылы өтетін көпірге шабуыл жасады. Мұндай шабуылдардың бірінде Серб Республикасының әуе қорғанысы 2 мамырда сағат 13:00-де Рудольф Перешин (1991 жылы Австрияға дезертир болған) басқарған ХВ MiG 21 ұшағын атып түсіріп, оны қаза қылды. РСК жетекшілігі Хорватияға қарсы жауап ретінде Хорватияның қалалық орталықтарын артиллериямен бомбалауға бұйрық берді. 2 мамырда РСК әскері 11 «M 87 Orkan» ракетасын қолданып, Загреб пен Загреб әуежайына шабуыл жасады. Шабуыл келесі күні қайталанды. Екі шабуылда алты азамат қаза тауып, 205 адам жарақат алды, ал жарылмаған 500 даналық бомбадан біреуін залалсыздандыру кезінде бір полицей қаза тапты. АҚШ-тың Хорватиядағы елшісі Питер Гэлбрейт бұл шабуылды «толыққанды соғыс жариялау» деп бағалады. Харамбашич пен шамамен 600 сарбаз 3 мамырда қарсылық көрсетпей берілді, ал қалғандары Псунь тауының шығысында және Пакрачтың оңтүстік-шығысында қалды.

4 мамыр және одан кейінгі

Жүздеген РСК әскері капитуляциялаудан бас тартып, Псунж ормандарында қалып қойғандықтан, Бобетько Стипетичті осы әскерлерге қарсы тазалау операцияларын жүргізуге тағайындады. ХВ артиллериялық шабуылдарды пайдаланып, шамамен 1500 РСК әскерін өз позицияларына қарай мойынсыздандырып, күнінің соңына қарай тұтқынға алды. Дегенмен, ХВ және хорват арнайы полициясы RSK әскери қызметкерлерінің қалғандарын іздеуді жалғастырды. 20 мамырда Псунждағы хорват полициясына соңғы қалған РСК әскерлері капитуляциялады. Осы арқылы бүкіл Батыс Славония аймағы Хорватия үкіметінің бақылауына көшті және елдің астанасы мен шығысы арасындағы стратегиялық маңызы бар автомобиль және теміржол байланыстарын қамтамасыз етті. Хорватия әскерінің жоғалтыстары 42 қаза тапқан және 162 жараланған адамды құрады. Хорватияның алғашқы бағалауынша, РСК әскері 350-450 қаза тапқан және 1000-1200 жараланған адамды құрады. Кейіннен қаза тапқандардың саны 188-ге түзетілді. Бұл санға әскерилер мен азаматтық халықтың қаза болуы кірді. Тұтқындардың кейбіреулері тұтқындалған күнінің алғашқы сағаттарында ұрып-сапалаған немесе басқа да зорлық-зомбылық көрсеткен, бірақ тұтқындарға қарау жақсарды және жалпы алғанда жақсы деп бағаланды. "Flash" операциясының тағы бір салдары – ауданнан серб халқының қоныс аударуы болды, 1995 жылдың 1 мамырына дейін 13 000-14 000 адам көшіп кеткен. 30 000 адам қашқынға айналды, ал аймақтағы халық саны операциядан бұрын 15 000 адамды құрады деп мәлімдеді. Басқа серб және ресейлік дереккөздер халық саны 29 000-ға жетеді деп хабарлады. Хорватияның Хельсинки комитеті барлығы 83 азаматтың қаза тапқанын хабарлады, оның ішінде 30 адам Нови Варош маңында қаза тапты, онда серб азаматтары мен РСК әскерлері Серб Республикасына қарай оңтүстікке қашып бара жатқанда араласып кеткен. Шегініп келе жатқан колоннада қаза тапқан 30 адамның бір бөлігі ХВ шабуылдарынан, ал қалғандары РСК әскерлері шегінуді жеделдету үшін өлтірді.

Жауап

Акашиді Human Rights Watch (HRW) осындай мәлімдемелер үшін дәлелдің жоқтығына қарамастан, HV тарапынан "үлкен" адам құқықтарын бұзу туралы айыптағаны үшін сынға алды. Акашиден өзгеше, HRW HV-нің әрекеттерін кәсіби деп бағалады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі (БҰҰҚ) операция кезінде және одан кейін бірден, 1 мамыр және 4 мамыр күндері екі мәлімдеме жасады. Бірінші мәлімдемеде Хорватияның аймақтағы шабуылдарын тоқтатуы және Хорватия мен РСК экономикалық және атысты тоқтату келісімдерін сақтауы талап етілді. Екінші мәлімдеме үш күн бұрынғы талаптарды қайталады, сондай-ақ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Загреб пен басқа да елді мекендерге жасалған РСК шабуылдарын айыптағанын, Акашидің делдалымен дереу атысты тоқтатуға шақырғанын және HV-нің Бановина, Кордун, Лика және Далматияның солтүстігіндегі Книн маңындағы (UNCRO Солтүстік және Оңтүстік секторлары) аймақтарға жасаған шабуылдарын, сондай-ақ HV және РСК әскерлерінің Шығыс Славониядағы (UNCRO Шығыс секторы) шабуылдарын айыптады. Мәлімдемеде Солтүстік, Оңтүстік және Шығыс секторларындағы қақтысу аймақтарынан күштерді шығару қажеттігі айтылды, бірақ UNCRO Батыс секторы – "Флэш" операциясы өткен аймақтан күштерді шығару туралы талап қойылмады. Бұл мәлімдемелер БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 994 қаулысымен бекітілді. 1995 жылдың тамызында "Шторм" операциясынан кейін UNCRO Шығыс Славонияға қайта орналасты. RSK жеңілісі саяси шиеленісті күшейтіп, Сербия мен RSK саясаткерлерін бір-бірін кінәлауға итерді, ал HV-нің жетістігі Хорватияға зор психологиялық қолдау берді. Хорватия операцияға қатысқан HV әскерлеріне арналған естелік медаль тағайындады және жыл сайын Окучаниде "Флэш" операциясының құрметті мерекесін өткізеді, ал сербтер шайқастың жылдығын шіркеу қызметтерімен атап өтеді. Мартич пен Момчило Перишич, "Флэш" операциясы кезінде Югославия Федеративтік Республикасының Бас штабының бастығы, Загребке жасалған зымыран шабуылдары сияқты түрлі соғыс қылмыстары үшін сотталды. 12 маусым 2007 жылы RSK президенті Милан Мартич кінәлі деп танылып, 35 жылға бас бостандығынан айырылды. Мартичтің үкімі 8 қазан 2008 жылы ЕХҚҰ апелляциялық алқасымен расталды, ал Перишичтің үкімі 28 ақпан 2013 жылы жойылды. 2012 жылдан бері Хорватия билігі Нова Градишка маңындағы Медарида 23 адамның өлтірілуін тергеп жатыр, сондай-ақ Вараждиндегі тұтқын орында тұтқындарды қатыгездікпен ұстағандығы туралы айыптаулар қойылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Серб Ұлттық Кеңесі сербтердің негізгі адам құқықтары үшін күресу арқылы "Флэш" операциясына ұшыраған аймақтарға ішінара оралуын қамтамасыз етті. Human Rights Watch 1999 жылы сербтердің Хорватия азаматы ретінде азаматтық құқықтарына ие еместігін, бұл дискриминациялық заңдар мен тәжірибелердің салдары екенін мәлімдеді, әсіресе БҰҰ қорғауындағы төрт аймақта, соның ішінде Батыс Славонияда тұратын сербтер үшін. 2017 жылғы есепте Amnesty International сербтердің меншігін қайтарудағы кедергілер сақталып отырғанына алаңдаушылық білдірді. Олар хорват сербтерінің мемлекеттік секторда жұмысқа орналасуда кемсітушілікке ұшырағанын және соғыс кезінде тастап кеткен әлеуметтік тұрғын үйді қайта иелену құқығын алуда қиындықтарға тап болып жатқанын хабарлады. Олар сондай-ақ "фашистік идеологияны оятуға" бағытталған жек көрушілік сөздерге және кейбір қалаларда азшылық тілдерін және жазуын қолдану құқығы саясаттануда және іске асырылмауда екенін атап өтті. Алайда Хорватия соттары адамның абыройы мен беделін қорлау және қорлау туралы істерді үнемі қарады. Бұл қылмыстар Қылмыстық кодекс бойынша ауыр қылмыстар ретінде қарастырылады.

Akashi was criticised by the Human Rights Watch (HRW) for alleging "massive" human rights abuses by the HV despite a lack of evidence to support such claims. In contrast to Akashi, the HRW deemed that the HV's conduct was professional. The United Nations Security Council (UNSC) issued two statements, one on 1 May and the other on 4 May 1995, during and immediately after the operation, respectively. The first statement demanded that Croatia end its attack in the area, and that both Croatia and the RSK should abide with the economic and ceasefire agreements in place. The second statement reiterated the requests made three days earlier, adding the UNSC's condemnation of RSK attacks on Zagreb and other population centres, urged an immediate ceasefire brokered by Akashi and condemned the incursions of the HV in zones of separation in Banovina, Kordun, Lika and northern Dalmatia, near Knin (UNCRO Sectors North and South), as well as incursions by both the HV and the military of the RSK in eastern Slavonia (UNCRO Sector East). The statement called for the withdrawal of forces from the zones of separation in the Sectors North, South and East, but failed to request any pullout from the UNCRO Sector West—the area where Operation Flash had just been fought. The statements were supported by the UNSC Resolution 994. In August 1995, after Operation Storm, the UNCRO withdrew to the eastern Slavonia. The RSK defeat worsened political confrontation there and led politicians in Serbia and RSK to blame each other, and the HV's success brought about a great psychological boost for Croatia. Croatia established a commemorative medal to be issued to the HV troops who took part in the operation, and commemorates Operation Flash by annual official celebrations in Okučani, while Serbs mark the anniversary of the battle by church services for their dead. tried Martić and Momčilo Perišić, the Chief of the General Staff of the Federal Republic of Yugoslavia at the time of Operation Flash, for various war crimes, including the Zagreb rocket attacks. Milan Martić, RSK president at the time of the offensive, was convicted and sentenced to 35 years of imprisonment on 12 June 2007, Martić's sentence was confirmed by the ICTY appeals chamber on 8 October 2008, while Perišić's conviction was overturned on 28 February 2013. as of 2012, Croatian authorities are conducting an investigation into the killing of 23 individuals in Medari near Nova Gradiška, and charges were filed regarding the alleged mistreatment of prisoners of war in the detention facility in Varaždin. After the war ended, the Serb National Council ensured the partial return of Serbs to areas exposed to Operations Flash, through the struggle for their fundamental human rights. The Human Rights Watch reported in 1999 that Serbs do not enjoy their civil rights as Croatian citizens, as a result of discriminatory laws and practices, particularly true for Serbs living in the four former United Nations Protected Areas, including Western Slavonia. In 2017 report, the Amnesty International expressed concern about persisting obstacles for Serbs to regain their property. They reported that Croatian Serbs continued to face discrimination in public sector employment and the restitution of tenancy rights to social housing vacated during the war. They also pointed to hate speech, "evoking fascist ideology" and the right to use minority languages and script continued to be politicized and unimplemented in some towns. However the Croatian courts regularly prosecuted cases of defamation and insult to the honour and reputation of persons. These offences were classified as serious criminal offences under the Criminal Code.