Кіріспе

Экономикалық ойдың ортодоксалды мектептерімен қарама-қайшы келетін экономикалық теориялар Гетеродоксалды экономика - бұл экономикалық ойдың ортодоксалды мектептерімен қарама-қайшы келетін немесе неоклассикалық экономикадан тыс болатын кез келген экономикалық ой немесе теория. Бұларға институционалдық, эволюциялық, феминисттік, әлеуметтік, пост-кейнсиандық (жаңа кейнсиандықпен шатастырмау керек) экономиканы сыншылар ортодоксалды немесе дәстүрлі экономика деп атайды. Сонымен қатар, негізгі экономика "рационалдылық индивидуализм тепе-теңдік байланысы" және гетеродокстық экономика "институттар тарих әлеуметтік құрылым байланысы" мәселесі бойынша "радикалды" болып табылады. 2008 жылғы шолуда кем дегенде 1990-шы жылдардан бері әртүрлі экономистердің бірнеше көрнекті топтары бірлесіп жұмыс істеп, әртүрлі құрамдас бөліктердегі үйлесімділіктің артуы туралы жазылған. Бір зерттеуде өзін-өзі танытқан гетеродокстық экономистердің экономиканы зерттеуде маңызды төрт негізгі фактор: тарих, табиғи жүйелер, белгісіздік және билік деп аталады.

Жеке мінез-құлықтың неоклассикалық моделін сынға алу

Неоклассикалық экономиканың ең кеңінен қабылданған қағидаларының бірі - "экономикалық агенттердің рационалдылығы" деген болжам. Расында да, бірқатар экономистер үшін рационалды максимизациялық мінез-құлық ұғымы экономикалық мінез-құлықпен синоним болып саналады (Hirshleifer 1984). Кейбір экономистердің зерттеулері рационалдылық болжамдарын қабылдамағанда, олар талдауларды неоклассикалық экономика пәнінің шекарасынан тыс жерде орналастыратыны көрінеді (Landsberg 1989, 596). Неоклассикалық экономика агенттер рационалды және олар қоршаған ортаның шектеулеріне байланысты өздерінің жеке пайдалылығын (немесе пайдасын) барынша арттыруға тырысады деген априорлы болжамдармен басталады. Бұл болжамдар рационалды таңдау теориясының негізін құрайды. Көптеген гетеродокс мектептер стандартты неоклассикалық модельде қолданылатын адам мінез-құлқының гомо экономиус моделін сынға алады. Сын-пикирдің типтік нұсқасы Сатья Габриэльдің нұсқасы: неоклассикалық экономикалық теория адам психологиясының, агенттіктің немесе шешім қабылдаудың белгілі бір тұжырымдамасына негізделген. Адамдардың барлығы ләззат пен пайдалылықты барынша арттыру үшін экономикалық шешімдер қабылдайды деп есептеледі. Кейбір гетеродокстық теориялар неоклассикалық теорияның бұл негізгі болжамдарын қабылдамайды, экономикалық шешімдер қалай қабылданады және / немесе адам психологиясы қалай жұмыс істейді деген альтернативті түсініктерді айтады. Адамдар ләззат іздейтін машиналар деген түсінікті қабылдауға болады, бірақ экономикалық шешімдер осындай ләззат іздеумен реттеледі деген ойды қабылдамайды. Мысалы, адамдар әлеуметтік шектеулер мен / немесе мәжбүрлеуге байланысты ләззат максимизациясына сәйкес таңдау жасай алмайды. Адамдар сондай-ақ осындай таңдауларды жасауға шектеулер (бюджеттік терминдерден басқа) болмаса да, ең жоғары ләззат алуға әкелетін таңдау нүктелерін дұрыс бағалай алмайтын шығар. Сонымен қатар, ләззат іздеу ұғымының өзі мәнсіз болжам болуы мүмкін, өйткені оны тексеру мүмкін емес немесе жоққа шығару өте жалпы. Экономикалық шешімдерді ләззат максимизациясының нәтижесі ретінде қабылдамаудың негізгі болжамдарын жоққа шығаратын экономикалық теориялар гетеродокс болып табылады. Шиозава экономикалық агенттер күрделі әлемде әрекет ететінін және сондықтан олардың ең жоғары пайдалылыққа қол жеткізуі мүмкін емес екенін атап өтті. Олар өздерін көптеген дайын ережелердің тізімінен тұратын секілді ұстанады, олардың біреуін олар тиісті жағдайға сәйкес таңдайды.

Неоклассикалық нарық тепе-теңдігі моделінің сын-тезімі

Микроэкономикалық теорияда тұтынушылар мен фирмалар тарапынан шығындарды барынша азайту сұраныс пен ұсыныс сәйкестіктерінің бар екендігін білдіреді, егер тұтынушылар мен өндірушілердің саны көп болса, олар үшін нарықты тазарту теңгерім бағалары бар. Конвекситтілік болжамдары немесе кейбір шекті шығындар бағасы ережелері бойынша әрбір тепе-теңдік Парето тиімді болады: Үлкен экономикаларда конвекситтілік емес тепе-теңдік те те тепе-теңдікке әкеледі. Алайда, нарық тепе-теңдігі тұжырымдамасын австриялықтар, пост-кейнсиандар және басқалар сынға алды, олар микроэкономикалық теорияны нақты әлем нарықтарына қолдануға қарсылық білдіреді, егер мұндай нарықтар микроэкономикалық модельдер арқылы пайдалы түрде жақындатылмаса. Гетеродокс экономистер микроэкономикалық модельдер шындықты сирек түсіреді деп мәлімдейді. Негізгі микроэкономиканы Пол Сэмюэлсон мен Хэл Варианның тәсілдері бойынша оңтайландыру мен тепе-теңдік тұрғысынан анықтауға болады. Екінші жағынан, гетеродокс экономиканы институттардың, тарихтың және әлеуметтік құрылымның байланысына кіретін деп атауға болады.

Соңғы өзгерістер

Соңғы 20 жыл ішінде этеродокстық экономистердің ақыл-ойы плюралистік бағытқа бет бұрды. Алдыңғы қатарлы гетеродокстық ойшылдар Австрия, Феминист, Институционалдық эволюциялық, Марксистік, Пост-Кейнестік, Радикалды, Әлеуметтік және Сраффиан экономикасының қалыптасқан парадигмаларынан шығып, пікірлер мектебінің арасында талдау, сын және диалогтың жаңа желілерін ашты. Бұл идеялардың өзара ұрысуы жаңа буын стипендиясын жасайды, онда гетеродокстық идеялардың жаңа комбинациялары маңызды қазіргі және тарихи проблемаларға, мысалы экономикалық теориядағы жеке адамның әлеуметтік негізделген қайта құруларына; экономикалық өлшеу мен кәсіби этиканың мақсаттары мен құралдары; бүгінгі әлемдік саяси экономикадағы саясатты жасаудың күрделілігі; және бұрын бөлек теориялық дәстүрлер арасындағы инновациялық байланыстар (Марксистік, Австриялық, феминисттік, экологиялық, Сраффиандық, институционалистік және посткейнсиандық) (кейнсиандық экономикадан кейінгі экономиканы шолу үшін Lavoie (1992); Rochon (1999) қараңыз). Кешенді экономиканың қорғаушысы Дэвид Коландер, гетеродокстық экономистердің идеялары қазір негізгі ағымда гетеродокстық экономистерді атамай-ақ талқылануда деп айтады, өйткені институттарды, белгісіздікті және басқа да факторларды талдау құралдары қазір негізгі ағымда әзірленді. Оның ойынша, этеродокстық экономистер қатаң математиканы қабылдап, оны жау деп қарастырмаудың орнына, негізгі ағымның ішінде жұмыс істеуге тырысуы керек. Кейбір этеродокстық экономикалық ойлау мектептері де пәндер аралық көзқараспен қарады. Термоэкономика адам экономикасының процестері термодинамиканың екінші заңымен реттеледі деген пікірге негізделген. Экономикалық теория, энергия және энтропия арасындағы байланысты жүйелер ғалымдары биологиялық эволюциядағы энергияның рөлін өнімділік, тиімділік сияқты экономикалық критерийлер тұрғысынан түсіндіру үшін кеңейтті, әсіресе биомассаны құру және жұмыс істеу үшін қол жетімді энергияны жинау мен пайдаланудың әртүрлі механизмдерінің шығындары мен пайдасы. Экономиканың көпшілік оқу бағдарламаларынан гетеродокстық экономиканың алынып тасталуына жауап ретінде студенттердің түрлі қозғалыстары пайда болды. Плюралистік экономикаға арналған халықаралық студенттік бастама экономикадағы плюрализмді, оның ішінде гетеродокстық тәсілдерді насихаттау үшін экономиканы қайта ойлау сияқты әртүрлі шағын университеттер топтарының қосалқы желісі ретінде құрылды.