Кіріспе

Себастьян Барридің пьесасы «Христиан әлемінің басқарушысы» – 1995 жылы ирланд драматургы Себастьян Барри жазған пьеса. Ол Томас Даннға, Баридің шөптесінің әкесіне, бұрынғы Дублин қалалық полициясының бас инспекторына, қазір (1932 жылы) психиатриялық емханада қамалғанға негізделген. Пьеса Дуннның 1910-шы жылдар мен 1920-шы жылдардың басындағы жеке және қоғамдық өмірін баяндайды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Пьеса 1932 жылы Ирландияның Балтингласс қаласындағы округтік үйде (стационарлық психиатриялық мекемеде) басталады, ирланд тәуелсіздігінен бірнеше жыл өткен соң. Алғашқы көріністе Дунн дәйбірліп, түсініксіз сөйлеп, бала кезіндегі бір оқиғаны қайта басынан өткізіп тұрғандай көрінеді. Пьеса дамыған сайын, Дунн саналы сәттерден бастап Дублин қалалық полициясының (DMP) жоғары шенді офицері ретіндегі мансабының бөліктерін қайта көруге ауысады, әсіресе 1922 жылы Англо-Ирландия келісіміне қол қойылғаннан кейін Дублин қамалын Майкл Коллинске тапсыру. Ол сондай-ақ отбасын, әсіресе қыздарын – Энни, Мод және Доллиді еске алады. Дуннға Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан ұлы Виллидің шамы да келеді; Виллидің шамы оған 13 жасар баланың кейпінде, бірақ 18 жастағы әскери киімін киіп келеді. Бұл ойша келген шамы мен арман-күштер Дунн мен округтік үйдің екі күтімшісі – миссис О’Диа мен Смит арасындағы нақты әрекет-теңіздермен алмасады, олар оны жууға және жаңа костюм тігу үшін өлшеуге тырысады. Смит бастапқыда Дуннның ДМП-дағы рөлі үшін, әсіресе 1913 жылғы Дублин лок-ауты кезінде төрт адамның қаза болуына әкелген ереуілші жұмысшыларға қарсы шабуылға бұйрық бергені үшін кінәлайды; алайда, ұлы майданнан оған жазған хатты оқығаннан кейін ол Дуннға жылынады. Миссис О’Диа оған көбірек мейірімділікпен қарап, ол жиі сұрап тұратын алтын жіпті Дуннның костюміне тігеді. Пьеса көбінесе 1922 жылғы драматикалық естеліктер мен Дуннның 1932 жылы округтік үйдегі психикалық құлдыраған қазіргі жағдайы арасында ауысады. Дегенмен, пьесада Энни мен Дуннның күйеу баласы Мэтьюдің бір рет келуі де көрсетілген. Пьесаның көп бөлігі Дуннның бұрынғы адалдығы мен шешімдерін түсіндіретін монологтардан тұрады, соңында Дуннның ақыл-есінен айырылуына бастау берген қасіретті оқиға бейнеленеді: ол Майкл Коллинстің қазасы туралы естігеннен кейін Энниге қылыш сілтеп, оның үйіндегі жиһазды қиратты, сондай-ақ Ирландия азамат соғысынан туған елдегі зорлық-зомбылықтың күшеюі. Пьесаның соңында Дунн бала кезіндегі бір оқиғаны еске алады, онда отбасының қойшы иті қойдың біреуін өлтіріп жеп қойған. Дуннның әкесі бастапқыда жаза ретінде итті өлтіруге уәде береді, бірақ жас Дуннның қуанышына орай, әкесі соңында итті кешіруге шешім қабылдайды, бұл Дуннның жеке және қоғамдық қателіктеріне қарамастан, оған да кешірім көрсетуге болатынын көрсетеді.

Дәйексөздер

"Әскерден жақсы полицей шыға бермейді. Әскерде тым көп – қайғы – болады." (16)

"Әкем Хьюмвудқа қараушы еді, ал мен – христиан әлеміне қараушы болдым." (33)

"Сол киімде жеткілікті алтын болған емес. Егер мен комиссар болсам, алтынға ие болар едім, бірақ ол католик үшін оңай шаруа емес еді." (10)

"Мен оны өмір бойы сүйдім, оны әйелім Сиссиді сүйгендей сүйдім, тіпті одан да көп, немесе басқаша." (15)