Кіріспе

Rōmusha (労務者) a.k.a. “Japanese Corvée”, жапон тілінде "еңбекші" деген сөз. Ағылшын тілінде бұл термин көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон әскері үшін күштеп жұмыс істеуге мәжбүр болған жапондық емес адамдарды білдіреді. АҚШ Конгресс кітапханасының бағалауынша, Ява аралында 4 миллионнан 10 миллионға дейін адамды жапон әскері Голландтік Шығыс Индияны (қазіргі Индонезия) жапондықтар басып алған кезеңде жұмыс істеуге мәжбүрлеген. Олардың көптегені қатал жағдайларға тап болып, қайтыс болды немесе үйден алыс қалды. Дегенмен, бұл терминді жапондықтар да, одақтастар да нақты анықтаған жоқ. Кейде rōmusha-ның жалпы санына жалақысыз еңбекшілер (kinrōhōshi) және жапондықтармен одақтас индонезиялық ерікті әскер Pembela Tanah Air (PETA) сияқты қосымша күштер, сондай-ақ Индонезияның басқа аралдарына ерікті түрде көшіп келгендер де кіреді.

Шолу

Ромушалар – Суматра, Индонезияның шығысы және Явада жұмылдырылған, еңбекақысыз тартылған жұмысшылар еді. Олардың шамамен 10 пайызы әйелдерден құралды. Дегенмен, Шигеру Сатоның бағалауынша, 270 000-ға жуық явандық жұмысшы Явадан тысқары жерлерге жіберілді, оның ішінде 60 000-ға жуығы Суматраға. Сатоның есебуынша, соғыс аяқталғаннан кейін голланд және британдықтар 135 000 адамды Яваға қайтарды (Суматрада табылғандарды қоспағанда). Қайтарылғандардан бөлек, жапондықтар капитуляциялағанға дейін де басқа жолдармен оралғандар болды. Сатоның мәліметінше, ромуша жұмысшыларының шамамен 15 пайызы қайтыс болды немесе шетелде қалып қойды.

Тарих

Голландияның Шығыс Индия колониялық дәуірінде жалақысыз еңбек кең таралған. Ромушаларға төленген жалақы инфляциямен бірге өспеді, сондықтан олар көбінесе жеткіліксіз тамақ, баспана және медициналық көмекпен қауіпті жағдайларда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Жалпы, жапондықтар жұмысшыларға жаман қарады. Ромушалар көбінесе жеңіл жұмыс істейтін, ақысыз еңбектенген кинрохошилермен толықтырылды. Кинрохошилер тонаригуми деп аталатын аудандық бірлестіктер арқылы ромушалардан қысқа мерзімге шақырылды және теориялық тұрғыдан еріктілер болды, бірақ жапондықтардың ісіне адалдық таныту үшін "ерікті" болуға қатты әлеуметтік қысым көрсетілді. 1944 жылы Явадағы кинрохошилердің саны шамамен 200 000 адамды құрады. Бұдан өзге, 1944-1945 жылдары Явада шамамен 2,4 миллион адам аштықтан қайтыс болды. 1944 жылдан бастап ПЕТА мыңдаған ромушаларды әскери құрылыстар салуға, сондай-ақ одақтастардың блокадасы салдарынан Яваның өзін-өзі қамтамасыз етуіне көмектесетін экономикалық жобаларға жұмылдырды. Ромушалардың қатыгездік, аштық және аурудан болған өлім-жітім көрсеткіші одақтас әскерлерінің тұтқындарының өлім-жітім көрсеткішінен әлдеқайда жоғары болды.