Кіріспе
Югославияға деген ностальгия – бұрынғы Югославия халқы арасындағы құштарлық. Юго-ностальгия (словен, македон және т.б.) – бұрынғы Югославия мемлекетіне деген эмоционалды сағыныш, оны кейбір адамдар оның мұрагер елдерінде – қазіргі Босния және Герцеговина, Хорватия, Черногория, Солтүстік Македония, Сербия, Косово және Словенияда сезінеді. Бұл – саяси және мәдени құбылыс, ол бір ел ретінде болған кезеңге деген құштарлықты, оны соғыспен бөліп тастаудың қайғысын және қайта бірігуге деген ниетті қамтиды. Өзін Юго-ностальгиялық деп сипаттайтындар бауырластық сезімнің, бірліктің және бірге өмір сүрудің жоғалуына қайғырып, бөліну мен ұлтшылдыққа наразылық білдіруі мүмкін, немесе Югославиядағы өмір сапасы жақсы болғанын айтады. Оның антропологиялық және социологиялық аспектілері толыққанды зерттелмегенімен, оны теріс және этноцентрлік тұрғысынан қолдануға болады, әсіресе, Югославияның кез келген ерекшелігіне қолдау білдірген, бірақ одан кейінгі жаңа мемлекетке емес, өзінің этникалық тобына жататын адамды жамандау үшін. Юго-ностальгияның қазіргі мәдени және экономикалық көріністері – Югославия немесе Тито дәуірінің ретро-иконографиясын қолданатын музыкалық топтар, көркем туындылар, фильмдер, театрлық қойылымдар және бұрынғы Югославия республикаларының ірі қалаларына арналған ұйымдастырылған тақырыптық турлар. Юго-ностальгия ұғымын оңтүстік славян халықтарының бірігуіне бағытталған идеология – югославизммен шатастыруға болмайды. Бұл екі ұғымның арасында белгілі бір ортақтық бар, бірақ Юго-ностальгия 1991 жылға дейінгі кезеңді мақтан тұтады, ал югославизм және Югославияның қайта бірігуі (панславизмнің бір саласы ретінде) Югославияның ыдырауынан кейін дүниеге келген және ұлттық мүдделерін ескере отырып, бірігудің пайдалы екенін сезінетін жаңа буынға да қызығушылық тудыруы мүмкін. 2017 жылғы Gallup сауалнамасы бойынша, сербтердің 81% Югославияның ыдырауы өз еліне зиян келтірді деп санайды, ал Босния және Герцеговинаның 77%, Черногорияның 65% және Македонияның 61% осы пікірмен келіседі. Сербтердің тек 4% ғана Югославияның ыдырауын өз елі үшін пайдалы деп есептейді, ал босниялықтардың 6% және черногориялықтардың 15% осы оқиғаға оң көзқарас білдіреді. Хорватияда сауалнамаға қатысушылардың 55% ыдырауды пайдалы деп санайды, ал тек 23% зиянды деп есептейді. Словенияда 41% ыдырауды пайдалы деп санайды, ал 45% зиянды деп санайды. Югославияның ыдырауын қолдаған сауалнамаға қатысушылардың ең көп саны 2008 жылы тәуелсіздік алған Косовода тіркелді, онда сауалнамаға қатысушылардың 75% ыдырауды пайдалы деп, ал тек 10% өкінетінін айтты.
Yugo nostalgia (Slovene, Macedonian, and ) is an emotional longing for the former country of Yugoslavia which is experienced by some people in its successor countries: the present day Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro, North Macedonia, Serbia, Kosovo, and Slovenia. It is a political and cultural phenomenon that includes nostalgia for a time past when the splintered states were a part of one country, grief over the war that tore it apart, and a desire to again unite. Self described Yugo nostalgics may express grief at the failure of brotherly love, unity, and coexistence, and distress at division and nationalism, or they may express that their quality of life was better in Yugoslavia. While its anthropological and sociological aspects have not been extensively studied, it can also be used negatively and ethnocentrically to denigrate someone usually of the same ethnic background who expresses sympathy or statement of support for any aspect of Yugoslavia, instead of the prevailing post Yugoslav successor state they belong to. Present cultural and economic manifestations of Yugo nostalgia include music groups with Yugoslav or Titoist retro iconography, art works, films, theater performances, and many organized, themed tours of the main cities of the former Yugoslav republics. The notion of Yugo nostalgia should not be confused with Yugoslavism, which is the ideology behind the unity of South Slavic nations. The concepts have some overlap but Yugo nostalgia celebrates the pre 1991 period whereas Yugoslavism and Yugoslav reunification (as a branch of pan Slavism) are an ongoing mindset just as likely to appeal to persons born after the breakup of Yugoslavia that feel their national interests may be best served by unification. According to a Gallup poll from 2017, 81% of Serbs think that the breakup of Yugoslavia harmed their country, while 77% of Bosnians and Herzegovinians, 65% of Montenegrins, and 61% of Macedonians agree. Only 4% of Serbs think that the break up of Yugoslavia was beneficial for their country, while just 6% of Bosniaks and 15% of Montenegrins feel positive about the split. In Croatia, 55% of respondents saw the break up as beneficial and just 23% as harmful. In Slovenia, 41% see the break up as beneficial while 45% think it was harmful. The highest number of respondents who welcomed the break up of Yugoslavia were in Kosovo which declared independence in 2008, where 75% said the split was beneficial and only 10% regretted it.
Оң көзқарас
Өзінің оң мағынасында, Юго-ностальгия – Югославия СФР-нің субъективті де, объективті де қадірлі аспектілеріне деген құштарлықты білдіреді. Бұлар экономикалық тұрақтылық, бірлік сезімі, социалистік идеология, көпмәдениеттілік, интернационализм және бейтараптық саясат, тарих, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер, сондай-ақ, гөрінеу жақсырақ өмір салты сияқты нәрселер болып есептеледі. Халлиганның пікірінше, мұндай ностальгия 1989 жылға дейінгі мәдени мұраларды, тіпті үгіт фильмдерін де «қайта иеленеді». Мысалы, тұтыну тауарлары мен таңбаларды атауға болады. Дегенмен, бұл оң жақтары, Югославия соғыстарының салдарынан әлі де күресіп жатқан және экономикалық және саяси өзгерістердің әртүрлі кезеңдерін басынан өткізіп жатқан, кейбір елдердің кемшіліктерімен салыстырылады. Бұл кемшіліктерге шешікшілік, ұлтшылдық, саясат пен бизнестегі жемқорлық, әлеуметтік қорғау жүйесінің жойылуы, экономикалық қиындықтар, табыс арасындағы теңсіздік, қылмыс деңгейінің өсуі, сондай-ақ, мемлекеттік және басқа да әкімшілік институттардағы жалпы тәртіпсіздік жатады. Дубравка Угрешичтің сөзіне сүйенсек, «Юго-ностальгия» термині адамды қоғамдық жау және «сатқын» деп жамандау үшін қолданылады.
Югославиядан кейінгі югославизм
1990 жылдардың басында Югославияның алғашқы тарауынан кейін, Черногория мен Сербия 1992 жылдың сәуірінен 2003 жылдың ақпанына дейін Югославия Федеративтік Республикасы ретінде, ал 2006 жылдың маусымында толыққандай тарағанша Сербия мен Черногория мемлекеттік бірлестігі ретінде қалыптасты. Аймақтағы өздерін югославтар деп жариялағандардың саны (этникалық мағынада) Югославияның тарауынан кейін ең төменгі деңгейге жетті. Бұрынғы елдің жалпы тілі – серб-хорват тілі, бұрынғы мемлекет құрамына кірген ешбір республиканың ресми тілі болмай қалды. Бұл тіл туралы жарияланған жұмыстар өте аз, сондай-ақ оны стандарттаушы орган да жоқ. Юго ностальгиялық сайттарда танымал болған yu домендік аты 2010 жылы қолданудан шығарылды. Дегенмен, 2010 жылдардың басында Словенияда Югоға деген сағыныш күшейді. Сербияның солтүстік провинциясы Воеводинадағы Суботика қаласында бір адам Тито мен Югославияға арналған «Юголанд» атты ойын-сауық паркін құрды. Бұрынғы Югославияның барлық аймақтарынан келген адамдар елдің тарихын еске алу үшін шалқап саяхаттайды. Югославияның Жастар күні, дәстүрлі түрде Титоның туған күні ретінде белгіленетін күні, Югоны сағынатын адамдар жиналатын танымал орындарға Хорватияның Загорье аймағындағы Титоның туған жері – Кумровец шағын ауылы және оның Гүлдер үйіндегі бейіті кіреді. Бұл орындарға жыл сайын мыңдаған келушілер келеді. Хорватияда 2010 жылы Загребте «Югославиялықтар альянсы» (Savez Jugoslavena) құрылды, бұл қауымдастықтың мақсаты дін, жыныс, саяси көзқарас немесе басқа да ұстанымдарына қарамастан Хорватияның югославтарын біріктіру. Оның басты мақсаты – Югославия ұлтының Босния және Герцеговина, Хорватия, Косово, Солтүстік Македония, Черногория, Сербия және Словения сияқты Югославияның барлық мұрагер мемлекеттерінде ресми түрде танылуын қамтамасыз ету. Югославизмді қолдайтын тағы бір ұйым – 30 шілдеде 2009 жылы құрылған «Біздің Югославиямыз» қауымдастығы (Udruženje "Naša Jugoslavija"), ол Хорватияда ресми тіркелген және Пула қаласында орналасқан. Қауымдастықтың көп бөлігі Риека, Загреб және Пула қалаларында шоғырланған. Оның басты мақсаты – Югославияның мұрагер мемлекеттері арасындағы қарым-қатынасты жақсарту. Бұл ұйым Босния мен Герцеговинада да белсенді, бірақ оның ресми тіркелуіне босниялық билік тарапынан бас тартылды. Юго ностальгиясы Югославияның таралуына дейін елден эмиграциялаған бұрынғы югославтардың арасында, әсіресе АҚШ, Канада және Австралияда күшті қалпында сақталады. Олар «отанынан айрылған» деп сипатталады: «әлемге шашырап, отаны жоқ» немесе «күндердің бірінде үйіне оралуға үміттенбейді».
Югославияның қайта бірігуі
Югославияны қайта біріктіру, бұрынғы республикалардың бірінің немесе барлығының қайта біріктірілуі идеясы, бұрынғы аумақта халықтың қолдауын табуда. Дегенмен, оның жақтастары мұндай мемлекет құрылуының ықтимал еместігіне көңіл тоқтады, себебі мұрагер елдер өз институттарын құрып, әрқайсысы дербес бағыт таңдап, тәуелсіздікке берік міндеттенді.