Югославия (1918-1992): Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы мемлекет. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылды, оңтүстік славян халықтарының бірігуі. Тарихы, құрылуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1918–1992 жылдары Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ел
1918–1992 country in Southeast Europe
Югославия (,/j//uː//ɡ//oʊ/'/s//l//ɑː//v//i//ə/;) – 1918 жылдан 1992 жылға дейін Оңтүстік-Шығыс және Орталық Еуропада болған мемлекет. Ол 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербия Корольдігінің Словения, Хорватия және Сербия Корольдігімен бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл, Сербия Корольдігінің бұрынғы Австрия-Мажарстан империясының территориясынан құрылған Словения, Хорватия және Сербияның уақытша мемлекетімен бірігуі болды. Бұл Оңтүстік славян халықтарының ғасырлар бойы Осман империясы мен Австрия-Мажарстанның билігінде болғаннан кейін тәуелсіз мемлекет ретінде бірінші одағын құрады. Сербияның бірінші патшасы Петр I болды. Корольдік 1922 жылғы 13 шілдеде Парижде өткен елшілер конференциясында халықаралық деңгейде мойындалды. Мемлекеттің ресми атауы 1929 жылғы 3 қазанда Югославия Корольдігі болып өзгертілді. Корольдікке 1941 жылғы 6 сәуірде Оккупациялық державалар шабуыл жасады. 1943 жылы Партизандық қарсылық қозғалысы Демократиялық Федеративтік Югославияны жариялады. 1944 жылы, сол кезде эмиграцияда болған Петр II патша оны заңды үкімет деп мойындады. 1945 жылдың қарашасында коммунистік үкімет сайланғаннан кейін монархия жойылды және ел Югославия Федеративтік Халық Республикасы болып қайта аталды. Ол Италиядан Истрия, Риека және Задар аймақтарын алды. Партизандық көшбасшы Иосип Броз Тито 1944 жылдан бастап премьер-министр, ал кейіннен 1980 жылы қайтыс болғанға дейін президент болып елді басқарды. 1963 жылы ел соңғы рет Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы (ЮСФР) болып аталды. ЮСФР құрамына Босния және Герцеговина, Хорватия, Македония, Черногория, Сербия және Словения социалистік республикалары кірді. Сербия Социалистік Республикасы екі социалистік автономиялық провинциядан – Косово мен Воеводинадан тұрды, олар 1974 жылдан кейін федерацияның басқа мүшелерімен тең дәрежеде болды. 1980-ші жылдардағы экономикалық және саяси дағдарыс, сондай-ақ ұлтшылдық пен этникалық қақтығыстардың күшеюі Югославияның республикалардың шекаралары бойынша тарауына, бастапқыда бес елге бөлінуіне және Югославия соғыстарына әкелді. 1993 жылдан 2017 жылға дейін бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибунал бұрынғы Югославияның саяси және әскери басшыларын соғыс қылмыстары, геноцид және осы соғыстар кезінде жасалған басқа да қылмыстар үшін соттады. Тарапқаннан кейін Черногория және Сербия республикалары Югославия Федеративтік Республикасын (ЮФР) құрды (2003 жылдан 2006 жылға дейін Сербия мен Черногория деп аталды). Бұл мемлекет ЮСФР-дың жалғыз заңды мұрагері мәртебесіне ұмтылды, бірақ басқа бұрынғы республикалар осы талаптарға қарсы болды. Ақырында ол Badinter Төрелік комитетінің ортақ мұрагерлік туралы пікірін қабылдады және 2003 жылы ресми атауын Сербия мен Черногория деп өзгертті. Бұл мемлекет 2006 жылы Черногория мен Сербия тәуелсіз мемлекеттерге айналғанда тарады, ал Косово 2008 жылы жариялаған тәуелсіздігі туралы даулар әлі де жалғасуда.
Yugoslavia (,/j//uː//ɡ//oʊ/'/s//l//ɑː//v//i//ə/; ) was a country in Southeast and Central Europe that existed from 1918 to 1992. It came into existence in 1918 following World War I, under the name of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes from the merger of the Kingdom of Serbia with the provisional State of Slovenes, Croats and Serbs (which was formed from territories of the former Austria Hungary), and constituted the first union of South Slavic peoples as a sovereign state, following centuries of foreign rule over the region under the Ottoman Empire and Austria Hungary. Peter I of Serbia was its first sovereign. The kingdom gained international recognition on 13 July 1922 at the Conference of Ambassadors in Paris. The official name of the state was changed to Kingdom of Yugoslavia on 3 October 1929. The Kingdom was invaded by the Axis powers on 6 April 1941. In 1943, a Democratic Federal Yugoslavia was proclaimed by the Partisan resistance. In 1944, King Peter II, then living in exile, recognised it as the legitimate government. After a communist government was elected in November 1945, the monarchy was abolished, and the country was renamed the Federal People's Republic of Yugoslavia. It acquired the territories of Istria, Rijeka, and Zadar from Italy. Partisan leader Josip Broz Tito ruled the country from 1944 as prime minister and later as president until his death in 1980. In 1963, the country was renamed for the final time, as the Socialist Federal Republic of Yugoslavia (SFRY). The six constituent republics that made up the SFRY were the socialist republics of Bosnia and Herzegovina, Croatia, Macedonia, Montenegro, Serbia, and Slovenia. The Socialist Republic of Serbia contained two socialist autonomous provinces, Kosovo and Vojvodina, which after 1974 were largely equal to the other members of the federation. After an economic and political crisis in the 1980s and the rise of nationalism and ethnic conflicts, Yugoslavia broke up along its republics' borders, at first into five countries, leading to the Yugoslav Wars. From 1993 to 2017, the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia tried political and military leaders from the former Yugoslavia for war crimes, genocide, and other crimes committed during those wars. After the breakup, the republics of Montenegro and Serbia formed a reduced federative state, the Federal Republic of Yugoslavia (FRY) (known from 2003 to 2006 as Serbia and Montenegro). This state aspired to the status of sole legal successor to the SFRY, but those claims were opposed by the other former republics. Eventually, it accepted the opinion of the Badinter Arbitration Committee about shared succession and in 2003 its official name was changed to Serbia and Montenegro. This state dissolved when Montenegro and Serbia each became independent states in 2006, with Kosovo having an ongoing dispute over its declaration of independence in 2008.
Өмірбаян
Югославия тұжырымдамасы, барлық оңтүстік славян халықтары үшін ортақ мемлекет ретінде, 17 ғасырдың соңында пайда болды және 19 ғасырдағы Ильри қозғалысы арқылы маңызға ие болды. Атауы славян тілдеріндегі "jug" ("оңтүстік") және "Slaven/Sloven" (славяндар) сөздерінің біріктірілуінен құралған. Югославияның ресми түрде құрылуына қатысты әрекеттер 1917 жылғы Югославия комитеті мен Сербия Корольдігі үкіметі арасындағы Корфу декларациясынан кейін күшейді.
The concept of Yugoslavia, as a common state for all South Slavic peoples, emerged in the late 17th century and gained prominence through the Illyrian Movement of the 19th century. The name was created by the combination of the Slavic words jug ("south") and Slaven/Sloven (Slavs). Moves towards the formal creation of Yugoslavia accelerated after the 1917 Corfu Declaration between the Yugoslav Committee and the government of the Kingdom of Serbia.
Югославия Корольдігі
Бұл мемлекет 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі ретінде Словения, хорваттар және сербтер мемлекеті мен Сербия Корольдігінің бірігуімен құрылды. Ол кезде оны "Версаль мемлекеті" деп атаған. Кейінірек, 1929 жылы Александр I ел атын Югославия деп өзгертті. Ол сепаратистік тенденцияларды шектеуге және ұлтшылдық құмарлықты басаңдатуға үміттенген. Ол жаңа конституцияны қабылдады және 1931 жылы диктатурадан бас тартты. Алайда, Александрдың саясаты кейін Италия мен Германияда фашистер мен нацистер билікке келгенде, ал Жозеф Сталиннің абсолютті билікке ие болған Кеңес Одағындағы жағдайларға байланысты басқа еуропалық державалардың қарсылығына тап болды. Бұл үш режимнің ешқайсысы Александр I-нің саясатын қолдамады. Шындығында, Италия мен Германия Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған халықаралық шарттарды қайта қарауды қаласа, Кеңес Одағы Еуропадағы өз беделін қайтаруға және белсендірек халықаралық саясат жүргізуге ниеттенді. Александр орталықтандырылған Югославия құруға тырысты. Ол Югославияның тарихи аймақтарын таратуға шешім қабылдады және провинциялар немесе бановиналар үшін жаңа ішкі шекаралар белгіленді. Бановиналар өзендердің аттарымен аталыпты. Патша 1934 жылы Францияға ресми сапар барысында Марсельде Иван Михайловтың Ішкі Македондық революциялық ұйымының тәжірибелі мергені Владо Черноземскийдің қолынан қаза тапты, бұл оқиғаға Усташа, хорват фашистік революциялық ұйымы да қатысты. Александрдан кейін оның он бір жасар ұлы Петр II және оның туысы, ханзада Павел басқарған регенттік кеңес билікке келді.
The country was formed in 1918 immediately after World War I as the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes by union of the State of Slovenes, Croats and Serbs and the Kingdom of Serbia. It was commonly referred to at the time as a "Versailles state". Later, King Alexander I renamed the country to Yugoslavia in 1929. He hoped to curb separatist tendencies and mitigate nationalist passions. He imposed a new constitution and relinquished his dictatorship in 1931. However, Alexander's policies later encountered opposition from other European powers stemming from developments in Italy and Germany, where Fascists and Nazis rose to power, and the Soviet Union, where Joseph Stalin became absolute ruler. None of these three regimes favored the policy pursued by Alexander I. In fact, Italy and Germany wanted to revise the international treaties signed after World War I, and the Soviets were determined to regain their positions in Europe and pursue a more active international policy. Alexander attempted to create a centralised Yugoslavia. He decided to abolish Yugoslavia's historic regions, and new internal boundaries were drawn for provinces or banovinas. The banovinas were named after rivers. The king was assassinated in Marseille during an official visit to France in 1934 by Vlado Chernozemski, an experienced marksman from Ivan Mihailov's Internal Macedonian Revolutionary Organization with the cooperation of the Ustaše, a Croatian fascist revolutionary organisation. Alexander was succeeded by his eleven year old son Peter II and a regency council headed by his cousin, Prince Paul.
1934-1941 жылдар
1930 жылдардың аяғындағы халықаралық саяси жағдай ірі тұлғалар арасындағы наразылықтың күшеюімен, тоталитарлық режимдердің агрессивті мінез-құлқымен және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін орнатылған тәртіптің негіздерін жоғалтып, оның қолдаушыларының күші әлсіреуімен сипатталды. Фашистік Италия мен нацистік Германияның қолдауы мен қысымымен хорваттық көшбасшы Владко Мачек және оның партиясы 1939 жылы Хорватия Бановинасын (маңызды ішкі басқару құқықтары бар автономды аймақ) құруға қол жеткізді. Келісімде Хорватия Югославия құрамында қалатыны көрсетілген, бірақ ол халықаралық қатынастарда тәуелсіз саяси бейне жасауды асықтырды. Бүкіл корольдік федералдық мемлекетке айналдыру жоспарланған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс осы жоспарларды іске асыруға кедері келтірді. Принц Пауль фашистік қысымға көніп, 1941 жылдың 25 наурызында Венада Югославияны соғыстан шеттеуді үміттене отырып, Үшжақты келісімге қол қойды. Алайда, бұл Паульдің регенттігіне халықтың қолдауын азайтты. Жоғары әскери шенеуніктер де келісімге қарсы болды және король 27 наурызда елге оралған кезде төңкеріс ұйымдастырды. Армия генералы Душан Симович билікті басып алып, Веналық делегацияны тұтқындады, ханзада Паульді елден қуды және регенттікті жойып, 17 жасар Петр патшаға толық билік берді. Одан кейін Гитлер 1941 жылдың 6 сәуірінде Югославияға шабуыл жасауға шешім қабылдады, содан кейін Муссолини бұрын қайтарылған Грекияға шабуыл жасады.
The international political scene in the late 1930s was marked by growing intolerance between the principal figures, by the aggressive attitude of the totalitarian regimes, and by the certainty that the order set up after World War I was losing its strongholds and its sponsors their strength. Supported and pressured by Fascist Italy and Nazi Germany, Croatian leader Vladko Maček and his party managed the creation of the Banovina of Croatia (Autonomous Region with significant internal self government) in 1939. The agreement specified that Croatia was to remain part of Yugoslavia, but it was hurriedly building an independent political identity in international relations. The entire kingdom was to be federalised, but World War II stopped the fulfillment of those plans. Prince Paul submitted to fascist pressure and signed the Tripartite Pact in Vienna on 25 March 1941, hoping to continue keeping Yugoslavia out of the war. However, this was at the expense of popular support for Paul's regency. Senior military officers were also opposed to the treaty and launched a coup d'état when the king returned on 27 March. Army General Dušan Simović seized power, arrested the Vienna delegation, exiled Prince Paul, and ended the regency, giving 17 year old King Peter full powers. Hitler then decided to attack Yugoslavia on 6 April 1941, followed immediately by an invasion of Greece where Mussolini had previously been repelled.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылғы 6 сәуірде сағат 05:12-де Германия, Италия және Венгрия әскерлері Югославияға шабуыл жасады. Неміс әуе күштері (Luftwaffe) Белградты және Югославияның басқа да ірі қалаларын бомбалады. 17 сәуірде Югославияның түрлі аймақтарының өкілдері Белградта Германиямен қарулы келісімге қол қойды, осымен шабуылдаған неміс әскерлеріне қарсы он бір күндік қарсылық аяқталды. 300 мыңнан астам югослав офицері мен сарбазы тұтқынға алынды. Осістік державалар Югославияны басып алып, бөліп алды. 1929 жылы құрылған, бірақ 1941 жылға дейін қызметі шектеулі болған «Усташе» деп аталатын фашистік әскерлік ұйым басқарған Тәуелсіз Хорватия мемлекеті нацистік сателлит мемлекет ретінде құрылды. Неміс әскерлері Босния мен Герцеговинаны, сондай-ақ Сербия мен Словенияның бір бөлігін басып алды, ал елдің қалған бөліктерін Болгария, Венгрия және Италия басып алды. 1941 жылдан 1945 жылға дейін хорват «Усташе» режимі шамамен 300 000 сербті, кем дегенде 30 000 еврей мен цығанды қудалады және өлтірді; жүздеген мың сербтер де елден қуылды, ал тағы 200 000-300 000 адам католицизмге көшуге мәжбүр болды. Бастапқыда Югославияның қарсылық күштері екі топтан тұрды: коммунистер басқарған Югославия партизандары және роялистік четниктер, ал біріншісі 1943 жылғы Тегеран конференциясында одақтастар тарапынан мойындалды. Сербияға адал четниктерді Дража Михайлович басқарса, пан-югославтық бағытталған партизандарды Иосип Броз Тито басқарды. Партизандар партизандық науқанды бастады, ол Батыс және Орталық Еуропадағы ең ірі қарсылық армиясына айналды. Четниктерді бастапқыда эмигрант патша үкіметі мен одақтастар қолдады, бірақ олар жақын арада басып алған Осістік күштерімен емес, партизандармен күреске көбірек назар аударды. Соғыс аяқталған кезде четник қозғалысы Осістік күштеріне толық тәуелді серб ұлтшыл әскерлік құрамына айналды. Четниктер мұсылмандар мен хорваттарды қудалады және өлтірді, олардың саны 50 000-68 000 адамды құрады (оның 41 000-ы бейбіт тұрғындар). Алайда, өте мобильді партизандар партизандық соғысты үлкен жетістікке жеткізді. Басып алушы күштерге қарсы ең маңызды жеңістер Неретва және Сутьеска шайқастары болды. 1942 жылғы 25 қарашада Югославияның Ұлттық азаттық антифашистік кеңесі Босния мен Герцеговинаның қазіргі Бихач қаласында шақырылды. Кеңес 1943 жылғы 29 қарашада Босния мен Герцеговинаның Яйце қаласында қайтадан жиналды және соғыстан кейінгі елдің ұйымдастыру негізін қалыптастырып, федерация құрды (осы күн соғыстан кейін Республика күні ретінде тойланды). Югославия партизандары 1944 жылы Сербиядан, ал 1945 жылы Югославияның қалған бөлігінен Осістік күштерін ығыстыра алды. Қызыл Армия Белградты азат етуге шектеулі көмек көрсетті және соғыс аяқталғаннан кейін шығып кетті. 1945 жылдың мамыр айында партизандар бұрынғы Югославия шекарасының сыртында одақтас күштермен кездесті, сондай-ақ Триест пен Оңтүстік Австрияның Штирия және Каринтия провинцияларының бөліктерін басып алғаннан кейін. Алайда, Сталиннің басқа одақтастармен қақтығысқа түскімсіздігінен туған қысымымен партизандар сол жылдың маусым айында Триестен шығып кетті. Батыстың Югославия Корольдігінің ескі үкіметінің үстемдігін мойындамайтын партизандарды және патшаға адал эмигранттарды қайта біріктіруге жасалған тырысқандар 1944 жылдың маусым айында Тито-Шубашич келісіміне әкелді. Алайда, маршал Иосип Броз Тито бақылауда болды және премьер-министр ретінде бастап, тәуелсіз коммунистік мемлекетті басқаруға бекінді. Ол Мәскеу мен Лондонның қолдауын алды және 800 000 адамнан тұратын ең күшті партизандық күшті басқарды. Югославияның ресми соғыстан кейінгі бағалауынша, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Югославияда қаза тапқандардың саны 1 704 000 адамды құрады. 1980 жылдары тарихшылар Владимир Жерявич пен Боголюб Кочович жүргізген қосымша зерттеулер көрсеткендей, нақты қаза тапқандардың саны шамамен 1 миллион адамды құрады.
At 5:12 a. m. on 6 April 1941, German, Italian and Hungarian forces invaded Yugoslavia. The German Air Force (Luftwaffe) bombed Belgrade and other major Yugoslav cities. On 17 April, representatives of Yugoslavia's various regions signed an armistice with Germany in Belgrade, ending eleven days of resistance against the invading German forces. More than 300,000 Yugoslav officers and soldiers were taken prisoner. The Axis Powers occupied Yugoslavia and split it up. The Independent State of Croatia was established as a Nazi satellite state, ruled by the fascist militia known as the Ustaše that came into existence in 1929, but was relatively limited in its activities until 1941. German troops occupied Bosnia and Herzegovina as well as part of Serbia and Slovenia, while other parts of the country were occupied by Bulgaria, Hungary, and Italy. From 1941 to 1945, the Croatian Ustaše regime persecuted and murdered around 300,000 Serbs, along with at least 30,000 Jews and Roma; hundreds of thousands of Serbs were also expelled and another 200,000 300,000 were forced to convert to Catholicism. From the start, the Yugoslav resistance forces consisted of two factions: the communist led Yugoslav Partisans and the royalist Chetniks, with the former receiving Allied recognition at the Tehran conference (1943). The heavily pro Serbian Chetniks were led by Draža Mihajlović, while the pan Yugoslav oriented Partisans were led by Josip Broz Tito. The Partisans initiated a guerrilla campaign that developed into the largest resistance army in occupied Western and Central Europe. The Chetniks were initially supported by the exiled royal government and the Allies, but they soon focused increasingly on combating the Partisans rather than the occupying Axis forces. By the end of the war, the Chetnik movement transformed into a collaborationist Serb nationalist militia completely dependent on Axis supplies. The Chetniks also persecuted and killed Muslims and Croats, with an estimated 50,000 68,000 victims (of which 41,000 were civilians). The highly mobile Partisans, however, carried on their guerrilla warfare with great success. Most notable of the victories against the occupying forces were the battles of Neretva and Sutjeska. On 25 November 1942, the Anti Fascist Council of National Liberation of Yugoslavia was convened in Bihać, modern day Bosnia and Herzegovina. The council reconvened on 29 November 1943, in Jajce, also in Bosnia and Herzegovina, and established the basis for post war organisation of the country, establishing a federation (this date was celebrated as Republic Day after the war). The Yugoslav Partisans were able to expel the Axis from Serbia in 1944 and the rest of Yugoslavia in 1945. The Red Army provided limited assistance with the liberation of Belgrade and withdrew after the war was over. In May 1945, the Partisans met with Allied forces outside former Yugoslav borders, after also taking over Trieste and parts of the southern Austrian provinces of Styria and Carinthia. However, the Partisans withdrew from Trieste in June of the same year under heavy pressure from Stalin, who did not want a confrontation with the other Allies. Western attempts to reunite the Partisans, who denied the supremacy of the old government of the Kingdom of Yugoslavia, and the émigrés loyal to the king led to the Tito Šubašić Agreement in June 1944; however, Marshal Josip Broz Tito was in control and was determined to lead an independent communist state, starting as a prime minister. He had the support of Moscow and London and led by far the strongest Partisan force with 800,000 men. The official Yugoslav post war estimate of victims in Yugoslavia during World War II is 1,704,000. Subsequent data gathering in the 1980s by historians Vladimir Žerjavić and Bogoljub Kočović showed that the actual number of dead was about 1 million.
ФРП Югославия
1945 жылы 11 қарашада сайлаулар өтті, сайлау бюллетенінде тек коммунистер жетекшілігіндегі Халық фронты ғана тіркелді, ол барлық 354 орынды жеңіп алды. 29 қарашада, король Петр II әлі де эмиграцияда болғанда, Югославияның Құрылтай жиналысы оны тақтан түсірді және Югославия Федеративтік Халық Республикасы жарияланды. Бірақ ол тақтан бас тартудан бас тартты. Маршал Тито толық билікке ие болды, ал барлық оппозициялық күштер таратылды. 1946 жылы 31 қаңтарда Кеңес Одағы Конституциясының үлгісінде жасалған Югославия Федеративтік Халық Республикасының жаңа Конституциясы Сербия құрамындағы алты республика, бір автономиялық провинция және бір автономиялық округ құрылғанын бекітті. Федералды астанасы Белград қаласы болды. Саясаттың бағыты коммунистік партияның бақылауындағы күшті орталық үкімет құру және көп ұлттылықты мойындау болды. Югославия ұлттар мен ұлттық азшылықтардың мәселесін барлық ұлттар мен ұлттық топтардың тең құқықтарын қамтамасыз ету арқылы шешті. Алайда, Югославиядағы неміс азшылығының көп бөлігі, олардың көпшілігі оккупация кезінде жаулап алушылармен ынтымақтасып, неміс әскеріне қатысқан, Германияға немесе Австрияға қуылды.
On 11 November 1945, elections were held with only the Communist led People's Front appearing on the ballot, securing all 354 seats. On 29 November, while still in exile, King Peter II was deposed by Yugoslavia's Constituent Assembly, and the Federal People's Republic of Yugoslavia was declared. However, he refused to abdicate. Marshal Tito was now in full control, and all opposition elements were eliminated. On 31 January 1946, the new constitution of the Federal People's Republic of Yugoslavia, modelled after the Constitution of the Soviet Union, established six republics, an autonomous province, and an autonomous district that were a part of Serbia. The federal capital was Belgrade. The policy focused on a strong central government under the control of the Communist Party, and on recognition of the multiple nationalities. Yugoslavia solved the national issue of nations and nationalities (national minorities) in a way that all nations and nationalities had the same rights. However, most of the German minority of Yugoslavia, most of whom had collaborated during the occupation and had been recruited to German forces, were expelled towards Germany or Austria.
Югославияның Совет Одағынан бөлінуі және одақтаспау қозғалысы
1948 жылы ел Кеңес Одағынан алшақтады (сағ. Коминформ және Информбюро) және Жосип Броз Титоның саяси басшылығымен социализмге өзінің жеке жолын салуға кірісті. Осыған байланысты, конституцияға кең ауқымды өзгерістер енгізілді, демократиялық централизмге басымдық беру орнына жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы және орталықсыздандыруға көшті. Коммунистік партия атауы Коммунистер лигасы болып өзгертілді және өткен жылы өткен съезде титоизм қабылданып, ресми доктрина ретінде бекітілді. Еуропаның барлық коммунистік елдері Сталинге бағынып, 1947 жылы Маршалл жоспарынан бас тарды. Тито бастапқыда келісіп, Маршалл жоспарын қабылдамады. Бірақ 1948 жылы Тито басқа мәселелер бойынша Сталинмен толыққандай үзіліске келіп, Югославияны тәуелсіз коммунистік мемлекетке айналдырды. Югославия американдық көмек сұрады. Американдық басшылардың арасында пікір қақтығысы болды, бірақ соңында келісіп, 1949 жылы аз көлемде, ал 1950-53 жылдары одан әлдеқайда көп көлемде қаржы жөнелтуге кірісті. Американдық көмек Маршалл жоспарының бір бөлігі болған жоқ. Тито Шығыс блогы мен НАТО елдерін де сынады және Үндістан мен басқа елдермен бірге 1961 жылы Бейтараптық қозғалысын құрды, ол ел тарағанға дейін ресми ұйымдық құрамында болды.
The country distanced itself from the Soviets in 1948 (cf. Cominform and Informbiro) and started to build its own way to socialism under the political leadership of Josip Broz Tito. Accordingly, the constitution was heavily amended to replace the emphasis on democratic centralism with workers' self management and decentralization. The Communist Party was renamed to the League of Communists and adopted Titoism at its congress the previous year. All the Communist European Countries had deferred to Stalin and rejected the Marshall Plan aid in 1947. Tito, at first went along and rejected the Marshall plan. However, in 1948 Tito broke decisively with Stalin on other issues, making Yugoslavia an independent communist state. Yugoslavia requested American aid. American leaders were internally divided, but finally agreed and began sending money on a small scale in 1949, and on a much larger scale 1950–53. The American aid was not part of the Marshall plan. Tito criticised both Eastern Bloc and NATO nations and, together with India and other countries, started the Non Aligned Movement in 1961, which remained the official affiliation of the country until it dissolved.
Югославияның СФР
1963 жылдың 7 сәуірінде ел ресми атауын Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы деп өзгертті және Иосип Броз Тито өмір бойына президент болып тағайындалды. СФРЮ-да әр республика мен провинцияның өз конституциясы, жоғарғы соты, парламенті, президенті және премьер-министрі болды. Югослав үкіметінің басында президент (Тито), федералды премьер-министр және федералды парламент тұрды (Титоның 1980 жылы қайтысынан кейін ұжымдық президенттік құрылды). Сондай-ақ, әр республика мен провинция үшін коммунистік партияның бас хатшылары және коммунистік партия Орталық комитетінің бас хатшысы маңызды рөл атқарды. 1970 және 1971 жылдардағы «Хорват көктемі» мойынсұнбаушылықтың айқын көрінісі болды, онда Загребтегі студенттер азаматтық бостандықтарды және Хорватияның үлкен автономиясын талап етіп демонстрациялар ұйымдастырды, одан кейін Хорватия бойынша жаппай наразылықтар болды. Режим бұл наразылықты басып, көшбасшыларын түрмеге қамады, бірақ партиядағы көптеген хорват өкілдері бұл іске үнсіз қолдау көрсетті. Нәтижесінде 1974 жылы Югославиядағы жеке республикалар мен Сербиядағы провинцияларға көбірек құқықтар берілген жаңа Конституция қабылданды. Өзінің Хорватия республикасынан шыққан Тито елдің тұрақтылығына алаңдады және хорваттар мен сербтердің екеуін де қанағаттандыруға тырысты: ол «Хорват көктемі» наразылықтарының ұйымдастырушыларын тұтқындауға бұйрық берді, сонымен бірге олардың кейбір талаптарын қабылдады. 1974 жылғы Югославия Конституциясынан кейін Сербияның елдегі ықпалы айтарлықтай төмендеді, ал Воеводина және Косовоның автономиялы провинцияларына, Косово албандары мен Воеводина венгрлеріне көбірек құқықтар берілді. Екі провинция да Югославияның алты республикасы сияқты мәртебеге ие болды, бірақ олар бөлініп шыға алмады. Воеводина мен Косово Сербия Республикасының провинцияларын құрады, сонымен қатар федерацияның бір бөлігі болды, бұл Орталық Сербияның өз жиналысы болмауына, оның провинцияларымен бірлескен жиналыста өкілдік етілуіне әкелді. Албан және венгр тілдері ұлттық деңгейдегі азшылық тілдері ретінде танылды, ал Босния мен Черногорияның серб-хорват тілі Загреб пен Белград стандарттарына емес, жергілікті халықтың сөйлеуіне негізделген нысанға өзгертілді. Словенияда мажарлар мен итальяндықтар танылған азшылықтар болды. Бұл автономиялы провинциялардың республикалармен бірдей дауыс беру құқығына ие болуы, бірақ басқа республикалардан айырмашылығы Югославиядан заңды түрде бөліне алмауы Хорватия мен Словенияны қанағаттандырды, бірақ Сербияда және Косовоның жаңа автономиялы провинциясында реакция басқаша болды. Сербтер жаңа Конституцияны хорваттар мен албан ұлтшылдарына жасалған жеңілдік ретінде қарастырды. Косово албандары автономиялы провинция құру жеткіліксіз деп санады және Косовоның Югославиядан бөліну құқығы бар конституциялық республика болуын талап етті. Бұл коммунистік басшылық ішінде, әсіресе 1974 жылғы Конституцияны Сербияның ықпалын әлсіретіп, республикаларға бөліну құқығын беру арқылы елдің бірлігіне қауіп төндіреді деп санайтын серб коммунистері арасында шиеленіс тудырды. Югославиядағы ерекше социалистік жүйе, онда зауыттар жұмысшылар кооперативтері болды және шешім қабылдау басқа социалистік елдерге қарағанда аз орталықтандырылған, күшті өсуге ықпал еткен болуы мүмкін. Алайда, тіпті өсудің абсолютті көрсеткіштері ресми статистика көрсеткендей жоғары болмаса да, Кеңес Одағы мен Югославия 1950 жылдары табыс пен білімнің таңғажайып жоғары өсуін көрсетті. 1990 жылдың басында кәсіпорындар банкроттықтан қорғану үшін жұмыс күшінің 20 пайызына немесе жарты миллион адамға жалақы төленбеді. Банкротқа ұшыраған компаниялар мен жұмыстан босатулардың ең көп шоғырланған жерлері Сербия, Босния және Герцеговина, Македония және Косово болды. Нақты табыс күрт төмендеді, әлеуметтік бағдарламалар құлдырады, халық арасында әлеуметтік үмітсіздік пен бейшаралық атмосферасы қалыптасты. 1986 жылы Сербия Ғылым және өнер академиясы Югославиядағы сербтердің ең көп санды халық екендігіне қатысты маңызды мәселелерді қарастыратын меморандум жобасын жасады. Аумағы мен халқы бойынша ең ірі Югослав республикасы Сербияның Косово және Воеводина аймақтарына ықпалы 1974 жылғы Конституциямен шектелді. Сербияның екі автономиялы провинциясы толыққанды республикалардың құқықтарына ие болғандықтан, Сербияның мүмкіндігі шектелді, өйткені республикалық үкімет провинцияларға қатысты шешімдерді қабылдау және іске асыруда шектеулерге тап болды. Провинциялар Федералды Президенттік Кеңесте (алты республика мен екі автономиялы провинциядан өкілдер құрамындағы сегіз мүшеден тұратын кеңес) дауысқа ие болғандықтан, олар кейде басқа республикалармен одақтасып, Сербияны жеңіп шығуға мүмкіндік алды. Сербияның саяси әлсіздігі елден тыс тұратын 2 миллион сербтің (Сербия халқының 20 пайызы) үстінен қысым көрсетуге мүмкіндік берді. Титоның қайтысынан кейін серб коммунистік көшбасшысы Слободан Милошевич серб басшылығының биігіне қадам баса бастады. Милошевич 1974 жылға дейінгі Сербияның егемендігін қайта орнатуға тырысты. Басқа республикалар, әсіресе Словения мен Хорватия, оның ұсынысын «Үлкен Сербия» гегемониясын жаңарту деп айыптады. «Бюрократияға қарсы революция» деп белгіленген бірқатар қадамдар арқылы Милошевич Воеводина мен Косово және Метохияның автономиясын азайтты, бірақ екі ұйым да Югослав Президенттік Кеңесінде дауыс беру құқығын сақтап қалды. Бұрын Сербияның ықпалын азайтқан құрал енді оны күшейту үшін қолданылды: сегіз мүшеден тұратын кеңесте Сербия енді ең төмендегі үш дауысқа сенуге болатын: Сербияның өзі, содан кейін адал Черногория, Воеводина және Косово. Осы оқиғалардың нәтижесінде 1989 жылы Косово шахтерлерінің ереуілі ұйымдастырылды, ол провинциядағы албандар мен албан емес халықтар арасындағы этникалық қақтығысқа ұласты. 1980 жылдарда Косово халқының 80 пайызын құраған албандар басымдық құрды. Милошевич 1989 жылы Косовоны бақылауға алғаннан кейін, халық құрамы күрт өзгерді, аймақта минималды серб халқы ғана қалды. Темірқасық, президент Милан Кучан басшылығымен, Хорватия албан шахтерлерін және Косово республикасының ресми тануы үшін күресін қолдады. Бастапқы ереуілдер Косово республикасын құруды талап ететін жаппай демонстрацияларға ұласты. Бұл Сербия басшылығын ашуландырды, олар тәртіпті қалпына келтіру үшін полиция күштерін, кейіннен федералды полиция әскерлерін пайдаланды. 1990 жылдың қаңтарында Югославия Коммунистері Лигасының кезектен тыс 14-ші съезі шақырылды, онда серб және словен делегациялары Лига мен Югославияның болашағы туралы пікір таластырды. Милошевич басшылығындағы серб делегациясы «бір адам, бір дауыс» саясатын қабылдауды талап етті, бұл көпшілік халықты, сербтерді күшелендіреді. Өз кезегінде, словен делегациясы, хорваттардың қолдауымен, Югославияны республикаларға одан да көп өкілеттік беру арқылы реформалауға тырысты, бірақ олар жеңіліске ұшырады. Нәтижесінде словен және хорват делегациялары съезден шығып кетті және жалпы югослав коммунистік партиясы таратылды. Мұнан кейін туындаған конституциялық дағдарыс барлық республикаларда ұлтшылдықтың өршуіне әкелді: Словения мен Хорватия федерациядағы байланыстарды әлсірету туралы талаптар қойды. Шығыс Еуропада коммунизм құлағаннан кейін, 1990 жылы әр республика көппартиялық сайлау өткізді. Словения мен Хорватия сәуір айында сайлау өткізді, өйткені олардың коммунистік партиялары биліктен бейбіт түрде бас тартуды шешті. Басқа Югослав республикалары, әсіресе Сербия, екі республикадағы демократизацияға көңілі толмады және оларға қарсы әртүрлі санкциялар (мысалы, серб «кеден салығы») ұсынды, бірақ жыл өте келе басқа республикалардың коммунистік партиялары демократизация процесінің сөзсіз екенін түсінді. Желтоқсан айында, соңғы...
On 7 April 1963, the nation changed its official name to Socialist Federal Republic of Yugoslavia and Josip Broz Tito was named President for life. In the SFRY, each republic and province had its own constitution, supreme court, parliament, president and prime minister. At the top of the Yugoslav government were the President (Tito), the federal Prime Minister, and the federal Parliament (a collective Presidency was formed after Tito's death in 1980). Also important were the Communist Party general secretaries for each republic and province, and the general secretary of Central Committee of the Communist Party. A more severe sign of disobedience was so called Croatian Spring of 1970 and 1971, when students in Zagreb organised demonstrations for greater civil liberties and greater Croatian autonomy, followed by mass protests across Croatia. The regime stifled the public protest and incarcerated the leaders, though many key Croatian representatives in the Party silently supported this cause. As a result, a new Constitution was ratified in 1974, which gave more rights to the individual republics in Yugoslavia and provinces in Serbia. Tito, whose home republic was Croatia, was concerned over the stability of the country and responded in a manner to appease both Croats and Serbs: he ordered the arrest of the Croatian Spring protestors while at the same time conceding to some of their demands. Following the 1974 Yugoslav Constitution, Serbia's influence in the country was significantly reduced, while its autonomous provinces of Vojvodina and Kosovo were granted greater autonomy, along with greater rights for the Albanians of Kosovo and Hungarians of Vojvodina. Both provinces were afforded much of the same status as the six republics of Yugoslavia, though they could not secede. Vojvodina and Kosovo formed the provinces of the Republic of Serbia but also formed part of the federation, which led to the unique situation in which Central Serbia did not have its own assembly but a joint assembly with its provinces represented in it. Albanian and Hungarian became nationally recognised minority languages, and the Serbo Croat of Bosnia and Montenegro altered to a form based on the speech of the local people and not on the standards of Zagreb and Belgrade. In Slovenia the recognized minorities were Hungarians and Italians. The fact that these autonomous provinces held the same voting power as the republics but unlike other republics could not legally separate from Yugoslavia satisfied Croatia and Slovenia, but in Serbia and in the new autonomous province of Kosovo, reaction was different. Serbs saw the new constitution as conceding to Croat and ethnic Albanian nationalists. Ethnic Albanians in Kosovo saw the creation of an autonomous province as not being enough, and demanded that Kosovo become a constituent republic with the right to separate from Yugoslavia. This created tensions within the Communist leadership, particularly among Communist Serb officials who viewed the 1974 constitution as weakening Serbia's influence and jeopardising the unity of the country by allowing the republics the right to separate. The unique socialist system in Yugoslavia, where factories were worker cooperatives and decision making was less centralized than in other socialist countries, may have led to the stronger growth. However, even if the absolute value of the growth rates was not as high as indicated by the official statistics, both the Soviet Union and Yugoslavia were characterized by surprisingly high growth rates of both income and education during the 1950s. An additional 20% of the work force, or half a million people, were not paid wages during the early months of 1990 as enterprises sought to avoid bankruptcy. The largest concentrations of bankrupt firms and lay offs were in Serbia, Bosnia and Herzegovina, Macedonia and Kosovo. Real earnings were in a free fall and social programmes collapsed; creating within the population an atmosphere of social despair and hopelessness. In 1986, the Serbian Academy of Sciences and Arts drafted a memorandum addressing some burning issues concerning the position of Serbs as the most numerous people in Yugoslavia. The largest Yugoslav republic in territory and population, Serbia's influence over the regions of Kosovo and Vojvodina was reduced by the 1974 Constitution. Because its two autonomous provinces had de facto prerogatives of full fledged republics, Serbia found that its hands were tied, for the republican government was restricted in making and carrying out decisions that would apply to the provinces. Since the provinces had a vote in the Federal Presidency Council (an eight member council composed of representatives from the six republics and the two autonomous provinces), they sometimes even entered into coalitions with other republics, thus outvoting Serbia. Serbia's political impotence made it possible for others to exert pressure on the 2 million Serbs (20% of the total Serbian population) living outside Serbia. After Tito's death, Serbian communist leader Slobodan Milošević began making his way toward the pinnacle of Serbian leadership. Milošević sought to restore pre 1974 Serbian sovereignty. Other republics, especially Slovenia and Croatia, denounced his proposal as a revival of greater Serbian hegemonism. Through a series of moves known as the "anti bureaucratic revolution", Milošević succeeded in reducing the autonomy of Vojvodina and of Kosovo and Metohija, but both entities retained a vote in the Yugoslav Presidency Council. The very instrument that reduced Serbian influence before was now used to increase it: in the eight member Council, Serbia could now count on four votes at a minimum: Serbia proper, then loyal Montenegro, Vojvodina, and Kosovo. As a result of these events, ethnic Albanian miners in Kosovo organised the 1989 Kosovo miners' strike, which dovetailed into an ethnic conflict between the Albanians and the non Albanians in the province. At around 80% of the population of Kosovo in the 1980s, ethnic Albanians were the majority. With Milošević gaining control over Kosovo in 1989, the original residency changed drastically leaving only a minimum number of Serbians in the region. Meanwhile, Slovenia, under the presidency of Milan Kučan, and Croatia supported the Albanian miners and their struggle for formal recognition. Initial strikes turned into widespread demonstrations demanding a Kosovar republic. This angered Serbia's leadership which proceeded to use police force and later, federal police troops to restore civil order. In January 1990, the extraordinary 14th Congress of the League of Communists of Yugoslavia was convened, where the Serbian and Slovenian delegations argued over the future of the League of Communists and Yugoslavia. The Serbian delegation, led by Milošević, insisted on a policy of "one person, one vote" which would empower the plurality population, the Serbs. In turn, the Slovenian delegation, supported by Croats, sought to reform Yugoslavia by devolving even more power to republics, but were voted down. As a result, the Slovene and Croatian delegations left the Congress and the all Yugoslav Communist party was dissolved. The constitutional crisis that inevitably followed resulted in a rise of nationalism in all republics: Slovenia and Croatia voiced demands for looser ties within the federation. Following the fall of communism in Eastern Europe, each of the republics held multi party elections in 1990. Slovenia and Croatia held the elections in April since their communist parties chose to cede power peacefully. Other Yugoslav republics—especially Serbia—were more or less dissatisfied with the democratisation in two of the republics and proposed different sanctions (e. g. Serbian "customs tax" for Slovene products) against the two, but as the year progressed, other republics' communist parties saw the inevitability of the democratisation process. In December, as the last member of the federation, Serbia held parliamentary elections confirming the rule of former communists in the republic. Slovenia and Croatia elected governments oriented towards greater autonomy of the republics (under Milan Kučan and Franjo Tuđman, respectively). Serbia and Montenegro elected candidates who favoured Yugoslav unity. The Croat quest for independence led to large Serb communities within Croatia rebelling and trying to secede from the Croat republic. Serbs in Croatia would not accept the status of a national minority in a sovereign Croatia since they would be demoted from the status of a constituent nation.
Югославия соғыстары
Соғыс жаңа режимдер Югославияның азаматтық және әскери күштерін сепаратистік күштермен алмастыруға тырысқанда басталды. 1990 жылдың тамызында Хорватия сербтер көп тұратын Хорват Крайнадағы полицияны күшпен алмастыруға тырысқанда, халық алдымен Югославия армиясының казармаларына сиынды, ал армия бейтарап қалды. Содан кейін азаматтар қарулы қарсылық көрсетті. Хорватия қарулы күштерінің ("полиция") және азаматтардың арасындағы қарулы қақтығыстар аймақты дүрліктірген Югославия соғысының басталуын білдірді. Сол сияқты, Югославияның шекара полициясын словен полициясымен алмастыру әрекеті аймақтық қарулы қақтығыстарға әкелді, олар аз шығындармен аяқталды. Босния мен Герцеговинадағы ұқсас әрекет үш жылдан астам созылған соғысқа әкелді (төменде қараңыз). Осы қақтығыстардың нәтижесінде сербтердің барлық үш аймақтан көбінесе көшіп кетуі, Босния мен Герцеговинадағы халықтың жаппай орын ауыстыруы және үш жаңа тәуелсіз мемлекет құрылды. Македонияның бөлінуі бейбіт болды, бірақ Югославия армиясы Македония жеріндегі Стража тауының шыңын басып алды. Хорватиядағы сербтердің көтерілісі 1990 жылдың тамызында, хорват басшылығы тәуелсіздікке қадам жасамас бұрын, Далмация жағалауынан ішкі аймаққа қарай бағытталған жолдарды тоқтату арқылы басталды. Бұл көтерілістерді сербтер басымдық ететін федералды армия (JNA) жасырын түрде қолдады. Хорватиядағы сербтер "серб автономиялық аймақтарын" жариялады, олар кейін Серб Крайна Республикасына біріктірілді. Федералды армия 1990 жылы Словенияның аумақтық қорғаныс күштерін қарусыздандыруға тырысты (республикалардың Ұлттық гвардияға ұқсас жергілікті қорғаныс күштері болды), бірақ толыққанды сәттілікке жете алмады. Словения қарулы күштерін қайта толықтыру үшін жасырын түрде қару импорттауды бастады. Хорватия да қару-жарақ импортына кірісті (федералды армия республикалардың қарулы күштерін қарусыздағаннан кейін), негізінен Венгриядан. Бұл іс-қимылдар тұрақты бақылауда болды және Хорватияның қорғаныс министрі Мартин Шпегель мен екі белгісіз адамның құпия кездесуін көрсететін бейнежазба жасалды. Югославияның қарсы барлау қызметі (KOS, Kontra obavještajna služba) түсірген бейнежазбада Шпегель армиямен соғыста екенін жариялады және қару контрабандасы, сондай-ақ Хорватия қалаларында орналасқан Югославия армиясының офицерлерімен қалай жұмыс істеу керектігі туралы нұсқаулар берді. Сербия мен JNA хорваттардың қайта қарулануын үгіт-насихат мақсатында пайдаланды. Сондай-ақ, Хорватия арқылы әскери базалардан оқтар атылды. Басқа жерлерде де жағдай шиеленісіп барады. Сол айда армия басшылары Югославия президентімен елдегі төтенше жағдайды жариялау үшін кездесті, бұл армияға елді бақылауға алуға мүмкіндік берер еді. Армия сол кезде сербиялық үкіметтің бір бөлігі ретінде қарастырылды, сондықтан басқа республикалардың қорқатын салдары одақтың толық сербтік үстемдігі болуы мүмкін еді. Сербия, Черногория, Косово және Воеводина өкілдері шешімді қолдады, ал Хорватия, Словения, Македония және Босния мен Герцеговина басқа республикалар қарсы дауыс берді. Теңдік қақтығыстардың күшеюін кешіктірді, бірақ ол ұзаққа созылмады. Босния мен Герцеговинада 1991 жылдың қарашасында босниялық сербтер референдум өткізді, нәтижесінде Босния мен Герцеговина шекарасында серб республикасын құру және Сербия мен Черногориямен ортақ мемлекетте қалу үшін көпшілік дауыс берді. 1992 жылдың 9 қаңтарында босниялық сербтердің өзіндік құрылған ассамблеясы "Босния мен Герцеговинаның серб халқының Республикасын" жариялады. Референдум мен САР құруы Босния мен Герцеговина үкіметі тарапынан конституцияға қайшы деп жарияланды және заңсыз деп танылды. 1992 жылдың ақпан-наурыз айларында үкімет Боснияның Югославиядан тәуелсіздігі туралы ұлттық референдум өткізді. Бұл референдумды Белградтағы федералды Конституциялық сот және жаңадан құрылған босниялық серб үкіметі Босния мен Герцеговинаның және Федералды конституцияға қайшы деп жариялады. Референдумды босниялық сербтер көбінесе бойкоттады. Белградтағы федералды сот босниялық сербтердің референдумы мәселесін шешпеді. Сайлауға қатысу 64-67% аралығында болды, ал сайлаушылардың 98% тәуелсіздікке дауыс берді. Екі үшінші көпшілік талабының нақты мағынасы және оның орындалған-жоқ екені белгісіз болды. Республика үкіметі 5 сәуірде тәуелсіздігін жариялады, ал сербтер дереу Серб Республикасының тәуелсіздігін жариялады. Босниядағы соғыс осыдан кейін басталды.
The war broke out when the new regimes tried to replace Yugoslav civilian and military forces with secessionist forces. When, in August 1990, Croatia attempted to replace police in the Serb populated Croat Krajina by force, the population first looked for refuge in the Yugoslav Army barracks, while the army remained passive. The civilians then organised armed resistance. These armed conflicts between the Croatian armed forces ("police") and civilians mark the beginning of the Yugoslav war that inflamed the region. Similarly, the attempt to replace Yugoslav frontier police by Slovene police forces provoked regional armed conflicts which ended with a minimal number of victims. A similar attempt in Bosnia and Herzegovina led to a war that lasted more than three years (see below). The results of all these conflicts were the almost total emigration of the Serbs from all three regions, the massive displacement of the populations in Bosnia and Herzegovina, and the establishment of the three new independent states. The separation of Macedonia was peaceful, although the Yugoslav Army occupied the peak of the Straža mountain on Macedonian soil. Serbian uprisings in Croatia began in August 1990 by blocking roads leading from the Dalmatian coast towards the interior almost a year before Croatian leadership made any move towards independence. These uprisings were more or less discreetly backed by the Serb dominated federal army (JNA). The Serbs in Croatia proclaimed "Serb autonomous areas", which were later united into the Republic of Serb Krajina. The federal army tried to disarm the territorial defence forces of Slovenia (the republics had their local defence forces similar to the Home Guard) in 1990 but was not completely successful. Still, Slovenia began to covertly import arms to replenish its armed forces. Croatia also embarked upon the illegal importation of arms, (following the disarmament of the republics' armed forces by the federal army) mainly from Hungary. These activities were under constant surveillance and produced a video of a secret meeting between the Croatian Defence minister Martin Špegelj and two unidentified men. The video, filmed by the Yugoslav counter intelligence (KOS, Kontra obavještajna služba), showed Špegel announcing that they were at war with the army and giving instructions about arms smuggling as well as methods of dealing with the Yugoslav Army's officers stationed in Croatian cities. Serbia and JNA used this discovery of Croatian rearmament for propaganda purposes. Guns were also fired from army bases through Croatia. Elsewhere, tensions were running high. In the same month, the Army leaders met with the Presidency of Yugoslavia in an attempt to get them to declare a state of emergency which would allow for the army to take control of the country. The army was seen as an arm of the Serbian government by that time so the consequence feared by the other republics was to be total Serbian domination of the union. The representatives of Serbia, Montenegro, Kosovo, and Vojvodina voted for the decision, while all other republics, Croatia, Slovenia, Macedonia and Bosnia and Herzegovina, voted against. The tie delayed an escalation of conflicts, but not for long. In Bosnia and Herzegovina in November 1991, the Bosnian Serbs held a referendum which resulted in an overwhelming vote in favour of forming a Serbian republic within the borders of Bosnia and Herzegovina and staying in a common state with Serbia and Montenegro. On 9 January 1992, the self proclaimed Bosnian Serb assembly proclaimed a separate "Republic of the Serb people of Bosnia and Herzegovina". The referendum and creation of SARs were proclaimed unconstitutional by the government of Bosnia and Herzegovina and declared illegal and invalid. In February–March 1992, the government held a national referendum on Bosnian independence from Yugoslavia. That referendum was in turn declared contrary to the BiH and the Federal constitution by the federal Constitutional Court in Belgrade and the newly established Bosnian Serb government. The referendum was largely boycotted by the Bosnian Serbs. The Federal court in Belgrade did not decide on the matter of the referendum of the Bosnian Serbs. The turnout was somewhere between 64 and 67% and 98% of the voters voted for independence. It was not clear what the two thirds majority requirement actually meant and whether it was satisfied. The republic's government declared its independence on 5 April, and the Serbs immediately declared the independence of Republika Srpska. The war in Bosnia followed shortly thereafter.
Мұрагерлік, 2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2006 жылдың маусымында Черногория 2006 жылдың мамыр айында өткен референдум нәтижесінде тәуелсіз мемлекетке айналды, осылайша Сербия мен Черногория енді болмай қалды. Черногорияның тәуелсіздік алғаннан кейін Сербия Сербия мен Черногорияның заңдық мұрагері болды, ал Черногория халықаралық ұйымдарға мүшелікке қайтадан үміткерлік етті. 2008 жылдың ақпан айында Косово Республикасы Сербиядан тәуелсіздігін жариялады, бұл Косовоның заңды түрде танылған мемлекет екендігіне қатысты дауға себеп болды. Косово Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамына кірмейді, бірақ АҚШ және Еуропалық Одақтың бірнеше мемлекеттері Косово Республикасын тәуелді мемлекет ретінде мойындады. Босния және Герцеговина Хорватия Косово Черногория Солтүстік Македония Сербия Словения Туысы Елтаңбасы Астанасы Сараево Загреб Приштина Подгорица Скопье Белград Любляна Тәуелсіздік алған күні 3 наурыз, 1992 25 маусым, 1991 17 ақпан, 2008 3 маусым, 2006 8 қыркүйек, 1991 5 маусым, 2006 25 маусым, 1991 Халқы (2018) 3,301,779 4,109,669 1,886,259 622,359 2,068,979 6,988,221 2,086,525 Жер ауданы 51,197 км2 56,594 км2 10,908 км2 13,812 км2 25,713 км2 88,361 км2 20,273 км2 Тығыздығы 69/км2 74/км2 159/км2 45/км2 81/км2 91/км2 102/км2 Су көлемі (%) 0.02% 1.1% 1.00% 2.61% 1.09% 0.13% 0.6% ЖІӨ (номиналды) жалпы (2023) $24.531 миллиард $73.490 миллиард $9.815 миллиард $6.674 миллиард $15.024 миллиард $68.679 миллиард $65.202 миллиард ЖІӨ (ТҚД) жан басына (2023) $18,956 $40,484 $15,398 $27,616 $21,103 $25,718 $52,517 Джини индексі (2018) 33.0 29.7 23.2 33.2 43.2 29.7 25.6 Адами даму индексі (2021) 0.780 (Жоғары) 0.858 (Өте жоғары) 0.750 (Жоғары) 0.832 (Өте жоғары) 0.770 (Жоғары) 0.802 (Өте жоғары) 0.918 (Өте жоғары) Интернет домендік аймағы ba hr xk me mk rs si Телефон коды +387 +385 +383 +382 +389 +381 +386
In June 2006, Montenegro became an independent nation after the results of a May 2006 referendum, therefore rendering Serbia and Montenegro no longer existent. After Montenegro's independence, Serbia became the legal successor of Serbia and Montenegro, while Montenegro re applied for membership in international organisations. In February 2008, the Republic of Kosovo declared independence from Serbia, leading to an ongoing dispute on whether Kosovo is a legally recognised state. Republic of Kosovo is not a member of the United Nations, but a number of states, including the United States and various members of the European Union, have recognised Republic of Kosovo as a sovereign state. Bosnia and Herzegovina Croatia Kosovo Montenegro North Macedonia Serbia Slovenia Flag Coat of arms Capital Sarajevo Zagreb Pristina Podgorica Skopje Belgrade Ljubljana Independence 3 March, 1992 25 June, 1991 17 February, 2008 3 June, 2006 8 September, 1991 5 June, 2006 25 June, 1991 Population (2018) 3,301,779 4,109,669 1,886,259 622,359 2,068,979 6,988,221 2,086,525 Area 51,197 km2 56,594 km2 10,908 km2 13,812 km2 25,713 km2 88,361 km2 20,273 km2 Density 69/km2 74/km2 159/km2 45/km2 81/km2 91/km2 102/km2 Water area (%) 0.02% 1.1% 1.00% 2.61% 1.09% 0.13% 0.6% GDP (nominal) total (2023) $24.531 billion $73.490 billion $9.815 billion $6.674 billion $15.024 billion $68.679 billion $65.202 billion GDP (PPP) per capita (2023) $18,956 $40,484 $15,398 $27,616 $21,103 $25,718 $52,517 Gini Index (2018) 33.0 29.7 23.2 33.2 43.2 29.7 25.6 HDI (2021) 0.780 (High) 0.858 (Very High) 0.750 (High) 0.832 (Very High) 0.770 (High) 0.802 (Very High) 0.918 (Very High) Internet TLD ba hr xk me mk rs si Calling code +387 +385 +383 +382 +389 +381 +386
Юго-ностальгия
Бірлескен мемлекеттің кезеңін және оның жағымды жақтарын еске алу Юго ностальгиясы деп аталады. Юго ностальгиясының көптеген қырлары социалистік жүйеге және оның қамқорлық сезімін сыйлағанына байланысты. Бұрынғы Югославия азаматтарының арасында әлі де өздерін югославтар деп санайтындар бар; осы идентификация қазіргі тәуелсіз мемлекеттердегі этникалық құрамына қатысты демографиялық мәліметтерде жиі кездеседі.
Remembrance of the time of the joint state and its positive attributes is referred to as Yugo nostalgia. Many aspects of Yugo nostalgia refer to the socialist system and the sense of social security it provided. There are still people from the former Yugoslavia who self identify as Yugoslavs; this identifier is commonly seen in demographics relating to ethnicity in today's independent states.
Демография
Югославияда әрқашан ұлттық емес, сонымен қатар діни тұрғыдан да алуан түрлі халық өмір сүрген. Көптеген діндердің ішінде ислам, рим-католицизмі, иудаизм, протестантизм, әрі түрлі шығыс православиелік сенімдер Югославияның діни құрамын құрады, барлығы 40-тан астам. Югославияның діни демографиялық көрсеткіштері Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін күрт өзгерді. 1921 және 1948 жылдары өткізілген халық санағы көрсеткендей, халықтың 99% дініне және оның қағидаларына берілгендік танытқан. Соғыстан кейінгі жаңару және қала құрылысы бағдарламаларының нәтижесінде дінге сенушілердің үлесі күрт төмендеді. Дінге сенім мен ұлттық принадлежность арасындағы байланыс, соғыстан кейінгі коммунистік үкіметтің ұлттық біртүтастық және мемлекеттік құрылым саясатына қауіп төндірді. Югославия де-факто атеистік мемлекет болғанымен, сол кездегі басқа социалистік мемлекеттерден өзгеше, католик шіркеуі Югославия қоғамындағы белсенді рөлін сақтап, 1967 жылы Ватикан Югославиямен қарым-қатынасын жақсартты және Вьетнам соғысын тоқтату үшін бірлесіп жұмыс істеді. Сербиялық православие шіркеуі де артықшылықты жағдайға ие болды, ал Югославия Шығыс блогының басқа елдеріндей дінге қарсы науқандарды өткізбеді. Коммунизмнің күшеуінен кейін 1964 жылы жүргізілген сауалнама көрсеткендей, Югославияның халқының 70% астам өзін дінге сенуші деп санады. Діни сенімге ең жоғары деңгейдегі аймақтар Косово (91%) және Босния мен Герцеговина (83,8%) болды. Ал діни сенімге ең төмен деңгейдегі аймақтар Словения (65,4%), Сербия (63,7%) және Хорватия (63,6%) еді. Өзін атеист деп жариялағандардың үлесі югославтардың арасында 45%, ал сербтердің арасында 42% құрады. Православ сербтер мен македониялықтар, католик хорваттар мен словендер, мұсылман босниялықтар мен албандар арасындағы діни айырмашылықтар, сонымен қатар ұлтшылдықтың өрбуі 1991 жылы Югославияның тарауына себеп болды.
Yugoslavia had always been a home to a very diverse population, not only in terms of national affiliation, but also religious affiliation. Of the many religions, Islam, Roman Catholicism, Judaism, and Protestantism, as well as various Eastern Orthodox faiths, composed the religions of Yugoslavia, comprising over 40 in all. The religious demographics of Yugoslavia changed dramatically since World War II. A census taken in 1921 and later in 1948 show that 99% of the population appeared to be deeply involved with their religion and practices. With postwar government programs of modernisation and urbanisation, the percentage of religious believers took a dramatic plunge. Connections between religious belief and nationality posed a serious threat to the post war Communist government's policies on national unity and state structure. Although Yugoslavia became a de facto atheist state, in contrast to other socialist states of the time, Catholic Church maintained an active role in society of Yugoslavia, the Holy See normalized its relations with Yugoslavia by 1967 and worked together on stopping the Vietnam War. Likewise, the Serbian Orthodox Church received favorable treatment, and Yugoslavia did not engage in anti religious campaigns to the extent of other countries in the Eastern Bloc. After the rise of communism, a survey taken in 1964 showed that just over 70% of the total population of Yugoslavia considered themselves to be religious believers. The places of highest religious concentration were that of Kosovo with 91% and Bosnia and Herzegovina with 83.8%. The places of lowest religious concentration were Slovenia 65.4%, Serbia with 63.7% and Croatia with 63.6%. The percentage of self declared atheists was highest among Yugoslavs by nationality at 45%, followed by Serbs at 42%. Religious differences between Orthodox Serbs and Macedonians, Catholic Croats and Slovenes, and Muslim Bosniaks and Albanians alongside the rise of nationalism contributed to the collapse of Yugoslavia in 1991.
Тілдер
Югославиядағы үш негізгі тіл – серб-хорват, словен және македон тілдері болды. Серб-хорват тілі, бұрынғы Югославияның барлық аймақтарында оқытылған жалғыз тіл, көптеген словендер мен македониялықтар үшін, әсіресе Югославия кезінде туғандар үшін екінші тіл болып қала берді. Югославияның тарауынан кейін серб-хорват тілі біртұтас кодификациясын және ресми статусын жоғалтты, содан бері бірнеше орталыққа бөлінген тілдің төрт стандартталған түріне айналды: босниялық, хорват, черногор және серб тілдері.
The three major languages in Yugoslavia were Serbo Croatian, Slovenian, and Macedonian. Serbo Croatian, the only language taught all across former Yugoslavia, remained the second language of many Slovenes and Macedonians, especially those born during the time of Yugoslavia. After the breakup of Yugoslavia, Serbo Croatian has lost its unitary codification and its official unitary status and has since diverged into four standardized varieties of what remains one pluricentric language: Bosnian, Croatian, Montenegrin and Serbian.