Кіріспе
Югослав саясаткері және экономисі Эдвард Кардельж (; 27 қаңтар 1910 – 10 ақпан 1979), сондай-ақ Бевц, Сперанс және Криштоф аттарымен де белгілі, югослав саясаткері және экономисі болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Словения Коммунистік партиясының жетекші мүшелерінің бірі еді. Соғыс кезінде Кардельж Словения халқының Азаттық фронтының басшыларының бірі және словен партизаны болды. Соғыстан кейін ол Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының федералды саяси басшысы болды. Кардельж Италиямен шекаралық дау мәселесі бойынша бейбіт келіссөздерде Югославия делегациясын басқарды. Ол югослав жұмысшылардың өзін-өзі басқару жүйесін жасаушы болды. Ол экономист және Словения Ғылым және өнер академиясының, сондай-ақ Сербия Ғылым және өнер академиясының толық мүшесі еді. 1950-ші және 1960-шы жылдары Югославияның бейтараптық саясатының идеологиялық негізін қалыптастыру арқылы ол сыртқы саясатта да маңызды рөл атқарды.
Edvard Kardelj (; 27 January 1910 – 10 February 1979), also known by the pseudonyms Bevc, Sperans, and Krištof, was a Yugoslav politician and economist. He was one of the leading members of the Communist Party of Slovenia before World War II. During the war, Kardelj was one of the leaders of the Liberation Front of the Slovenian People and a Slovene Partisan. After the war, he was a federal political leader in the Socialist Federal Republic of Yugoslavia. He led the Yugoslav delegation in peace talks with Italy over the border dispute in the Julian March. Kardelj was the main creator of the Yugoslav system of workers' self management. He was an economist and a full member of both the Slovene Academy of Sciences and Arts and the Serbian Academy of Sciences and Arts. He also played a major role in foreign policy by designing the fundamental ideological basis for the Yugoslav policy of nonalignment in the 1950s and the 1960s.
Алғашқы жылдар
Карделжи Любляна қаласында дүниеге келген. 16 жасында Югославия Коммунистік партиясына қосылды, онда словен журналисі Владо Козактың ықпалымен қатарына алынды. Ол мұғалім болу үшін оқыған, бірақ ешқашан осы мамандық бойынша жұмыс істеген жоқ. 1930 жылы Белградта тұтқындалып, заңсыз Коммунистік партияның мүшесі деп айыпталды. 1932 жылы босатылып, Люблянаға оралды, онда партияның словен бөлімшесінің жетекшілерінің бірі болды, себебі оның бұрынғы мүшелерінің көпшілігі партиядан шығып кеткен немесе Иосиф Сталиннің тазалауларында қаза тапқан. 1935 жылы Коминтернге жұмыс істеуге Мәскеуге барды. Ол Сталиннің Югославия Коммунистік басшылығын тазарту кезінде аман қалған топтың мүшесі болды. Сталиннің Жосип Броз Титоны партия басшысы етіп тағайындағаннан кейін Карделжи партияның жетекші мүшесіне айналды. Тито, Александр Ранкович және Карделждің төңірегінде біріккен жаңа басшылық 1937 жылы Югославияға оралып, барлық югослав солшыл күштерінің ортақ антифашистік платформасын және Югославияны федерализациялауды талап ететін жаңа партия саясатын бастады. Сол жылы автономды Словения Коммунистік партиясы құрылды, Карделжи оның жетекшілерінің бірі болды, сонымен қатар Франк Лескошек (sl) және Борис Кидрич те болды. 1939 жылдың 15 тамызында Карделжи (кейіннен) Халық қаһарманы және коммунистік қызметкер Иван Мачектың (әрі Матия) қарындасы Пепча Карделжиге үйленді. 1941 жылдың сәуір айында Югославияға шабуыл жасалғаннан кейін ол Словен халқының Азаттық майданының жетекшілерінің бірі болды. 1941 жылдың жазы мен күзінде ол Словенияда қарулы қарсылықты ұйымдастыруға көмектесті, ол 1945 жылдың мамырына дейін Титоның партизандық отрядымен бірлесіп, Югославияның Халық-азаттық соғысы деп аталған соғысқа қатысты.
Соғыстан кейінгі жылдар
1945 жылдан кейін ол Югославия үкіметінің жоғары лауазымдарына көтеріліп, Люблянаның Тацен ауданындағы сәнді үйге көшті, ол бұрынғы иесі, индустриал Иван Сеунигтен тартып алынған еді. Үй 1940 жылы сәулетші Боян Ступица (1910–1970) салған және бастапқыда коммунист саясаткер Борис Крайгер басқарған. 1945–1947 жылдары Кардельж Италиямен шекаралық дау мәселесі бойынша Юлиандық наурыз аймағындағы бейбіт келіссөздерді жүргізген Югославия делегациясын басқарды. 1948 жылы Тито мен Сталиннің арасы ажырасып кеткеннен кейін, ол Милован Джилас пен Владимир Бакаричпен бірге Югославия Социалистік Федеративтік Республикасындағы «жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы» деп аталатын жаңа экономикалық саясатты әзірлеуге көмектесті. 1950 жылдары, әсіресе Джилас қызметтен алынғаннан кейін, Кардельж Титоизм мен Югославия жұмысшыларының өзін-өзі басқаруының басты теоретигіне айналды. 1959 жылы Кардельж Иован Веселиновтың қолынан атылып, жараланды. Полицияның ресми тергеуі Веселиновтың жабайы шошқаға атқандығын, ал Кардельжтің жартастан секірген оқтан жарақаттанғанын көрсетсе де, сол кезде бұл қастандық оның саяси қарсыласы Александр Ранкович немесе Ранковичтің одақтасы Слободан Пенезичтің ұйымдастырғаны болжалды. Кардельдің рөлі 1960 жылдары түсініксіз себептермен төмендеді. Ол 1973 жылдан кейін Тито хорват, серб және словен реформашыл коммунистерінің басшылығын алып тастап, партияның дәстүрлі бағытын қалпына келтіргеннен кейін қайтадан көзге түсті. Келесі жылы ол 1974 жылғы Югославия Конституциясының негізгі авторларының бірі болды, ол елдегі шешім қабылдауды орталықтандырмай, жеке республикаларды тиісті саяси басшылықтарының басшылығында қалдырды.
Өлім және мұра
1974 жылы Карделжиде ішек қатерлі ісігі анықталды. Диагноз қойылғаннан кейін, оның дәрігерлері одан әрі емдеу туралы американдық және шведтік дәрігерлермен кеңесті. 1977 жылы Вашингтоннан оралғаннан кейін денсаулығы нашарлай бастады. 1977 жылы Карделжиге екі операция жасалды, содан кейін қатерлі ісіктің өкпе және бауырға тарағаны анықталды. 1978 жылдың соңында ол ауыр сырқатқа шалдықты. 1979 жылдың қаңтарында денсаулығы жақсармағандықтан, ақпан айының басында Любляна университетінің медициналық орталығына жатқызылды, онда 9-ы күні комаға түсті. 1979 жылдың 10 ақпанында Карделжи 69 жасында, 20 сағат комада болғаннан кейін қайтыс болды. Карделдің жерлеу рәсімі 1979 жылдың 13 ақпанында Любляна қаласында өтті. Оның денесі кремацияланып, Люблянадағы ұлттық батырлар қабіріне жерленді. Өмірінде ол бірнеше наградалармен марапатталды. Ол Словения ғылым және өнер академиясының мүшесі болып тағайындалды және Югославияның Халық қаһарманы атағына ие болды. Көптеген көшелерден басқа, Хорватияның оңтүстігіндегі жағалау қаласы Плоче 1950 жылдан 1954 жылға дейін және 1980 жылдан 1990 жылға дейін оның құрметіне Кардельево деп аталды. Оның қайтысынан кейін Любляна университеті атын "Любляна Эдвард Карделж университеті" деп өзгертті. Югославия құлағаннан кейін олардың көпшілігі бұрынғы аттарына қайта оралды, бірақ Словенияда әлі де оның атын алып жүрген көшелер мен алаңдар бар; мысалы, Нова Горицадағы және Веленьедегі алаңдар. Эдвард Карделж 1971 жылы өзін-өзі өлтірген ақынның әкесі болды. Оның әйелі Пепка Карделж 1990 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды, бірақ оның өзін-өзі өлтіргені туралы кеңінен тараған әңгімелер болды. Оның немересі Игорь Шолтес – заңгер және саясаткер.
After the collapse of Yugoslavia, most of these were restored to their previous names, but in Slovenia there are still some street and square names that bear his name; for example, a square in Nova Gorica and in Velenje. Edvard Kardelj was the father of the poet sl, who committed suicide in 1971. His wife Pepca Kardelj died of a heart attack in 1990 but was widely rumored to have committed suicide. His grandson is Igor Šoltes, a lawyer and politician.