Кіріспе

Арнольд де Ойхенарт (7 тамыз 1592 – 14 қаңтар 1668) – баск заңгері, саясаткер, тарихшы және ақын. Ол Маулеон қаласында дүниеге келді, Бордода заң білімін алып, 1612 жылы диплом алды. Алғашқыда туған қаласында, ал Жанна д’Эрдойға үйленгеннен кейін, Сен-Палаи (Пиреней Атлантикасы) асыл отбасының мұрагері ретінде Наварра Парламентінде қызмет етті. Ол Соль аймағының кеңесінде заңгер болып жұмыс істеді, 1663 жылы қарапайым халық өкілі болып сайланды. Бос уақытын және байлығын ескі баск және Беарн провинцияларына қатысты құжаттарды іздеуге жұмсады. Байон, Тулуза, Пау, Перигор және басқа қалалардағы мұрағаттардағы зерттеулерінің нәтижесінде қырық бес томдық қолжазба жинағы құрылды, оны ұлы Габриэль Колбертке жіберді. Олардың жиырмасы Париждегі Ұлттық кітапханада сақталады (Coll. Душене). Ақпарат табу үшін ол испандық Наваррадағы Есеп палатасының (Comptos) құжаттарын қарауға тырысты, бірақ 1512 жылы испандықтардың әскери билігін басып алуына қарсы қолдануына жол бермеу үшін вице-король рұқсат бермеді. Ойхенарт 1625 жылы «Испаниялықтардың Наварраны әділетсіз басып алуы және ұстап тұруы туралы тарихи декларация» жариялады, ал осы тақырыптағы латын тіліндегі еңбегінің бір бөлігі Аугуст Галландтың «Наварра тарихына арналған естеліктер» (1648) жинағына енді. Оның ең маңызды еңбегі – «Notitia utriusque Vasconiae, tum Ibericae, tum Aquitanicae, qua praeter situm regionis et alia scitu digna» (1638 және 1656), Гаскония мен Наварраның сипаттамасы. Оның 537 баск мақалы мен нақыл сөздерінен тұратын «Atsotizac edo Refravac» жинағы, «Гастроа Невртхизетан» атты өлеңдер жинағына енді. Бұл жинақ 1657 жылы Парижде француз тілінде «Les Proverbes Basques Recueillis Par Le Sr D’Oihenart, Plus Les Poesies Basques du mesme Auteur» деген атпен басылды және «Atizen Venquina» атты екінші жинақпен толықтырылды. Мақал-мәтелдерді Франсиск Ксавье Мишель (1847) редакциялады, ал қосымшаны П. Харистон (1892) және В. Стемпф (1894) өңдеді. Қосымша ақпарат алу үшін мына еңбектерге жүгініңіз: Жульен Винсон, «Баск тілі библиографиясының очеркі» (Париж, 1891); Жан де Жорген, «Арно д’Ойхенарт және оның отбасы» (Париж, 1885).