Кіріспе

Баск автономиялық қауымдастығының полиция күштері, Испанияда.

Эртсайнца (немесе Халық гвардиясы) – Баск елінің автономиялық полиция күштері, көбінесе испандық Ұлттық полициясы (Policía Nacional) мен Азаматтық гвардиясы (Guardia Civil) орнына қойылған. Эртсайнцаның әрбір қызметкері – эртсайна деп аталады.

Шығу тегі

Қазіргі Ертезайнцаның бастаулары ескі муниципалдық милицияларға саяды, олар қоғамдық қауіпсіздік қажеттілігін қанағаттандыру үшін құрылған жергілікті билік органдарының қызметіндегі халықтық ұйымдар еді. Бірақ, кәсіби сипаттағы дерлік тұрақты полиция корпусы тек 19 ғасырда ғана құрылды. Бұл 18 ғасырдың соңынан бастап 19 ғасырдың ортасына дейін болған үздіксіз әлеуметтік және саяси дүрбелеңдердің нәтижесінде туған қарақшылыққа жауап ретінде болды. Оның қалыптасуының шешуші факторы – Бискай және Гипускоаның Микелеттері мен Алаваның Миньондары қызметін бастаған Бірінші Карл соғысы. Соғыстың шұғыл қажеттіліктері аяқталғаннан кейін, испан үкіметі осы аймақтық күштер атқарған функцияларды қайтаруға және оларды 1844 жылы құрылған Азаматтық гвардияға беруге тырысты. Алайда, Баск провинцияларында осы корпусқа әскер жинаудағы қиындықтар, сондай-ақ басқа аймақтық үкіметтердің көрсеткен қысымы салдарынан, осы аймақтық күштер өздерінің міндеттерін белгілі бір деңгейде орындауға мүмкіндік алды.

ETA-мен проблемалар және даулар

Ertzaintza-ны баск ұлтшыл партиялары ETA және Batasuna қабылдамайды, олар оны колониялық билікке қызмет ететін жергілікті күштерді "зипайоак" немесе "сепой" деп қынжырлайды. Ertzaintza ETA-ға қарсы күресте маңызды рөл атқандықтан, олар үшін нысанаға айналды. Көп ұзамай Иняки де Хуана Хаос сияқты ETA мүшелері оған еніп кірді. ETA-ны жақтайтын аймақтарда ertzainas басқа жерде тұруға және жұмысқа баруға мәжбүр. ETA-ның 14 ertzainas қаза тапты немесе жарақат алды, кейде олар арнайы нысанаға алынды. Испания үкіметі Ertzaintza-ға қатысты күмән білдірді. Испаниялық партиялар Баск ішкі істер министрлігін (көбінесе Баск ұлтшыл партиясы ұстаған) ETA мен оның қолдаушы партиясы Batasuna-ға қарсы күресте әлсіз болуда айыптады. Ertzaintza-ның екі полиция қызметкері бұрынғы ұлтшыл үкіметтің "оларға ETA мүшелеріне және олардың әлеуметтік ортасына қарсы әрекет етуге тыйым салғанын" айтты. Еніп кірушілік салдарынан Испанияның Ішкі істер министрлігі Ertzaintza-ға Интерполдың барлау желісіне қол жеткізуге рұқсат бермеді. 2010 жылдың 1 наурызында Ertzaintza Францияның Хендая қаласындағы полиция және кеден ынтымақтастығы орталығына қосылды, ол Испания шекарасына жақын орналасқан. Бұл француз полициясымен ақпарат алмасуға арналған бірлескен полиция бөлімшесі. Орталықта Испанияның азаматтық гвардиясы, Испанияның ұлттық полиция корпусы және Испанияның салық агенттігінің кедендік бақылау қызметтері де жұмыс істейді. Байланыс жоқтығы кейде полиция күштері арасында атыс-шабысқа әкеп соқты. Баск елінің кейбір кеңесшілері "Ertzaintza-ның терроризмге қарсы қазіргі маңызды рөліне байланысты ETA-ның қауіп-қорқынышының азайғанын" байқағанын айтты.

Этимология

Ertzaña – баск тіліндегі жаңа сөз, ол еŕi ("халық") және zañ ("қорғаушы") сөздерінен туындаған, бұл атауды ұлтшыл ақын Эстебан Уркиага Лауаксета жасаған. Баск тілінде "полиция" деген жалпылама сөз – polizia. 1960 жылдары баск тілінің стандартизациялануынан кейін, қайта құрылған күштердің атауы "Ertzaintza" болып өзгерді, ол herri және zain (арди + zain сөздерінен шыққан "малшы" арцзайнмен салыстырыңыз) сөздерінің жаңаша жазылуынан және -tza жұрнағынан (Баск денсаулық сақтау қызметі Osakidetza-мен салыстырыңыз) пайда болды. Дегенмен, тарихпен байланысты сақтау үшін үнсіз H әрпі қосылмады. Баск поп-тобы Hertzainak ("Полицейлер") корпусты қайта құруға дейін өз атын таңдап, қазіргі орфографиялық ережелерді қолданды.